|
สามัคคี ความพร้อมเพรียง, ความกลมเกลียว, ความมีจุดรวมตัวเข้าด้วยกัน หรือมุ่งไปด้วยกัน (โดยวิเคราะห์ว่า อคฺเคน สิขเรน สงฺคตํ สมคฺคํ, สมคฺคภาโว สามคฺคี),
คำเสริมที่มักมาด้วยกันกับสามัคคี คือ สังคหะ (ความยึดเหนี่ยวใจให้รวมกัน) อภิวาท (ความไม่วิวาทถือต่าง) และ เอกีภาพ (ความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน); เมื่อบุคคลที่เกี่ยวข้องมาร่วมประชุมพรักพร้อมกัน เรียกว่า กายสามัคคี (สามัคคีด้วยกาย) เมื่อบุคคลเหล่านั้นมีความชื่นชมยินดีเห็นชอบร่วมกัน พอใจรวมเป็นอย่างเดียวกัน หรืออย่างภิกษุ แม้มิได้ไปร่วมประชุมทำสังฆกรรม แต่มอบให้ฉันทะ เรียกว่า จิตสามัคคี (สามัคคีด้วยใจ); ความพร้อมเพรียงแห่งสงฆ์ คือ สังฆสามัคคี เป็นหลักการสำคัญยิ่งในพระวินัย ที่จะดำรงพระพุทธศาสนา จึงมีพุทธบัญญัติหลายอย่างเพื่อให้สงฆ์มีวิธีปฏิบัติในการรักษาสังฆสามัคคีนั้น
ส่วนการทำให้สงฆ์แตกแยก ก็คือการทำลายสงฆ์ เรียกว่า สังฆเภท ถือว่าเป็นกรรมชั่วร้ายแรง ถึงขั้นเป็นอนันตริยกรรม (ถ้ามีการทะเลาะวิวาทบาดหมาง กีดกั้นกัน ไม่เอื้อเฟื้อกัน ไม่ร่วมมือกัน ไม่ปฏิบัติข้อวัตรต่อกัน ยังไม่ถือว่าสงฆ์แตกกัน แต่เป็นความร้าวรานแห่งสงฆ์ เรียกว่า สังฆราชี แต่เมื่อใดภิกษุทั้งหลายแตกแยกกันถึงขั้นคุมกันเป็นคณะ แยกทำอุโบสถ แยกทำปวารณา แยกทำสังฆกรรม แยกทำกรรมใหญ่น้อยในสีมา เมื่อนั้นเป็นสังฆเภท);
หลักธรรมสำคัญที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงไว้เพื่อให้สงฆ์มีสามัคคีเป็นแบบอย่าง ได้แก่ สาราณียธรรม ๖ ส่วนหลักธรรมสำคัญสำหรับเสริมสร้างสามัคคีในสังคมทั่วไป ได้แก่ สังคหวัตถุ ๔
ปัจจัยสามัคคี ภาวะที่ปัจจัยทั้งหลายสัมพันธ์ประสานกันพรั่งพร้อมได้ที่ อันจะให้ผลที่หมายเกิดขึ้น
ปัจจัย 1. สภาวะที่เอื้อ เกื้อหนุน ค้ำจุน เป็นเหตุ หรือเป็นเงื่อนไข ให้สภาวะอื่นเกิดขึ้น คงอยู่ หรือเป็นไปอย่างใดอย่างหนึ่ง, เหตุ, เงื่อนไข, องค์ประกอบ; ปัจจัยมีคำที่มีความหมายใกล้เคียง คือ เหตุ ซึ่งบางทีใช้แทนกันได้ หรือเสริมย้ำกัน แต่พอแยกความหมายได้ว่า ปัจจัยเป็นคำรวม มีความหมายกว้าง มีลักษณะสาธารณะ ไม่จำเพาะ โดยเป็นตัวเอื้อ เป็นเงื่อนไข เป็นตัวประกอบ เป็นตัวสร้างโอกาส เป็นต้น
ส่วน เหตุ มีลักษณะจำเพาะ ไม่สาธารณะ คือเป็นปัจจัยตัวตรงในการก่อผล, อีกประการหนึ่ง ปัจจัย ที่ว่ามีความหมายกว้างนั้น คือแยกแยะให้รู้บรรดาองค์ประกอบทั้งหลายในระบบความสัมพันธ์แห่งเหตุปัจจัย อันมีเหตุเป็นปัจจัยอย่างหนึ่ง คือปัจจัยตัวจำเพาะในการก่อผล แต่ในการที่ผลรวมจะเกิดขึ้น มิใช่มีแค่ลำพังตัวเหตุเท่านั้น แต่ต้องมีปัจจัยที่เป็นองค์ประกอบพรั่งพร้อม เรียกว่าเป็นปัจจัยสามัคคี ผลที่หมายจึงจะเกิดขึ้น; เทียบ เหตุ
ปัจจัย ๒๔ คือ ๑. เหตุปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นเหตุ) ๒. อารัมมณปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นอารมณ์) ๓. อธิปติปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นเจ้าใหญ่) ๔. อนันตรปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นภาวะต่อเนื่องไม่มีช่องระหว่าง) ๕. สมนันตรปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นภาวะต่อเนื่องทันที) ๖. สหชาตปัจจัย (ปัจจัยโดยเกิดร่วมกัน) ๗. อัญญมัญญปัจจัย (ปัจจัยโดยอาศัยซึ่งกันและกัน) ๘. นิสสยปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นที่อาศัย) ๙. อุปนิสสยปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นเครื่องหนุนหรือกระตุ้นเร้า) ๑๐. ปุเรชาตปัจจัย (ปัจจัยโดยเกิดก่อน) ๑๑. ปัจฉาชาตปัจจัย (ปัจจัยโดยเกิดทีหลัง) ๑๒. อาเสวนปัจจัย (ปัจจัยโดยการซ้ำบ่อยหรือทำให้ชิน) ๑๓. กรรมปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นกรรมคือเจตจำนง) ๑๔. วิปากปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นวิบาก) ๑๕. อาหารปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นอาหาร คือเป็นเครื่องหล่อเลี้ยง) ๑๖. อินทรียปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นเจ้าการ) ๑๗. ฌานปัจจัย (ปัจจัยโดยภาวะจิตที่เป็นฌาน) ๑๘. มรรคปัจจัย (ปัจจัยโดยเป็นมรรค) ๑๙. สัมปยุตตปัจจัย (ปัจจัยโดยประกอบกัน) ๒๐. วิปปยุตตปัจจัย (ปัจจัยโดยแยกต่างหากกัน) ๒๑. อัตถิปัจจัย (ปัจจัยโดย[ต้อง]มีอยู่) ๒๒. นัตถิปัจจัย (ปัจจัยโดย[ต้อง]ไม่มีอยู่) ๒๓. วิคตปัจจัย (ปัจจัยโดย[ต้อง]ปราศไป) ๒๔. อวิคตปัจจัย (ปัจจัยโดย[ต้อง]ไม่ปราศไป
2. ของสำหรับอาศัยใช้, เครื่องอาศัยของชีวิต, สิ่งจำเป็นสำหรับชีวิต มี ๔ อย่าง คือ จีวร (ผ้านุ่งห่ม) บิณฑบาต(อาหาร) เสนาสนะ (ที่อยู่อาศัย) คิลานเภสัช (ยาบำบัดโรค)
ปรมัตถ์, ปรมัตถะ 1. ประโยชน์อย่างยิ่ง, จุดหมายสูงสุด คือ พระนิพพาน 2. ก) ความหมายสูงสุด, ความหมายที่แท้จริง เช่น ในคำว่า ปรมัตถสัจจะ ข) สภาวะตามความหมายสูงสุด, สภาวะที่มีในความหมายที่แท้จริง, สภาวธรรม บางทีใช้ว่า ปรมัตถธรรม
ปรมัตถ์ที่พบในพระไตรปิฎก ตามปกติใช้ในความหมายนัยที่ 1. คือจุดหมาย หรือประโยชน์สูงสุด เฉพาะอย่างยิ่ง ได้แก่นิพพาน แต่ในคัมภีร์สมัยต่อมา มีการใช้ในนัยที่ 2. บ่อยขึ้น คือในความหมายว่าเป็นจริงหรือไม่ แต่ไม่ว่าจะใช้ในแง่ความหมายอย่างไหน ก็บรรจบที่นิพพาน เพราะนิพพานนั้น ทั้งเป็นประโยชน์สูงสุด และเป็นสภาวะที่จริงแท้ (นิพพานเป็นปรมัตถ์ในทั้งสองนัย)
| Create Date : 20 มกราคม 2569 |
|
0 comments |
| Last Update : 21 มกราคม 2569 13:15:24 น. |
| Counter : 601 Pageviews. |
|
 |
|
