Bloggang.com : ฟ้าใสวันใหม่ : วานิลลา ... กล้วยไม้มหัศจรรย์

วานิลลา ... กล้วยไม้มหัศจรรย์

https://www.orchidphotos.org/orchids/sfconservatory

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Vanilla fragans
วงศ์ : Orchidaceae

วานิลลา เป็นพืชตระกูลกล้วยไม้ (Orchidaceae) และถือเป็นกล้วยไม้ประเภทเครื่องเทศ
ที่มหัศจรรย์ที่สุดชนิดหนึ่ง เป็นกล้วยไม้ ดอกสวย ...ให้กลิ่น ... เพิ่มความโอชารสแก่อาหาร
มนุษย์อย่างหลากหลาย และเป็นพืชเครื่องเทศชนิดเดียวในบรรดากล้วยไม้ทั้งหมด

https://www.212cafe

วานิลลา มีต้นกำเนิดจากเม็กซิโก ชื่อวานิลลามาจากคำในภาษาสเปนว่า
"ไบย์นียา" (vainilla) แปลว่า ฝักเล็ก ๆ ผลหรือฝักของวานิลลา เรียกว่า
"วานิลลาบีน" (vanilla bean)

ในทางพฤกษศาสตร์แล้ว ผลของกล้วยไม้นี้จัดเป็นเบอรี่เทียม (false berry) มีรังไข่ใต้วงกลีบ
(inferior ovary) ผลวานิลลาดูคล้ายฝักถั่วฝักยาว แต่ที่อยู่ภายในกลับเป็นเมล็ดเล็ก ๆ จำนวน
หลายล้านฝังตัวอยู่ในเนื้อเยื่อนุ่ม ๆ การใช้วานิลลาประกอบอาหาร ทำโดยกรีดฝักวานิลลา
ออกและขูดเอาเมล็ดในฝักไปใช้ประกอบอาหาร

https://goo.gl/sG9vOs

สำหรับผู้เคยกินไอศกรีมวานิลลาแท้ ๆ จะเห็นผงเล็ก ๆ สีดำฝังอยู่ในเนื้อไอศกรีม
นั่นคือเมล็ดวานิลลานั่นเอง ถ้าไม่เห็นผงสีดำนี้ เชื่อได้เลยว่ากำลังกินไอศกรีมวานิลลา
เทียมหรือวานิลลาสังเคราะห์ (ไอศกรีมวิญญาณวานิลลา) นั่นเอง

https://sustainableecho.com/homemade-vanilla-ice-cream-recipe

วานิลลา มีมากกว่า 110 พันธุ์ แต่อย่างไรก็ตามมีแค่พันธุ์ Vanilla Planifolia พันธุ์เดียว
เท่านั้น ที่เป็นวานิลลาพันธุ์ที่ใช้ในเชิงการค้าซึ่งคิดเป็นร้อยละ 99 และมีเพียง 2 สายพันธุ์ที่
มีความโดดเด่นของกลิ่นหอมและรสชาตินั่นก็คือพันธุ์ Bourbon Vanilla และ Tahitian
Vanilla คือ Bourbon Beans

https://goo.gl/q1XU19

ลักษณะของฝักวานิลลาพันธุ์นี้ จะมีฝักที่อวบ ยาว สีน้ำตาลเข้ม มีกลิ่นหอม เมล็ดในฝักมี
ปริมาณมาก ส่วน Tahitian Vanilla ปลูกที่เกาะตาฮิติซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของมหาสมุทรแปซิฟิก
จะให้ฝักวานิลลาที่มีลักษณะโดดเด่นในเรื่องของกลิ่นหอมมากกว่ารสชาติ จึงเหมาะในการใช้
ทำอุตสาหกรรมเครื่องหอมและเครื่องสำอางต่าง ๆ อีกทั้งฝักก็จะสั้นกว่าพันธุ์ Bourbon Beans

มาดากัสการ์ส่งออกวานิลลาเป็นอันดับหนึ่งของโลก และไม่ใช่วานิลลาทุกชนิดเสมอไปที่มี
ฝักหอม วานิลลาจึงเป็นเครื่องเทศที่มีราคาสูงอันดับสองของโลกรองจาก
แซฟฟรอน (saffron = หญ้าฝรั่น)

https://goo.gl/r4FxuI

วานิลลาแท้มีราคาสูงมาก จึงทำให้มีการประดิษฐ์กลิ่นวานิลลาสังเคราะห์ที่ราคาถูกกว่า
อย่างไรก็ตามกลิ่นที่ได้จากวานิลลาสังเคราะห์มีความเข้มของกลิ่นไม่เท่ากับของจริง
วานิลลามักถูกนำมาใช้แต่งกลิ่นในการทำอาหารประเภทของหวานและไอศกรีม
นอกจากนี้ยังใช้ในการแต่งกลิ่นน้ำหอมและทำยาอีกด้วย

https://goo.gl/BEPqdX

กลิ่นหอมจากฝักวานิลลาเป็นกลิ่นของสารประกอบซึ่งเป็นสารหอมหลาย ๆ ชนิด เกิดขึ้นในระหว่าง
การบ่มฝักวานิลลา สารที่พบมากคือ วานิลลิน (vanillin) จากการค้นคว้าด้านเคมี แม้จะพบว่า
ต้นทุนการสังเคราะห์วานิลลินราคาถูกกว่าวานิลลินจากธรรมชาติมาก แต่วานิลลินที่ได้จาก
ธรรมชาติมีสารหอมอื่น ๆ ปนอยู่ ทำให้มีกลิ่นหอมกว่าวานิลลาที่ได้จากการสังเคราะห์

https://goo.gl/gM6xvh

วานิลลา เป็นไม้เลื้อยที่ต้องอาศัยเกาะเกี่ยวอยู่บนต้นไม้อื่น ชอบขึ้นในบริเวณที่มีภูมิอากาศ
ร้อนชื้น ความสูงของพื้นที่จากระดับน้ำทะเลประมาณ 600 เมตร ปริมาณน้ำฝน 2,000-2,500
มิลลิเมตรต่อปี อุณหภูมิที่เหมาะสมเฉลี่ย 27 องศาเซลเซียส

พื้นที่ใช้ปลูกควรมีความลาดชันบ้างเล็กน้อย ดินร่วนซุย มีการระบายน้ำสะดวก มีเศษ
อินทรีย์ทำให้รากแผ่ขยายได้ดี ต้นไม้ที่เป็นหลักของวานิลลา ได้แก่ กาแฟ ขนุน คำแสด
มะม่วงหิมพานต์ ในช่วงแรก ควรจัดให้มีร่มเงาด้านข้าง โดยการปลูกต้นกล้วยหรือ
ข้าวโพดและปลูกพืชบังลมรอบแปลง

https://www.thaiafrica.net/th/article/funfact/detail.php?ELEMENT_ID=417

วานิลลา จะเริ่มออกดอกเมื่อมีอายุได้ 3 ปี ระยะเวลานี้อาจเปลี่ยนแปลงไป ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับ
ขนาดของต้นวานิลลา ต้นวานิลลาจะให้ผลผลิตสูงสุดเมื่อมีอายุ 7-8 ปี
วานิลลา เป็นพืชที่ไม่สามารถผสมเกสรตัวเองได้ ส่วนของเกสรตัวผู้และเกสรตัวเมียจะแยกออก
จากกันโดยมีเยื่อบาง ๆ กั้นอยู่ เยื่อนี้เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ละอองเกสรตัวผู้ไม่สามารถถ่ายลงไป
ผสมกับเกสรตัวเมียได้ แม้แมลงหรือนกฮัมมิ่งก็ไม่สามารถช่วยได้มากนัก ดังนั้นจึงต้องมีการช่วย
ผสมเกสรด้วยมือมนุษย์ ซึ่งจะทำได้ดีเพียงในช่วงเช้า และสิ้นสุดเวลาก่อน 10.00 น. และการ
บานของดอกจะบานเพียง 1 วัน ซึ่งนับเป็นช่วงเวลาที่มีความสำคัญในเชิง
ปฏิบัติการทางเกษตรกรรม
โดยดอกจะบานตั้งแต่เช้าตรู่ถึงบ่าย พอถึงเช้าวันรุ่งขึ้นดอกจะเหี่ยว

ลักษณะของดอกวานิลลาเป็นช่อ หลังจากผสมเกสรแล้วจะได้ฝัก ฝักวานิลลาสีเขียวยังไม่มี
กลิ่นหอม ถ้าทิ้งไว้บนต้น ฝักจะค่อยเปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีเหลือง และแตกออกกลายเป็น
สีน้ำตาลเข้มหรือสีช็อกโกแลต ฝักวานิลลาจะมีกลิ่นหอมและมีเรซิน ซึ่งเพิ่มขึ้นเมื่อฝักสีเข้มลง
เรื่อย ๆจนในที่สุดหมดกลิ่นไป เนื่องจากสารหอมระเหยไปจนหมด ฉะนั้นการเก็บฝักวานิลลาเพื่อนำ
มาบ่มเป็นการเร่งให้เกิดสารที่มีกลิ่นหอม ขั้นตอนในการบ่มฝักวานิลลาคือ หยุดการเปลี่ยนแปลง
ของพืชสดและกระตุ้นการทำงานของเอนไซม์ในฝัก เพื่อสร้างสารที่มีกลิ่นหอม
ลักษณะของฝักหลังจากผ่านกระบวนการนี้จะมีสีน้ำตาล

https://goo.gl/cKyYAu

ประเทศไทยมีวานิลลาพื้นเมืองขึ้นกระจายอยู่ 5 สายพันธุ์ คือ

1. พลูช้าง (เชียงใหม่) ตองผา (ชาวเขาเผ่าเงี้ยว)
Vanilla siamensis Rolfe ex Kownie

มีขนาดใหญ่ ใบหนา อวบน้ำ ผิวใบเป็นมัน ดอกสีเขียวปากบานแผ่กว้าง ทรงดอกดูคล้าย
รูปสามเหลี่ยม วานิลลาชนิดนี้พบเฉพาะในประเทศไทย ไม่ปรากฏว่าพบที่อื่นใดในโลก

https://doc.tistr.thaigov.net/doc/?tag=vanilla-siamensis

----------------------------------

2. เอาะลบ (กระบี่) กะเอาะล่อน (ยะลา) งดเขา (ภาคใต้)
Vanilla albida Blume

https://flora-thailand.blogspot.com/

------------------------------

3. สามร้อยต่อใหญ่ (ประจวบ) หรือ งด
Vanilla pilifera Holttum

https://goo.gl/Uu0Z31

---------------------------------

4. เถางูเขียว (สระบุรี) เครืองูเขียว (โคราช) คดนกกูด (สุราษฎร์ธานี)
Vanilla aphylla Blume

พบตามป่าดิบแล้ง ชาวบ้านเรียกกันว่า เถางูเขียว ลำต้นทรงสี่เหลี่ยม สีเขียวคล้ายงูเขียว
สมชื่อ มีรากเกิดตามข้อ ไม่มีใบ ดอกเกิดตามข้อ มี 2-3 ดอกต่อช่อ ดอกบานฤดูร้อน
พบทั่วไปในประเทศไทย

https://beauty13orchids.skyrock.com/238.html

-------------------------------

5. Vanilla griffithii

เป็นพันธุ์ที่เพิ่งค้นพบในสภาพป่าดงดิบทางภาคใต้ตอนล่างของไทย
(พบได้ทั่วไปในมาเลเซีย)

https://orchidofpeninsularmalaya.blogspot

กระบวนการบ่มฝักวานิลลาแบ่งออกเป็น 4 ขั้นตอน คือ

1. การหยุดการเจริญเติบโตของฝัก (killing of wilting) การหยุดการเจริญเติบโตทำให้
ฝักมีสีน้ำตาล โดยนำมาตากแดดเป็นเวลา 5 ชั่วโมง หรือการอบที่ 70 อาศาเซลเซียส 16 ชั่วโมง

2. การกระตุ้นให้เกิดสารหอม (sweating) เป็นขั้นตอนที่ทำให้เอนไซม์ทำงานผลิต
สารหอม โดยนำฝักวานิลลาไปให้ความร้อนอย่างรวดเร็ว เป็นการป้องกันการเกิดการหมักด้วย
นำฝักวานิลลามาตากแดดบนผ้าในช่วงที่มีแดดร้อนจัด 2-3 ชั่วโมง ในแต่ละวัน แล้วห่อฝักวานิลลา
ด้วยผ้านำไปใส่กล่อง หลังจากนั้น 24 ชั่วโมง นำฝักมาตรวจดู ถ้ามีฝักที่ไม่เปลี่ยนสีเป็นสีน้ำตาล
คือยังมีสีเขียวอยู่ ต้องแยกไปผ่านกระบวนการที่ 1 อีกครั้ง ฝักที่มีสีน้ำตาลให้นำมาผึ่งแดด 2-3
ชั่วโมงและผึ่งในร่ม ทำเช่นนี้ทุกวันเป็นเวลา 5-6 วัน

3. การทำแห้ง (drying) โดยการผึ่งในร่มหรือในห้องที่มีอากาศถ่ายเทสะดวกเป็นระยะเวลา
2-3 เดือนหรืออาจทำแห้งโดยการอบในเตาอบที่อุณหภูมิ 45 องศาเซลเซียส
น้ำหนักของฝักจะลดลงเหลือเพียงหนึ่งในสาม

4. การฟักตัว (conditioning) เป็นการเก็บฝักไว้ในกล่องประมาณ 3 เดือน
หรือมากกว่าเพื่อให้เกิดกลิ่นหอมอย่างเต็มที่

https://goo.gl/I6HQMh

ผลิตภัณฑ์จากวานิลลาแบ่งออกเป็น 4 ชนิด คือ

1. วานิลลาสกัด (vanilla extract)
2. วานิลลาโอลีโอเรซิน (vanilla oleoresin)
3. วานิลลาแท้ และทิงเจอร์สำหรับทำน้ำหอม
(vanilla absolute and tincture for perfumery)
4. ผงวานิลลา (vanilla powder)

การปลูกวานิลลา

ขยายพันธุ์โดยการปักชำ โดยใช้เถายาวประมาณ 1 ฟุต วานิลลาจะเจริญเติบโตออก
ดอกภายใน 3-4 ปี แต่ถ้าใช้เถายาวประมาณ 1 เมตร จะทำให้ออกดอกเร็วขึ้น

ให้ปักชำในถุงจะสะดวกกว่าการปักชำในกระบะ เพราะต้องย้ายถุงอีกครั้ง จะทำให้ราก
กระทบกระเทือนหลังการปักชำ 1 เดือน จะออกรากและแตกยอดใหม่ การขยายพันธุ์
โดยวิธีการเพาะเมล็ด นิยมใช้เฉพาะการคัดเลือกพันธุ์

อ้างอิง :
https://www.oknation.net/blog/PunchBerry/2009/05/14/entry-1

Richard Clayderman - Healing Medley

สนใจเรื่องกล้วยไม้อื่น ๆ ในบล็อกนี้ :
กล้วยไม้รองเท้านารี (Paphiopedilum) คลิกที่นี่
เอื้องกะเรกะร่อน (Cymbidium) คลิกที่นี่
กล้วยไม้ ... รู้หน้าไม่รู้ใจ คลิกที่นี่
กล้วยไม้ช้างกระ คลิกที่นี่
กล้วยไม้ช้างกระ เราก็มี คลิกที่นี่
เอื้องผึ้ง (Dendrobium lindleyi) คลิกที่นี่
กล้วยไม้แคทลียา (Cattleya) คลิกที่นี่
ฟาแลนนอปซิส (Phalaenopsis) คลิกที่นี่

Create Date : 06 พฤษภาคม 2554

Last Update : 5 พฤศจิกายน 2568 14:04:44 น.

11 comments

Counter : 32137 Pageviews.

Share to Facebook

ข้อมูลแน่นเลยครับ เห็นทางเหนือเริ่มปลูกกันแล้ว ไม่นานคงได้ทานวนิลลาไทยแล้งนะครับ

โดย: endless man

วันที่: 6 พฤษภาคม 2554 เวลา:21:20:05 น.

ไอศกรีมวานิลลาเทียมหรือวานิลลาสังเคราะห์ (ไอศกรีมวิญญาณวานิลลา) .

....ฮ๋า.....เพิ่งรู้ว่าที่กินมานักต่อนักนั้น ที่แท้...ของปลอมนี่เอง..... 555

โดย: พายุสุริยะ

วันที่: 7 พฤษภาคม 2554 เวลา:16:19:52 น.

เพิ่งรุ็นะเนี่ย 555+ ขอบคุณนะจ่ะ อิอิ

โดย: ตะวันเจ้าเอย

วันที่: 9 พฤษภาคม 2554 เวลา:7:22:27 น.

ขอบคุณสำหรับความรู้ ได้เคยเห็นต้นและดอกวานิลาก็ครานี้เอง เคยเห็นแต่เป็นฝักมัดกำ ๆ
ชนิดเดียวกับตระกูลกล้วยไม้ด้วยนิ อยากหามาปลูกซะแล้ว ชอบดอกสวยมากเลยค่ะ

โดย: tummydeday

วันที่: 11 พฤษภาคม 2554 เวลา:8:33:00 น.

เพิ่งทราบจากบล็อคนี้แหล่ะค่ะว่าวานิลลาก็ปลูกที่เมืองไทยได้
เคยไปช้อปปิ้งที่เมกซิโกค่ะ เพื่อนๆเค้าต้องหาซื้อฝักวานิลลากลับไปฝากพ่อแม่
เลยรู้ตอนนั้นว่า เม็กซิโกนี่นอกจากอะโวคาโด้กับเหล้าเมกซิโกแล้ว
วานิลลา เมกซิโกนี่แหล่ะ มีชื่อเสียงโด่งดังไปทั่วโลก

แพงอีกต่างหาก

โดย: Shallow Grave

วันที่: 11 พฤษภาคม 2554 เวลา:16:35:02 น.

สวัสดีวันใหม่อากาศวันนี้ร้อน
อุตุฯ พยากรณ์อากาศว่ามีฝน
สงสัยไปตกที่อื่นหมด

แล้วปลูกโดยใช้เมล็ดฝักมาปลูกเลยจะขึ้นหรือเปล่าคะ

โดย: tummydeday

วันที่: 12 พฤษภาคม 2554 เวลา:11:24:34 น.

ตอบคำถาม คุณ tummydeday :

ขอบคุณสำหรับคำถามค่ะ ทำให้บทความนี้สมบูรณ์ขึ้น
เราเติมให้แล้วนะคะ ตอนท้าย ๆ อ่ะค่ะ

โดย: ฟ้าใสวันใหม่

วันที่: 12 พฤษภาคม 2554 เวลา:13:27:47 น.

ดอกไม้สวย ไม่ว่าจะอยู่ที่ต้น หรืออยู่ในเน็ต
ทั้งให้ความรู้ประกอบรูปด้วย เป็นประโยชน์มาก

ขอบคุณที่แวะไปเยี่ยมบ่อยๆ อย่าเพิ่งเบื่อที่บางครั้งไม่ได้แวะมาเยี่ยมตอบนะค๊ะ

โดย: ยายเก๋า (ชมพร

) วันที่: 27 พฤษภาคม 2554 เวลา:22:38:06 น.

โอ้โห ครบเดือนพอดีเลย ...
จะถูกตัดออกจากกองมรดกหรือเปล่าเนี่ย

โดย: ฟ้าใสวันใหม่

วันที่: 27 มิถุนายน 2554 เวลา:20:28:39 น.

เป็นกระทู้ภาษาสเปน และแปลภาษาสเปนที่ดีมากๆครับ

โดย: ต้าโก่ว

วันที่: 11 กรกฎาคม 2554 เวลา:18:36:20 น.

ได้ความรู้มากเลยค่ะ เพิ่งเคยเห็นต้นของมันจริงๆ เป็นแบบนี้นิเอง

โดย: nonnoiGiwGiw

วันที่: 8 ตุลาคม 2556 เวลา:9:50:59 น.