A Time for Drunken Horses เรื่องราวของชาวเคิร์ด
![](//i133.photobucket.com/albums/q79/aloneagain2516/tdh1.jpg)
A Time for Drunken Horses
เรื่องราวของชาวเคิร์ด
พล พะยาบ
คอลัมน์อาทิตย์เธียเตอร์ มติชนรายวัน 1 กรกฎาคม 2550
คำว่า เคิร์ด ในการรับรู้ของคนส่วนใหญ่มักจะผูกโยงกับซัดดัม ฮุสเซ็น หรือหากจะบอกว่าคนจำนวนไม่น้อยรู้จักชาวเคิร์ดเพราะซัดดัมก็คงไม่ผิดนัก โดยเฉพาะจากปฏิบัติการล้างเผ่าพันธุ์ที่เรียกว่า อันฟาล โดยใช้แก๊สพิษในปี 1988 จนชาวเคิร์ดล้มตายหลายหมื่นคน กระทั่งกลายเป็นหนึ่งในความผิดบาปที่ย้อนมารัดคอซัดดัมในที่สุด
อันที่จริง เรื่องราวชะตากรรมของชาวเคิร์ดมีมากกว่านั้น และกระจายไปยังอีกหลายประเทศใกล้เคียงซึ่งมีชาวเคิร์ดอาศัยอยู่เป็นชนกลุ่มน้อย ไม่ว่าจะเป็นกรณีกบฎชาวเคิร์ดในตุรกีที่ยังมีความรุนแรงอย่างต่อเนื่อง การกระทบกระทั่งระหว่างชาวเคิร์ดกับชาวอาหรับในซีเรีย หรือสถานการณ์ด้านเชื้อชาติอันเปราะบางอย่างยิ่งในอิหร่าน หลังจากที่โคไมนีเคยประกาศสงครามศักดิ์สิทธิ์ต่อชาวเคิร์ดในปี 1979
ดังนั้น แม้สถานการณ์ของชาวเคิร์ดในอิรักจะดีขึ้นหลังพ้นยุคซัดดัมครองอำนาจ แต่เรื่องราวชะตากรรมของชาวเคิร์ดในดินแดนอื่นๆ ยังคงมีอยู่และยังดำเนินต่อไป
สำหรับเรื่องราวของชาวเคิร์ดในหนังมีให้รับรู้พอสมควร มากบ้างน้อยบ้างแตกต่างกันไป เช่นในหนังอิหร่านเรื่อง The Wind Will Carry Us (1999) อับบาส เคียรอสตามี ผู้กำกับฯรุ่นใหญ่พาตัวละครและผู้ชมไปหยุดนิ่งยังหมู่บ้านชาวเคิร์ด เพื่อสัมผัสกับวิถีชีวิตของคนชายขอบชาติพันธุ์นี้
Crossing the Bridge : The Music of Istanbul (2005) หนังสารคดีว่าด้วยความหลากหลายของดนตรีแห่งเมืองอิสตันบุล ตุรกี โดย ฟาติห์ เอคิน ผู้กำกับฯชาวเยอรมันเชื้อสายตุรกี สีสัน-ความครึกครื้นรื่นเริงในจังหวะและท่วงทำนองกลับกลายหม่นเศร้าลงทันทีเมื่อหนังพาไปสัมผัสกับเสียงร้องโหยไห้ของนักร้องสาวชาวเคิร์ด
หรือในหนังอาร์เมเนียเรื่อง Vodka Lemon (2003) ไฮเนอร์ ซาลีม ผู้กำกับฯชาวอิรัก-เคิร์ดอพยพใส่แทรกสารเกี่ยวกับชาติพันธุ์ตนเองโดยให้ตัวละครสูงอายุแกะห่อกระดาษที่ลูกชายส่งมาจากฝรั่งเศส กล้องจับไปยังด้านในของห่อกระดาษนั้น มีตัวอักษรภาษาอังกฤษตัวใหญ่เขียนว่า เคอร์ดิสถาน
แง่มุมเรื่องราวของชาวเคิร์ดในหนังเหล่านี้เดินทางสู่การรับรู้ของผู้ชมมาแล้วมากมาย แม้แต่ในประเทศไทยซึ่ง Crossing the Bridge กับ Vodka Lemon เคยมาฉายในบางกอกฟิล์ม แต่ถ้ากล่าวเจาะจงถึงหนังว่าด้วยชาวเคิร์ดที่สร้างโดยชาวเคิร์ดเอง และที่สำคัญคือใช้ภาษาคุรดิชหรือภาษาเคิร์ดเป็นหลัก หนังเรื่องแรกที่ถูกบันทึกไว้คือ A Song for Beko (1992) โดย นิซาเมตติน อาริค ชาวตุรกี-เคิร์ดที่เคยติดคุกในข้อหาใช้ภาษาเคิร์ดในที่สาธารณะ ก่อนจะเนรเทศตนเองมาอยู่ในเยอรมนี
ส่วนหนังคุรดิชที่โด่งดังและได้รับเสียงชื่นชมในวงกว้างเป็นเรื่องแรกน่าจะเป็น A Time for Drunken Horses (2000) โดยนักทำหนังชาวอิหร่าน-เคิร์ด ชื่อ บาห์มัน กอบาดี (Bahman Ghobadi)
กอบาดีเกิดในบาเนห์ เขตพื้นที่ของชาวเคิร์ดทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของอิหร่าน เขาเรียนภาพยนตร์ในเตหะราน ทำหนังสั้นระดับรางวัลหลายเรื่อง ก่อนจะได้โอกาสขอเป็นผู้ช่วยให้อับบาส เคียรอสตามี เมื่อเคียรอสตามียกกองมาถ่ายหนังเรื่อง The Wind Will Carry Us ในเคอร์ดิสถาน รวมทั้งได้แสดงบทสำคัญในเรื่อง The Blackboard ของ โมห์เซน มัคห์มัลบาฟ ผู้กำกับฯชั้นนำของอิหร่านอีกคนหนึ่ง ซึ่งถ่ายทำในเคอร์ดิสถานเช่นกัน
A Time for Drunken Horses เป็นผลงานหนังยาวเรื่องแรกของกอบาดี ส่วนหนังของเขาที่นักดูหนังบ้านเราน่าจะรู้จักมากที่สุดคือ Turtles Can Fly (2004) ซึ่งเคยเข้าฉายและยังหาซื้อได้ทั่วไปในรูปแบบดีวีดี
A Time for Drunken Horses เล่าถึงครอบครัวชาวเคิร์ดในหมู่บ้านบริเวณพรมแดนอิหร่าน-อิรักที่ปกคลุมด้วยหิมะ ผ่านคำบอกเล่าของเด็กหญิงอายุราว 10 ขวบ ชื่ออามีเนห์ เธอเล่าว่าเธอและอายุบ พี่ชาย รวมทั้งเด็กๆ ชาวเคิร์ดมักจะเดินทางมายังเขตเมืองในอิหร่านเพื่อรับจ้างทำงานจิปาถะ ขณะที่พ่อเป็นคนลอบขนของเถื่อนระหว่างพรมแดนอิหร่าน-อิรัก อามีเนห์เป็นห่วงพ่อเพราะคนขนของเถื่อนในหมู่บ้านเหยียบกับระเบิดตายไปแล้วหลายคน แม่ของอามีเนห์เสียชีวิตหลังจากคลอดน้องคนสุดท้อง เธอยังมีพี่สาวอีกคนชื่อ โรจิน และพี่ชายคนโตชื่อ มาดี ซึ่งป่วยเป็นโรคร้าย มีร่างกายและพฤติกรรมเหมือนเด็กเล็ก และคงอยู่ได้อีกไม่นานถ้าไม่ได้รับการผ่าตัด
เมื่อกลับมาถึงหมู่บ้านอามีเนห์ก็ได้รู้ข่าวว่าพ่อของเธอเสียชีวิตด้วยเหตุที่เธอห่วงกังวลมาตลอด อายุบซึ่งแม้ยังเป็นเด็กจึงต้องรับผิดชอบคนในครอบครัวแทน นอกจากภาระเลี้ยงปากท้องห้าคนพี่น้องแล้ว อายุบยังต้องพยายามหาเงินสำหรับเป็นค่าผ่าตัดมาดี งานเดียวที่เขาพอจะทำได้คือเป็นคนขนของเถื่อนเหมือนที่พ่อเคยทำ ซึ่งนอกจากจะเสี่ยงกับกับระเบิดแล้ว ยังต้องหลบหนีทหารที่คอยโจมตีคาราวานของเถื่อนอยู่เสมอ
ชื่อหนังมาจากการขนของเถื่อนที่ต้องใช้ลาบรรทุกสัมภาระ โดยก่อนออกเดินทางบรรดาเจ้าของลาต้องเทเหล้าให้ลากินเพื่อให้ทนต่ออากาศหนาวเหน็บ ความยากลำบากไม่ว่าจะเป็นความสุ่มเสี่ยงต่อชีวิต ทั้งยังต้องเดินทางฝ่าอากาศหนาวในสภาพพื้นที่ซึ่งปกคลุมด้วยหิมะ แสดงให้เห็นว่าชาวเคิร์ดในดินแดนแห่งนี้อยู่ในสภาพย่ำแย่ ต้องดิ้นรนเอาชีวิตให้รอดในทุกวิถีทาง...ซึ่งอันที่จริงพวกเขาไม่มีทางให้เลือกมากนัก
บทสนทนาระหว่างอายุบกับเพื่อนร่วมขบวนช่วยให้รู้ว่าอาชีพขนของเถื่อนไม่ใช่งานดั้งเดิมของคนเหล่านี้ พวกเขาเคยมีที่ดินทำกิน แต่ตอนนี้ที่ดินเต็มไปด้วยกับระเบิดในปริมาณที่มากเกินกว่าจะเก็บกู้ได้เอง
เรื่องราวของอามีเนห์และพี่น้องของเธอนอกจากจะเป็นตัวอย่างของชะตากรรมของครอบครัวชาวเคิร์ดอีกมากมายแล้ว ยังเป็นการจำลองภาพของสังคมชาวเคิร์ดส่วนใหญ่ที่ไร้หลักประกันใดๆ ในชีวิต เป็นส่วนย่อยของสังคมใหญ่ที่ไม่อาจกำหนดความเป็นไปของตนเอง แต่ถูกควบคุมด้วยคนอื่นที่มีอำนาจเหนือกว่า
สถานะของชาวเคิร์ดถูกเปรียบเทียบให้เห็นภาพชัดยิ่งขึ้นด้วยตัวละครพิการที่ไม่อาจช่วยเหลือตนเองได้อย่างมาดี ซึ่งใน Turtles Can Fly หนังเรื่องที่สามของกอบาดีก็มีตัวละครลักษณะนี้เช่นกัน
อีกสัญลักษณ์หนึ่งที่หนังเน้นเป็นพิเศษคือสมุดแบบฝึกหัดที่อามีเนห์ขอให้พี่ชายซื้อให้บ่อยครั้ง เสมือนบทเรียนว่าด้วยชะตากรรมของชาวเคิร์ดที่ยังมีบทใหม่ๆ เพิ่มขึ้นอยู่เสมอ
รูปแบบการนำเสนอของ A Time for Drunken Horses ไม่แตกต่างจากหนังเรียลิสม์ของผู้กำกับฯอิหร่านคนอื่น ไม่ว่าจะเป็นการเล่าเรื่องเรียบง่ายไม่ซับซ้อน ไม่ซ้ำเติมเรื่องราวที่ค่อนข้างกดดันบีบคั้นให้หนักไปกว่าเดิม ไม่ปรุงแต่งฉากและองค์ประกอบต่างๆ ใช้นักแสดงสมัครเล่นจากคนในชุมชน ทั้งนี้ เพื่อให้หนังดูสมจริงและใกล้เคียงกับความเป็นจริงมากที่สุด
ฉากจบของ A Time for Drunken Horses จึงถูกเลือกให้เป็นแบบปลายเปิด ไม่มีข้อสรุปให้ผู้ชมว่าตัวละครจะเป็นอย่างไร ซึ่งก็ตรงกับความจริงที่ว่าเรื่องราวชะตากรรมของชาวเคิร์ดยังคงมีอยู่...และยังดำเนินต่อไป
บล็อกที่อัพพร้อมกัน :
หนังสือบางเล่มจากมหกรรมหนังสือฯ และการอ่าน ความจริง