your enjoyable TENTarized knowledge :)
เข้าไปถามคำถามในเฟซบุคที่จะสะดวกตอบกว่านะ ^^
<<
มิถุนายน 2552
 
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930 
6 มิถุนายน 2552

มารู้จัก Mr. H.M. ผู้สูญเสียม้าน้ำในสมอง

กระทู้แนะนำ


สวัสดีครับ :)
วันนี้ผมจะมาเล่าเรื่องชีวิตคุณลุงคนหนึ่งให้พี่ๆฟัง
ถึงแม้เค้าจะไม่ได้เป็นนักวิทยาศาสตร์ผู้โด่งดัง
แต่ก็เป็นบุคคลที่มีความสำคัญมากในวิชาประสาทศาสตร์ปัจจุบันนะครับ
เอาเป็นว่าเป็นบุคคลโลกจารึกละกัน ^^
ชื่อของเค้าคือ Henry Gustav Molaison
แต่เพื่อความเป็นส่วนตัว (?) ทุกคนจึงเรียกติดปากมาเสมอว่า Mr. H.M. ครับ


คุณ H.M. เกิดที่ Hartford, Connecticut ในปี 1926
เค้าเกิดมาเป็นเด็กชายธรรมดาเหมือนคนทั่วๆไป
แต่จุดที่พลิกผันเค้าไปทั้งชีวิต เกิดเมื่อเขาอายุ 9 ขวบ
เมื่อเขาเกิดอุบัติเหตุรถจักรยานล้มลง ทำให้สมองกระทบกระเทือน
นับแต่นั้นเป็นต้นมา เขาก็มีความผิดปกติของสมองที่เรียกว่าลมชักครับ

อาการลมชักนี้เอาง่ายๆว่าคือ circuit ไฟฟ้าในสมองมันเจ๊งครับ
คุณ H.M. เลยมีอาการชักอย่างอ่อนๆนับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
จนช่วงหลังๆอายุเป็นวัยรุ่น อาการแย่มาก ชักนอนสต๊อปหยุดไม่ได้ยาเอาไม่อยู่ (หึหึ)
เมื่ออายุ 27 คุณแม่เลยพาไปหาหมอ Scoville ที่เป็น psychosurgeon เพื่อรับการผ่าตัดครับ




นี่เป็นรูปเดียวของคุณ H.M. ที่ค้นได้จากกูเกิ้ลนะครับ



คุณ H.M. เกิดที่ Hartford, Connecticut ในปี 1926
เค้าเกิดมาเป็นเด็กชายธรรมดาเหมือนคนทั่วๆไป
แต่จุดที่พลิกผันเค้าไปทั้งชีวิต เกิดเมื่อเขาอายุ 9 ขวบ
เมื่อเขาเกิดอุบัติเหตุรถจักรยานล้มลง ทำให้สมองกระทบกระเทือน
นับแต่นั้นเป็นต้นมา เขาก็มีความผิดปกติของสมองที่เรียกว่าลมชักครับ

อาการลมชักนี้เอาง่ายๆว่าคือ circuit ไฟฟ้าในสมองมันเจ๊งครับ
คุณ H.M. เลยมีอาการชักอย่างอ่านๆนับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา
จนช่วงหลังๆอายุเป็นวัยรุ่น อาการแย่มาก ชักนอนสต๊อปหยุดไม่ได้ยาเอาไม่อยู่ (หึหึ..)
เมื่ออายุ 27 คุณแม่เลยพาไปหาหมอ Scoville ที่เป็น psychosurgeon เพื่อรับการผ่าตัดครับ



สมัยก่อนไม่มี MRI ใช้นะครับ ลำบากนิดนึง



ฟังดูเผินๆเรื่องก็น่าจะจบลงด้วยดีใช่มั้ยครับ
แต่จริงๆแล้วเนี่ย สาขาการแพทย์ psychosurgery ในปัจจุบันนี่ไม่มีแล้วนะครับ
เพราะมันคือการรักษาผู้ป่วยจิตเวชด้วยการเฉือนสมองทิ้งครับ -*-
อ้ากก เมื่อก่อนเค้าทำกันยังงี้จริงๆนะครับ ถ้าเป็นโรคซึมเศร้า (depression) นี่ก็ผ่าสมอง
อัตราการตาย 6% ครับ ผลข้างเคียงคือเปลี่ยนแปลงบุคลิกภาพและการเข้าสังคมอย่างถาวร
(แล้วจะผ่าไปทำไมฟะ)

เมื่อคุณหมอระบุว่าอาการลมชักของคุณ H.M. นั้นมีตำแหน่งอยู่ ณ จุดจุดนึง
เรียกว่า medial temporal lobe (ด้านในของซีรีบรัมกลีบข้างขมับ?)
คุณหมอเลยจัดการใช้ที่แซะน้ำแข็ง (ice picking) มาแงะสมองส่วนนั้นออกครับ
เนื้อสมองส่วนนั้นเลยหายไปประมาณ 8 cm
หลังจากนั้นคุณ H.M. ก็ไม่ต้องประสบปัญหาลมชักอีกเลย เย้! คุณหมอเก่งจริงๆเลยครับ





การผ่าตัดสมัยก่อนที่เรียกว่า psychosurgery นะครับ น่ากัวโคด



จบครับ ..
.
.
.
.
ยังครับ ถ้าจบแค่นี้ก็ไม่รู้จะตั้งกระทู้ทำไม แหะๆ
แต่หลังจากนั้นเนี่ย คุณ H.M. เลยมีอาการแปลกๆที่ทางการแพทย์ใช้คำว่า
anterograde amnesia ครับ
พูดง่ายๆคือ เค้าจำอะไรใหม่ๆไม่ได้เลยยยยย แม้แต่นิดเดียว
ตื่นมาปุ๊บ จำเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลไม่ได้
เดินไปเข้าห้องน้ำไม่ได้ จำทางไม่ได้ทั้งๆที่เคยไปมาแล้ว
เคยดูหนังเรื่อง 50 first date มั้ยครับ นางเอกบลูเบอร์รี่มัว (ผมเรียกชื่อเค้าไม่เคยถูกอะ) ก็เป็นแบบนี้
หรือในการ์ตูนเรื่องนีโม่ ปลาดอรี่สีฟ้าๆนี่ก็เป็นแบบนี้ครับ แป๊บๆลืม แป๊บๆลืม

คุณ H.M. ไม่สามารถจดจำเรื่องราวใหม่ๆหลังอายุ 27 ได้เลย
พูดง่ายๆคือเขาเป็นคนที่ใช้ชีวิตอยู่กับอดีตก่อนหน้านั้นอยู่ตลอดเวลาเลยล่ะครับ
จนมี quote สุดฮิตของคุณ H.M.ที่ textbook neuroscience ต้องเขียนเอาไว้ว่า
"everyday is alone by itself" - ทุกๆวันของผมไม่มีเมื่อวาน วันนี้ หรือวันพรุ่งนี้
ชีวิตของคุณ H.M. เป็นแบบนี้จนถึงปีที่แล้ว เมื่อเขาเสียชีวิตในสถานสงเคราะห์เมื่ออายุได้ 82 ปี
rest in peace นะครับ ;(




ผมชอบเรื่องนี้มากๆเลยครับ เป็นเรื่องเดียวที่เข้าไปดูในโรงสองรอบแน่ะ



แต่ตลอดเวลา 55 ปีที่ผ่านมา ชีวิตของคุณ H.M. ก็เปลี่ยนไป
นักวิทยาศาสตร์มากมายได้เข้ามาทำการวิจัยกับเขา
ความรู้ทางด้านสมองได้ถูกต่อยอดเป็นอย่างมาก มีเปเปอร์ออกมานับไม่ถ้วน
และองค์ความรู้ที่ได้จากคุณ H.M. ก็ทำให้วิชา cognitive neuroscience
วิทยาศาสตร์เกี่ยวกับการนึกคิด หรือ ปริชานศาสตร์ หรือ วิทยาศาสตร์พุทธิปัญญา -*-
เป็นสาขาทางด้านประสาทวิทยาที่เป็นที่ศึกษามากที่สุดในปัจจุบันครับ

เอาล่ะเกริ่นมาตั้งนาน theme หลักของกระทู้นี้คือเรื่อง 'ความจำ' ครับ
เดิมนักวิทยาศาสตร์ (นานมากแล้ว) เชื่อว่า สมองของเรา ส่วนไหนๆก็เอาไว้ใช้จำเหมือนกันหมด
แต่จากเหตุการณ์ของคุณ H.M. และผู้ที่ถูกตัด medial temporal lobe ออกไปเหมือนกัน
แล้วมีอาการปรากฎเหมือนกันเนี่ย เค้าเลยตั้งสมมุติฐานใหม่ครับว่า
สมองแต่ละส่วน มีบทบาททางด้านความจำที่แตกต่างกันครับ





ความจำคืออะไร?
ความจำ (memory) เป็นผลการทำงานของสมองที่ซับซ้อนครับ
เป็นผลของการติดต่อกันของเซลล์ประสาทในสมองซ้ำๆกัน
เป็นผลของการสร้างวิถีประสาทเส้นใหม่ๆขึ้นมา อยากจะนึกย้อนเรื่องไหน ก็ค้นหาข้อมูลในวิถีนั้นๆครับ

ความผิดปกติของความจำที่เรียกว่า ความจำเสื่อม (amnesia) เกิดได้จากหลายๆสาเหตุ
มีสองประเภทใหญ่ๆครับ
1. anterograde amnesia : จำอะไรใหม่ๆไม่ได้เลย อย่างคุณ H.M. ไงครับ
2. retrograde amnesia : จำเรื่องราวเก่าๆในอดีตไม่ได้ ที่หนังไทยหลังข่าวชอบเป็นกันหลังโดนรถชนไงครับ
บางคนเจอกันในที่เที่ยว พอวันถัดมาอยู่กับแฟนแล้วทำเป็นจำเราไม่ได้ อันนี้ไม่เกี่ยวนะครับ ฮือๆ




หนังเกาหลี 90% ต้องมีคนป่วยเป็นโรคแปลกๆ อย่างเรื่องนี้เค้าเป็น retrograde amnesia ครับ



ความจำแบ่งเป็นกี่ประเภท?
ถ้าเกิดแบ่งตามความสั้นยาวในการรักษาความจำนั้นๆ จะแบ่งเป็น 2 ชนิดครับ
1. short term memory หรือ working memory
เปรียบเสมือน RAM ครับ สามารถรับข้อมูลได้น้อยเพราะมีขีดจำกัด
อย่างเช่นเอาง่ายๆนะครับ เวลาเราขอเบอร์เพื่อนจากเพื่อน แล้วไม่มีปากกาจด เราก็ท่องๆไว้ในใจเก้าหลัก
เสร็จปุ๊บเราโทรออก ผ่านไปห้านาทีเราก็จำไม่ได้แล้วใช่มั้ยครับถ้าเราไม่ใส่ใจมัน นี่คือ short term ครับ
2. long term memory
เมื่อมีสิ่งต่างๆกระตุ้นเซลล์สมอง มันจะเปลี่ยนข้อมูล short term เหล่านั้นให้กลายเป็นความจำระยะยาว
โดยการสร้างวิถีประสาทใหม่ สร้างโปรตีนชนิดใหม่ๆ เก็บความจำได้อย่างไม่จำกัดเลยครับ
เปรียบเสมือน hard disk นั่นเอง
มีงานวิจัยออกมาว่า ถ้าเกิดอยากจำเนื้อหาสอบให้เป็น long term เนี่ย
ต้องอ่านหนังสือซ้ำไปซ้ำมา 17 รอบนะครับ ...ผมคนนึงอะไม่เอาหรอกนะ


ปล. นอกเรื่องนิด ผมโง่คอมสุดๆเลยครับ ตอนอ่านหนังสือเรื่องนี้ต้องโทรไปถามเพื่อนว่า
เห้ยเมิง ram กับ rom มันต่างกันไงอะ แล้วยังงู้นยังงี้ๆๆเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์มันยังไงนะ
เพื่อนก็บอกจะคิดมากไปทำไมเค้าแค่เปรียบเทียบไว้เฉยๆ แล้วก็อธิบายบลาๆ
ผ่านไปสิบนาที ไม่ได้ความรู้เรื่องสมอง เรื่องคอมพ์ก็ไม่เข้าใจเพิ่มครับ -*- แย่จัง 555






นอกจากนี้แล้ว ความจำยังสามารถจำแนกออกตามเนื้อหาของความจำได้ครับ เป็น
1. declarative หรือ explicit memory
พวกประสบการณ์ต่างๆ ความทรงจำ ความรู้ครับ เกี่ยวข้องกับ medial temporal lobe ที่คุณ H.M. ไม่มี
2. nondeclarative หรือ implicit memory
ความจำพวกนี้ไม่ต้องนึกย้อนครับ เป็นข้อมูลทางพฤติกรรม (behavior)
และทักษะ (skill) การเคลื่อนไหวต่างๆของร่างกาย
อย่างเช่นเวลาเราขี่จักรยานเดี๋ยวนี้ ขี่คล่องปรื๋อไม่เหมือนกับเวลาฝึกขี่ตอนเด็กๆใช่ปะครับ
หรือเวลาเล่นดนตรีอะไรซักอย่าง พอเล่นเป็นจนคล่องมือแล้วก็สบายบรื๋อเลย
ความจำส่วนนี้ไม่เกี่ยวข้องกับ medial temporal lobe ครับ

เอ..แล้วสำหรับคุณ H.M. เนี่ย ทำไมเค้าถึงเป็นแบบนั้นได้
เค้าเป็นคนไข้ anterograde amnesia รายที่ severe ที่สุดในโลกเลยนะครับ
เพราะ medial temporal lobe มันมีอวัยวะเล็กๆแห่งหนึ่งของสมองอยู่ครับ
เรียกว่าฮิปโปแคมปัส (hippocampus) พอจะเคยได้ยินมาบ้างมั้ยครับ?





ใครเล่นดนตรีคงรู้ดีใช่มั้ยครับพอเล่นเป็นปรู๊ดปร๊าดเนี่ยมันมันมือจริงๆ



ฮิปโปแคมปัส
แปลจากภาษากรีก (หรือละติน?) ได้ว่าม้าน้ำครับ
รูปร่างของฮิปโปแคมปัสเหมือนม้าน้ำนอนแอ้งแม้งอยู่ในสมองส่วนที่ว่าครับ
หน้าทีสำคัญที่สุดของฮิปโปแคมปัสคือ
'เปลี่ยน explicit memory จาก short term ให้เป็น long term ครับ'
เมื่อผนวกจากข้อมูลด้านบนเลยพูดง่ายๆได้ว่าหน้าที่ของฮิปโปแคมปัสคือ
เปลี่ยนประสบการณ์ ความรู้ต่างๆ เก็บไว้ในสมองให้เห็นความทรงจำในระยะยาวครับ
เลยเป็นเหตุผลที่ว่า ทำไมคุณ H.M. หรือบลูเบอร์รี่มัวร์ หรือปลาดอรี่สีฟ้า
ไม่สามารถสร้างความทรงจำใหม่ๆขึ้นมาได้เลย จมอยู่กับอดีตอยู่เสมอๆ

มีบางรายงานบอกเอาไว้ว่า การเปลี่ยน short term เป็น long term ของฮิปโปแคมปัสนั้น
สามารถกระตุ้นได้ด้วยดนตรีครับ
เลยไม่แปลกใจเลยว่ามีโบรชัวร์กวดวิชาภาษาอังกฤษชื่อดัง(มาก)แห่งนึง
ที่สอนให้จำคำศัพท์เป็นเพลง แล้วมีคำว่าฮิปโปแคมบัสอยู่ในโบรชัวร์ด้วยนะครับ
ผมรู้จักคำนี้จากโรงเรียนกวดวิชาภาษาอังกฤษนั้นนี่แหละ แหะๆ



ฮิปโปแคมปัส สีเขียวแก่นะคร้าบ



และเมื่อเรานำ hippocampus สีเขียวแก่ภาพที่แล้ว (มองด้านข้าง) มาตัดขวาง เราก็จะพบว่าเป็นรูปม้าน้ำครับ ตามเส้นสีแดง



เกิดอะไรขึ้นกับคุณ H.M.?
เอาล่ะเราลองมาดูอาการของคุณ H.M. อย่างละเอียดกันอีกครั้งนะครับ
แน่นอนว่าเขาสูญเสียการสร้างความทรงจำใหม่ๆให้เป็น long term
เขามักจะอ่านนิตยสารเล่มเดิมๆซ้ำไปซ้ำมาเหมือนว่าไม่เคยได้อ่านมาก่อน
หรือทุกครั้งที่นักวิทยาศาสตร์หน้าเดิมๆเดินเข้ามาหาเค้าเพื่อทำนู่นทำนี่
เค้าก็จะให้ความร่วมมืออย่างดีพร้อมบอกว่าเพิ่งเคยพบเจอคุณเป็นคนแรก !
ถึงแม้ว่านักวิทยาศาสตร์บางคนที่เจอบ่อยๆหลายๆสิบปีติดกัน
เค้าก็พอจะจำได้เลือนราง โดยโยงเข้ากับเหตุการณ์ก่อนหน้าการผ่าตัด
คือบอกว่านักวิทยาศาสตร์คนนั้นเป็นเพื่อนสมัย high school ของเขาครับ ^^"

สำหรับความรู้หรือ knowledge เขาก็จดจำไม่ได้เช่นกัน
ตลอดชีวิตของเขานั้นโลกรอบตัว เหตุการณ์สำคัญต่างๆถูกสต๊อปไว้ก่อนเมื่อเขาผ่าตัดเท่านั้น
ถ้าเกิดลองไปถามคุณ H.M. เมื่อปีที่แล้ว ว่าปธน.อเมริกาขณะนี้คือใคร
คำตอบน่าจะยังเป็น Franklin D. Roosevelt อยู่เลยครับ




สมองของคุณ H.M. ส่วนที่ถูกตัดไปนะครับ



ส่วนความจำเก่าๆของเขา ยังจำได้เหมือนคนปกติเลยครับ
เกิดที่ไหน บ้านคุณแม่เดินทางไปยังไง อะไรต่อมิอะไร
หรือความจำแบบ short term ก็ยังดีอยู่ครับ สามารถจำสิ่งต่างๆไว้ในหัวได้ประมาณ 20 วิ...
20 วิเท่านั้นครับ - - เร็วจนไม่รู้จะจำไปทำไม
เพราะความจำเก่าๆและความจำแบบ short term ไม่ใช่หน้าที่ของฮิปโปแคมปัสไงครับ

ความนึกคิดอื่นๆก็เป็นปกติดีครับ IQ 118
การเข้าสังคม ความสามารถทางภาษา ปกติดีทุกอย่างครับ

การทดสอบนึงน่าสนใจมากครับ คือความจำแบบ implicit ของเขา
หรือความจำแบบ skill นี่แหละครับ
มีนักวิทยาศาสตร์คนนึงให้เขาลากเส้นประรูปดาว ..ยังไม่ยากหรอครับ?
เป็นรูปดาวสองดวงเล็กใหญ่ซ้อนกัน ..ใครๆก็ทำได้หรอครับ?
ท้ายที่สุดเลยให้คุณ H.M. ลากตามรอยประรูปดาวสองวงซ้อนกันด้วยมือข้างที่ไม่ถนัด
โดยวาดผ่านมือที่มองในกระจก ...เอิ่มม อันนี้คนปกติยังทำไม่ค่อยได้เลยครับ
ผลการทดลองปรากฎว่าแรกๆเขาก็ทำไม่ค่อยได้หรอกครับ
พอผ่านไปเรื่อยๆ ความจำด้าน skill ของเขามีมากขึ้น เพราะ practice มากขึ้น เลยทำได้ดีขึ้น
และเพราะสร้างความจำด้านประสบการณ์ไม่ได้ พอทดสอบครั้งหลังๆ เขาถึงกับบอกว่า
"อะไรกัน นึกว่าจะยากกว่านี้เสียอีก" - คือทำมาเป็นร้อยรอบแต่จำไม่ได้ไงครับ ^^"





บั้นปลายชีวิตของคุณ H.M. อยู่ที่ nursing home แห่งหนึ่ง
โดยมีนักวิทยาศาสตร์และคุณหมอเข้ามาเชคสุขภาพและตรวจนู่นนี่นั่นเป็นระยะๆ
เขาป่วยเป็นกระดูกพรุนเพราะผลข้างเคียงของยาที่ใช้รักษาลมชัก นอกนั้นคุณปู่ H.M. ก็แข็งแรงเป็นปกติ
และเพราะเขาจำ skill ได้บ้าง เขาจึงช่วยงาน nursing home ได้นิดๆหน่อยๆ
ถึงแม้ว่าจะจำไม่ได้ว่าทำอะไรลงไป งานที่ทำมีลักษณะยังไงก็เถอะ !

คุณหมอประจำตัวเขา Dr.Chokin เขียนไว้ในหนังสือเกี่ยวกับคุณ H.M. เรื่อง
"a lifetime without memory" กล่าวว่า
He was like a family member,
You’d think it would be impossible to have a relationship
with someone who didn’t recognize you, but I did.”
ท้ายที่สุดแล้วสมองของคุณ H.M. หลังเสียชีวิตได้ถูกเก็บไว้และศึกษา
เช่นเดียวกับสมองของนักวิทยาศาสตร์ท่านอื่นๆเช่นไอน์สไตน์

คุณ H.M. เสียเมื่อปลายปี 2008 ไม่มีลูกซักคน
แต่สิ่งที่เขาทิ้งไว้คือรากฐานสำคัญของวิทยาศาสตร์แขนงหนึ่งครับ :)

______________________THE END________________________


ปล. ขี่จักรยานระวังอย่าให้ล้มแล้วกระแทกสมองนะครับ
แฮปปี้สงกรานต์คร้าบ ~


แปลและเรียบเรียงจาก
//www.neurosciencenews.com/hm-dies-amnesia.htm
//neurophilosophy.wordpress.com/2007/05/25/remembering-henry-m/
อนันต์ ศรีเกียรติขจร, ศักนัน พงศ์พันธุ์ผู้ภักดี : neuroscience for medical students




 

Create Date : 06 มิถุนายน 2552
12 comments
Last Update : 7 พฤศจิกายน 2552 13:47:33 น.
Counter : 9268 Pageviews.

 

 

โดย: CrackyDong 6 มิถุนายน 2552 23:40:18 น.  

 

ดรูว์แบรรี่มอรค่ะพี่เต็น -*-
บลูเบอรี่เฉยเลย น่าสนใจดีค่ะ อย่างนี้หมอคนที่ผ่าตัดคุณ H.M
ไม่ถูกฟ้องร้องหรอคะ ที่ทำให้คุณH.M.เป็นแบบนี้หรือหักกับที่ช่วยให้ไม่ชัก

 

โดย: ***** IP: 58.8.185.208 14 พฤศจิกายน 2552 20:22:49 น.  

 

น่าสนใจค่ะ *ชอบหนังสือมาก* ขอบคุณพี่น่ะค่ะที่ให้โอกาสน้องๆได้อ่านหนังสือที่ดีสุดๆ

 

โดย: NST IP: 118.173.118.127 25 ธันวาคม 2552 21:03:23 น.  

 

ได้เข้าใจซะทีค่ะ ว่าดรูว์แบรรี่มอร์ในเรื่อง 50 first date มีอาการแบบนี้นี่เอง

 

โดย: SD08 IP: 58.11.21.184 3 เมษายน 2553 23:40:53 น.  

 

พี่เตนท์เขียนสนุกดีครับ
เขียนพ็อกเกตบุ๊คเลยไหม
เหมือนพี่แทนไง
^ ^

 

โดย: antimo IP: 58.64.71.151 18 เมษายน 2553 13:08:27 น.  

 

พี่เตนท์คะๆ ตอนนี้แคมเบบลรุ่น 8 ราคาประมานเท่าไหร่หลอ

แล้วถ้าซื้อ มา จะดีมั้ย

 

โดย: p oil IP: 180.180.31.240 26 พฤษภาคม 2553 17:00:01 น.  

 

จำไดเเค่ยี่สิบวิเนี่ย เหมือนกันเรยเนอะ

 

โดย: เกศ IP: 125.24.105.145 24 ตุลาคม 2553 12:13:26 น.  

 

โหวว สุดยอดค่ะพี่เต๊น ชอบอ่านมากๆเลยค่ะ ขอบคุณมากนะคะ

 

โดย: บูมิ IP: 125.24.216.89 5 ธันวาคม 2553 21:07:48 น.  

 

แหล่มมากเพ่555

 

โดย: IPST IP: 118.174.68.188 5 มกราคม 2554 21:15:40 น.  

 

เป็นความรู้ที่ดีมากๆเลย ขอบคุณมากๆค่ะ

 

โดย: K IP: 101.108.208.33 15 ตุลาคม 2554 20:56:51 น.  

 

อย่างนี้ถ้าเราอ่านหนังสือไปด้วย เปิดเพลงไปด้วย จะทำให้เราอ่านหนังสือได้ดีขึ้นไม๊นะ

 

โดย: zk. IP: 58.8.167.45 4 พฤศจิกายน 2554 14:27:48 น.  

 

พี่ครับ อ่านหนังสืออย่างไรให้จำได้คับ
ผมอ่านหนังสือของพี่เเล้วรู้สึกเลยว่า มันเนื้อหาเยอะจิงๆ
พอจะมีเทคนิคไรไหมคับ

 

โดย: Best IP: 58.11.76.83 21 มีนาคม 2557 15:31:34 น.  

ชื่อ :
Comment :
  *ใช้ code html ตกแต่งข้อความได้เฉพาะสมาชิก
 


มิสเตอร์คัสตาร์ด
Location :
Igloo house Antarctica

[ดู Profile ทั้งหมด]

ฝากข้อความหลังไมค์
Rss Feed
Smember
ผู้ติดตามบล็อก : 240 คน [?]




เมลล์มาคุยกันได้นะครับ
tentaroro@yahoo.com :)

[Add มิสเตอร์คัสตาร์ด's blog to your web]