หากน้องๆคนใดที่เคยได้ยินถึงทุน พสวท. ก็จะรู้ว่าเป็นทุนที่ส่งให้เราเรียนทางด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีตั้งแต่ ม.ปลายจนถึงปริญญาเอกโดยมีเงื่อนไขว่า คนที่รับทุนจะต้องมาทำงานให้กับองค์กรของรัฐเป็นเวลาหนึ่งหรือสองเท่าของเวลาเรียน แต่ไม่เกินสิบปี ทั้งนี้แล้วแต่เส้นทางการเรียนของนักเรียนทุนแต่ละคน

น้องๆคนใดที่มีความสามารถพอที่จะรับทุนและสนใจในทุนพสวท.นี้ อาจจะมีความลังเลสงสัยว่า ตัวเองควรจะรับทุนดีไหม พี่เป็นอดีตนักเรียนทุนพสวท.คนหนึ่งซึ่งอยากจะแนะนำน้องๆให้ลองคิดและทบทวนการตัดสินใจในการที่จะเอาอนาคตของตัวเองไปผูกกับสิ่งใดสิ่งหนึ่ง

การที่น้องคนใดตัดสินใจที่จะรับทุนพสวท.นั้น ขอให้รู้ว่า น้องกำลังเลือกอาชีพของตัวเองในอนาคตไว้แล้ว

หากน้องคนใดมีแรงบันดาลใจและมีความมุ่งมั่นแน่วแน่ว่าจะเป็นนักวิทยาศาสตร์หรือนักวิชาการในสาขานี้ พี่คิดว่าน้องสามารถตัดสินใจที่จะรับทุนได้ถึงห้าสิบเปอร์เซ็นต์ ส่วนที่เหลือนั้น พี่อยากให้น้องดูฐานะของตนเอง หากคิดว่าการรับทุนจะช่วยแบ่งเบาภาระของพ่อแม่ได้ มันก็อาจเป็นปัจจัยที่ทำให้น้องมีแนวโน้มที่จะรับทุนนี้มากขึ้น แต่หากน้องคนใดมีฐานะที่ดีอยู่แล้ว และพ่อแม่สามารถส่งเสียให้น้องเรียนได้ น้องน่าจะลองทบทวนดูใหม่ อย่างน้อยก็ไม่ควรรีบรับทุนตั้งแต่ม.ปลาย น่าจะรอดูอีกทีตอนมหาวิทยาลัย

การที่พี่แนะนำเช่นนี้ก็เนื่องจากว่า หากเราเลือกได้ เราไม่ควรจะเอาตัวเองไปผูกมัดกับอะไร โดยเฉพาะทุนต่างๆที่ผูกมัดการทำงาน เพราะ ณ ตอนนี้ เราอาจคิดว่า เราสมควรจะได้รับทุน และมีประโยชน์อีกหลายอย่าง ทั้งเป็นชื่อเสียงให้แก่วงศ์ตระกูล เราอาจจะไม่ได้คิดว่า เราจะทำงานอะไรในอนาคต แต่ในอีกไม่กี่ปีข้างหน้า ในเมื่อทุกสิ่งไม่เคยเที่ยง ความคิดของเราก็เช่นกัน น้องอาจจะเปลี่ยนใจไม่อยากเป็นนักวิทยาศาสตร์ได้ หรืออย่างช้า เมื่อน้องเรียนจบ น้องอาจจะไม่อยากทำงานให้รัฐ อาจจะอยากทำงานให้เอกชนที่เงินเดือนเยอะกว่า เงินทุนในการทำวิจัยเยอะกว่า และหากวันนั้นมาถึง สิ่งที่น้องจะต้องชดใช้คือ เงินจำนวนมากมาย ที่เราอาจจะไม่มีปัญญาจ่าย

สำหรับน้องคนใดที่ยังไม่แน่ใจตัวเองเลยว่าตัวเองอยากเป็นอะไร พี่ขอแนะนำว่า อย่ารับทุนโดยเด็ดขาด เราอาจจะเรียนได้ เราอาจจะเรียนดี แต่การเลือกอาชีพนั้นสำคัญมาก เนื่องจากมันจะเป็นสิ่งที่น้องต้องอยู่กับมันเป็นเวลากว่าครึ่งชีวิต แต่หากน้องมีเงินและคิดว่า ลองอยู่ในโครงการ พสวท.ดู วันใดที่คิดเปลี่ยนใจ ก็ค่อยชดใช้ทุนให้เขา ก็แล้วแต่น้องจะพิจารณา

พี่เคยผ่านประสบการณ์เหล่านั้นมาแล้ว ประสบการณ์ที่ตัวเองเรียนได้ แต่ไม่รู้ว่าอยากเป็นอะไร สุดท้ายกว่าจะรู้ตัว ทุนก็รัดรึงเราไว้แน่นเสียแล้ว ไม่อาจกลับหลังหันได้อีก เพื่อนๆ พสวท.ของพี่ก็มีหลายคนที่อยู่ในสถานการณ์ที่ไม่อาจกลับหลังหันได้แล้ว เพราะมันมาไกลเกินไปแล้ว ไม่อาจจะหาเงินมาชดใช้สิ่งที่เขาให้เรามาได้ จึงต้องจำใจยอมและทำในสิ่งที่ตัวเองไม่ได้ชอบนัก อาจจะเป็นทั้งอาชีพนักวิทยาศาสตร์ หรือทั้งสถานที่ทำงานซึ่งอาจไม่ใช่องค์กรของรัฐในประเทศไทย

สุดท้ายนี้ สิ่งที่พี่บอกผ่านไป อาจจะเป็นประโยชน์กับน้องๆที่คิดจะรับทุนที่มีข้อผูกมัดไม่ว่าจะเป็นทุนพสวท.หรือทุนอื่นที่ส่งผลระยะยาว ที่พี่บอกมานี้ ไม่ได้จะโจมตีว่า การรับทุนไม่ดี แต่การได้รับอะไรสักอย่างนั้น ย่อมมาพร้อมกับอิสรภาพที่สูญเสียไป หากหลีกเลี่ยงได้ก็ควรหลีกเลี่ยง เพราะเราไม่รู้ว่า ความคิดของเราในวันข้างหน้าจะเปลี่ยนไปมากน้อยเพียงใด แต่หากมีความตั้งใจแน่วแน่แล้วเพราะด้วยเหตุอะไรก็แล้วแต่ ก็อาจจะรับทุนได้โดยไม่ต้องมานั่งเสียใจทีหลัง ก็จะมีแต่ได้กับได้

อดีตนักเรียนทุนคนหนึ่ง