สติปัฏฐาน4 x Systems thinking

สวัสดีค่ะ วันนี้จะมาลอง เอาเรื่อง"สติปัฏฐาน4" มาหาความสัมพันธ์หรือความสอดคล้องกับ ทักษะการคิดที่เป็นเทรนด์ที่ควรมีใน ปี2030 อย่าง Systems thinking ค่ะ

จะแบ่งเป็น การอธิบาย เรื่อง Systems thinking และ ต่อด้วยเรื่อง"สติปัฏฐาน4"นะคะ

สรุปสั้นๆของการคิดแบบ Systems thinking (ในชีวิตจริงๆ ไม่มีใครมานั่งนึกหรอกค่ะ ว่าตอนนี้เราต้องใช้การคิดแบบ systematic,critical,systems หรือanalytic ทุกรูปแบบการคิดจะอยู่ในชีวิตเราอยู่แล้ว แค่หยิบประสบการณ์ชีวิตตรงนั้นมาสังเกต วิเคราะห์และแยกแยะ)

Systems Thinking:

คือการมองเห็นชีวิตหรือระบบแบบนี้ค่ะ:

ชีวิตมันไม่ได้พังเพราะเรื่องเดียวหรอก แต่มันมีหลายอย่างต่อกันเป็นพวง แล้วเราดันทำแบบเดิมซ้ำๆ เลยวนกลับมาที่เดิม(ปัญหาไม่ได้เกิดครั้งเดียว แต่มันเกิดซ้ำ ชื่อเหตุการณ์อาจจะเปลี่ยน)

ถ้าอยากเปลี่ยน ไม่ต้องแก้ทุกอย่าง แค่ไปเปลี่ยนจุดสำคัญจุดเดียว ชีวิตก็จะเปลี่ยน

หลักคิดแบบ Systems thinking:

*ก่อนอื่นให้ มองภาพรวมของระบบ ให้นึกว่าเรากำลังยืนอยู่ข้างบนและก้มมองภาพรวมmodelทั้งหมด มองให้เห็นภาพรวมทั้งกระดานของmodel 

1.ไม่ใช่แค่มองเห็นว่า “มีอะไรเกิดอะไรขึ้น” แต่ให้ไปส่องดูและมองหาการเชื่อมกัน “เอ๊ะ!มีอะไรเชื่อมกันอยู่ไหม”(เหตุการณ์ +พฤติกรรม +ความคิด +โครงสร้าง) แล้วมันส่งผลกันยังไงไหม

2. เอ๊ะเพิ่ม!สักนิด มันเกิดซ้ำได้ยังไงนะ? (loop)  = Systems thinkingจะเรียกว่า Feedback loop

3.แล้วถามต่อว่า  อะไรทำให้มันเป็นแบบนี้? (โครงสร้าง/ความเชื่อ)  Systems thinkingจะเรียกว่าการมองหา “โครงสร้างของระบบ” System structure

4.มองหาจุดคานหัก คือ จุดไหนนะ ที่ถ้าลองเปลี่ยนตรงนั้น แล้วชีวิตหรือระบบเปลี่ยนเอง ก็คือ การแก้ปัญหาให้ถูกจุด (Systems thinking ประยุกต์ใช้ได้ทั้งธีม ชีวิตคนและธีมระบบองค์กรหรือธุรกิจ) = Leverage point (จุดเล็กที่เปลี่ยนเรื่องใหญ่ / จุดสำคัญที่กระทบทั้งหมด)

*Systems thinkingเชื่อมกับCritical thinkingได้นะคะ  เช่น 

1.Systems thinking = มองให้เห็นทั้งระบบ / ขึ้นไปยืนข้างบน มองโมเดลทั้งหมด
2.Critical thinking  ไปวิเคราะห์ให้คมในจุดที่เลือกมา/เดินลงมา แล้วใช้แว่นขยายดูจุดสำคัญ( ข้อมูลจริงไหมนะ? / เหตุผลนี้ถูกไหม /นี่เราbiasอะไรรึเปล่า/ เราตั้งสมมติฐานแบบนี้ถูกต้องไหมนะ
3.กลับไปใช้System thinkingอีกครั้ง(ถ้าเราตัดสินใจแบบนี้ ระบบจะเปลี่ยนยังไงบ้าง จะกระทบกับอะไรบ้าง)
----------

การทำสติปัฏฐาน 4 คืออะไร? (ขอปรึกษาเพื่อนรัก chatGPT)

การฝึก “รู้ตัว” กับสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นในกาย ใจ และความคิด
แบบไม่เผลอไหลตามมัน

---

 มี 4 อย่างที่จะต้องฝึกรู้

1. กาย → รู้ร่างกาย (หายใจ เดิน นั่ง)
2. เวทนา → รู้ความรู้สึก (สุข ทุกข์ เฉยๆ)
3. จิต → รู้สภาพใจ (ฟุ้ง โกรธ โลภ สงบ)
4. ธรรม → รู้ว่า “มันเกิดแล้วก็ดับ” เป็นธรรมดา

---

 แก่นจริงๆ

“ไม่ได้ทำเพื่อให้ใจดีขึ้นทันที แต่ทำเพื่อ ‘เห็นตามจริง’ ว่าทุกอย่างมันมาแล้วก็ไป”

 

เป้าหลัก มี 3 ระดับ:

1. รู้ตามความเป็นจริง (เห็นไตรลักษณ์) เห็นว่า ทุกอย่าง “ไม่เที่ยง (อนิจจัง) – เป็นทุกข์ – ไม่ใช่ตัวตน”
2. คลายความยึดติด (อุปาทาน) จากเดิมที่ “เผลอเข้าไปเป็น” → กลายเป็น “แค่รู้ว่าเกิด-ดับ”
3. นำไปสู่ความหลุดพ้น (นิพพาน) เมื่อไม่ยึด → ไม่ทุกข์ → ใจเป็นอิสระ

----------
สติปัฏฐาน 4 x Systems thinking:

สติปัฏฐาน 4 = การ “เห็นระบบภายในตัวเอง” 

• กาย = input (สิ่งที่มากระทบ) / สิ่งที่เข้ามา: เสียง คำพูดบางอย่าง เหตุการณ์บางเหตุการณ์ แล้วมีสัญญาณจากร่างกายเริ่มส่งมาและ  เช่น ปวดท้อง, รู้สึกหายใจแน่น คือ “data ที่ไหลเข้าระบบ”
• เวทนา = feedback (ความรู้สึกตอบสนอง)/รู้สึก สุข/ทุกข์ หรือเฉยๆ ตรงนี้คือ feedback loop ชั้นแรก
• จิต = processing (การตีความ/ปรุงแต่ง)/ เอาประสบการณ์เก่ามาใช้ตีความ ตัดสิน OMG! ตรงนี้แหละที่ “ระบบเริ่มซับซ้อนแล้ว”
• ธรรม = system rules (กฎของระบบ)/ กฎที่ทำให้ระบบทำงานแบบเดิมซ้ำๆ  ไม่ใช่แค่“เราคิดอะไร”แต่คือ ทำไมนะ? ทำไมเราถึงคิดแบบนี้ซ้ำๆ

ถ้าไม่อยากทุกข์ซ้ำอีกแล้วแบบนี้ จะเปลี่ยนระบบตัวเองยังไง? (มองหาleverage point) 

เช่น:

• ตอนเวทนา → รู้ทันเร็ว
• ตอนจิต → เห็นว่า “นี่แค่ความคิด”
• ตอนธรรม → เห็นว่า “นี่คือpatternเดิมๆ”

เหมือนในเพลง What would you do? ของHonne  พอมองเห็นว่าชีวิตมันเชื่อมกันยังไง เราจะไม่ใช้ชีวิตแบบเดิมอีก แต่เลือกเปลี่ยนในจุดเล็กๆ ที่จะทำให้ทั้งชีวิตเปลี่ยนได้

Nothing left to lose, nothing left to prove

Are you gonna tell the truth?

What would you do?
.
..
...
Cause you’re running out of time, don’t wait another day

Create Date : 25 มีนาคม 2569 Last Update : 25 มีนาคม 2569 9:43:23 น. Counter : 68 Pageviews.		0 comments
(โหวต blog นี้)  Share to Facebook Tweet