มารู้ที่ใจนึกคิดกันเถอะ

ใจจะทำหน้าที่นึกคิดปรุงแต่งทุกเรื่อง ทั้งเรื่องที่ปรุงให้เชื่อและไม่ชื่อ ดังนั้นใจจึงปรุงได้สารพัดเรื่อง ทั้งเรื่องดี เรื่องชั่ว เรื่องสุข-ทุกข์ เรื่อง ฯลฯ นี่ว่ากันตามภาษาบัญญัติ แต่ผู้มีปัญญาจะไม่หลงใหลหรือยึดมั่นถือมั่น กับการทำหน้าที่ของใจที่นึกคิดปรุงแต่งทุกเรื่อง จึงสรุปได้ว่า ผู้มีปัญญาย่อมไม่หลงอารมณ์ ไม่ยึดมั่นถือมั่นกับอารมณ์ทุกอย่าง แต่รู้เท่าทันอารมณ์ทุกอย่างแค่นี้เอง



ถ้าจะว่าไปแล้ว โดยธรรมสูงสุด ซึ่งเป็นเรื่องที่พูดออกมาแล้ว คนฟังจะเข้าใจได้ยาก หรืออาจจะไม่ยอมเข้าใจก็ได้ กล่าวคือ ใจมันเป็นของมันอย่างงั้นแหล่ะ มันมิได้ปรุงแต่อะไรเลย อุปมาเปรียบเหมือลมหรือฝน ซึ่งธรรมชาติของ 2 สิ่งนี้จะเกิดขึ้นที่ไหนเมื่อไหร่เวลาใดก็ได้ ซึ่งความจริงสถานที่หรือเวลามันก็ไม่มี



เพราะทุกอย่างเป็นบัญญัติทั้งหมดถ้าพูดออกมา สรุปแล้วทุกวันนี้มีแต่ธรรมชาติเท่านั้นที่ปรากฏให้รับรู้ แต่ผู้ขาดปัญญากลับไปหลงใหลยึดมั่นถือมั่นว่าเป็นเรา เป็นของเรา เป็นสุข เป็นทุกข์ จริง ๆ ซึ่งความรู้สึกทุกอย่างที่กล่าวมานี้ ขอยืมบัญญัติมาเรียกคำเดียวคือ มันคือธรรมชาติแห่งความรู้สึกนึกคิดแค่นั้นเอง



การมองเห็นไก่ย่าง 1 ตัว ในขณะจิตแรกที่เห็น เราจะรู้ทันทีเพราะเคยถูกสอนมา หรือมีการสั่งสมมาตามบัญญัติที่ว่าไว้ว่า สิ่งที่เห็นขณะนี้คือไก่ย่าง การที่รู้สึกว่า สิ่งที่เห็นอยู่ขณะนี้เรียกว่าไก่ย่างนั้น ตรงนี้จิตปรุงด้วยความเร็วมากมาย เพราะเคยมีสัญญาว่าจำได้หมายรู้มาก่อน ว่าสิ่งที่เห็นอยู่ขณะนี้ตามสมมุติเรียกว่าไก่ย่าง แต่ในขณะจิตต่อมา จิตจะปรุงเป็นเรื่องเกี่ยวกับรายละเอียดของไก่ย่างตัวนี้ เช่น ไก่ย่างตัวโต ย่างได้เนื้อเหลืองเกรียมน่ากิน จากนั้นจิตปรุงต่อไปว่า เขาจะขายตัวละเท่าไหร่ จากนั้นจิตก็ปรุงต่อไปอีก เกิดความชอบ หรือไม่ชอบในไก่ย่างตัวนั้น หรืออาจจะปรุงอะไรต่อมิอะไร เกี่ยวกับไก่ย่างตัวนี้ อีกมากมายหลายเรื่อง อ.แดงขอบอกว่า เรื่องนี้สำคัญมากนะครับ ผมขออธิบายดังนี้ การมีสมมุติบัญญัติกับสิ่งที่เราเห็นในขณะจิตแรกนั้น ไม่ว่าสิ่งนั้นจะเป็นคน สัตว์ วัตถุ สิ่งของ ก็ตามแต่ ทุกอย่างล้วนแล้วแต่มีสมมุติบัญญัติ รับรู้ได้ตรงกันหมด ขอให้เข้าใจตามนี้ด้วย แต่การที่จิตปรุงต่อไป เกี่ยวกับสิ่งที่เห็นนั้น นอกจากรู้ว่ามันเป็นอะไรตามบัญญัติแล้ว จิตมันจะปรุงในรายละเอียดต่อไปอีกมากมาย เกี่ยวกับสิ่งที่เห็นอยู่ในขณะนั้น ว่ามีรูปทรงสัณฐาน กลม เหลี่ยม สูง ต่ำ สั้น ยาว หนา บาง สวย ไม่สวย หยาบ ละเอียด ชอบ ไม่ชอบ อีกมากมายมหาศาล



ทั้งหมดนี้แหละควรเห็นอาการที่จิตปรุงแต่งเกี่ยวกับเรื่องทั้งหมดนี้ด้วย ดังที่กล่าวมาแล้วว่า การเห็นสิ่ง ๆ นี้คือไก่ย่าง ที่รู้กันตามสมมุติบัญญัติ มันยังไม่สำคัญเท่ากับ ที่จิตมันปรุงต่อไปในรายละเอียด หรือเรื่องราวต่าง ๆ ที่โยงใยมาสู่ไก่ย่างตัวนี้ ซึ่งเรื่องที่ว่ามาทั้งหมดนี้ แต่ละคนจะปรุงแต่งไม่เหมือนกัน แต่การเห็นสิ่ง ๆ นี้เป็นไก่ย่างนั้น ทุกคนจะเห็นเหมือนกัน เพราะสมมุติบัญญัติบอกไว้อย่างนั้น นักปฏิบัติธรรมดูจิต ควรเห็นจิตที่มันปรุงแต่งเกี่ยวกับรายละเอียดของสิ่งที่ถูกเห็นด้วย

อาจารย์แดง กีต้าร์