๔. หัวใจธรรม  จากจุดศูนย์กลาง
 

เวฬุวันมหาวิหาร  เมืองราชคฤห์
 

 

จันทร์ที่ ๑๓ ก.พ. ๒๕๓๘

     บัดนี้ เราได้เดินทางมาถึงพระเวฬุวัน วัดแห่งแรกในพระพุทธศาสนา ซึ่งตั้งอยู่ที่เมืองราชคฤห์

     เรามาที่เมืองราชคฤห์อีกครั้งหนึ่ง ความจริงเมื่อวานนี้เราก็มาแล้ว แต่เรามาแค่ที่พระคันธกุฎีที่ประทับของพระพุทธเจ้าที่เขาคิชฌกูฏ แล้วเวลาก็มืดค่ำ   เราจึงไม่สามารถจะมาถึงพระเวฬุวันได้ทั้งๆ ที่อยู่ใกล้กัน ต้องกลับไปพักผ่อนที่วัดไทยนาลันทา แล้วจึงย้อนมาใหม่

     ตามคัมภีร์ท่านบอกว่า จากนาลันทา มาถึงราชคฤห์นี้ห่างกัน ๑ โยชน์ คิดเป็นมาตราปัจจุบันได้ ๑๖ กิโลเมตร เมื่อเทียบกับระยะทางปัจจุบันนี้โดยทางรถยนต์ ก็ทราบว่า ๑๓ กิโลเมตร แสดงว่า ตัวเลขใกล้เคียงกันมาก

     อาจจะเป็นได้ว่า สมัยก่อนนี้เป็นทางเกวียนคดเคี้ยวกว่า อีกอย่างหนึ่งก็เป็นการวัดคร่าวๆ เพราะฉะนั้น จึงนับว่าใกล้เคียงความจริงมาก ตัวเลขเก่าในคัมภีร์ ซึ่งนานตั้งเป็นพันปีแล้ว ตรงกับข้อเท็จจริงที่เป็นปัจจุบัน แสดงว่าสถานที่ที่เรามานี้คงไม่ผิดแน่นอน

     ว่าโดยระยะเวลา เราเดินทางจากนาลันทามาถึงราชคฤห์ในเวลาประมาณสัก ๒๐ นาทีสำหรับระยะทาง ๑๓ กิโลเมตร หรือ ๑ โยชน์  ซึ่งตามตัวเลขโดยการคํานวณเท่ากับ ๑๖ กิโลเมตร


 

 

  การเมืองของชมพูทวีป:    ในสมัยพุทธกาล    ในบรรดาแคว้น ๑๖ แคว้น  แคว้นที่ยิ่งใหญ่มีอำนาจมากก็มีแค่  ๕  แคว้น หรือ  ๕  รัฐ หรือ ๕ ประเทศ  คือ
 
       ๑. มคธ   มีราชคฤห์เป็นเมืองหลวง
 
       ๒. โกศล   มีสาวัตถีเป็นเมืองหลวง
 
       ๓. วัชชี    มีเวสาลีเป็นเมืองหลวง  แต่ต่อมาถูกพระเจ้าอชาตศัตรูยกทัพไปกำจัด
 
       ๔. วังสะ    มีโกสัมพีเป็นเมืองหลวง
 
       ๕. อวันตี    มีอุชเชนีเป็นเมืองหลวง ดังที่คนไทยรู้จักกันมากในนิยายรัก  เรื่องกามนิต  วาสิฎฐี
 
    สองแคว้นหลังนี้อยู่ไกลออกไปทางตะวันตก  โดยเฉพาะแคว้นอวันตีอยู่ไกลมาก  วัดจากราชคฤห์  ไม่คำนึงถึงถนนหนทาง  ลัดฟ้า  ตัดตรงเป็นเส้นไม้บรรทัด  ถึงเมืองหลวงอุชเชนี  ก็  ๘๑๕ กิโลเมตร   และคงเดินทางยากลำบาก    อยู่ในแถบเทือกเขาวินธัย   (เขียนตามศัพท์แท้ๆ เป็น วินธยะ)   เรียกกันว่าเป็นทักขิณาบถ   หรืออย่างสันสกฤตว่าทักษิณาบถ   คือดินแดนหนใต้  เป็นปัจจันตชนบท  เลยไม่มีเรื่องเกี่ยวกับข้องมาก   ไม่ปรากฎว่าพระพุทธเจ้าเคยเสด็จไปที่อุชเชนี
 
   แต่ถึงจะเป็นแดนห่างไกล  ก็เป็นถิ่นของมหาสาวกสำคัญท่านหนึ่ง   คือพระมหากัจจายนะ   ที่ว่ากันว่าเป็นที่มาของสังกัจจายน์
 
   ศิษย์เอกของพระมหากัจจายนะนี้  ก็เป็นมหาสาวกด้วย  คือพระโสณะกุฎิกัณณะ   ซึ่งได้เดินทางมาเฝ้าพระพุทธเจ้าหลังจากบวชได้  ๑  พรรษา  และนำคำของพระอุปัชฌาย์มากราบทูลถึงสภาพไม่เรียบรื่นคล่องสะดวกของปัจจันตชนบท  เพื่อขอผ่อนผันพุทธบัญญัติบางข้อ
 
   ทั้งนี้  รวมทั้งข้อที่ต้องอุปสมบทด้วยสงฆ์ทสวรรค  คือ  ๑๐  รูป  (พระโสณะเองบวชเณรแล้ว จะอุปสมบท  ต้องรอถึง  ๓  ปี  จึงได้พระภิกษุครบจำนวน)   เป็นเหตุให้ทรงมีพระพุทธานุญาตให้อุปสมบทในปัจจันตชนบทได้ด้วยสงฆ์ปัญจวรรค  (โดยมีพระวินัยธรเป็นที่ครบ ๕)