เรื่องราว...ยาวนาน...สยาม...กับ...ดัชท์

ร่องรอยประวัติศาสตร์อันยาวนานของสยามประเทศ ตั้งแต่เข้าสู่ยุคประวัติศาสตร์อันเก่าแก่ที่สุด นับแต่อาณาจักรที่ก่อกำเนิด รุ่งเรือง และดับสูญไปตามกาลเวลาดังเช่น รัฐทวารวดี รัฐศรีวิชัย อาณาจักรสุโขทัย อาณาจักรเชียงแสน-ล้านนา อาณาจักรอยุธยาหรืออโยธยาศรีรามเทพนคร อาณาจักรก็ล้วนแต่มีความสัมพันธ์กับนานาประเทศ ทั้งประเทศที่อยู่แถบตะวันตกและตะวันออก หากแต่กรุงศรีอยุธยาก็เปรียบได้ดั่งอู่ข้าวอู่น้ำของชนชาติตะวันตกที่เข้ามาติดต่อค้าขายจีน โดยเป็นเมืองท่าสำหรับจอดแวะพักเรือ จึงทำให้สยามประเทศมีโอกาสที่จะได้มีการค้าขายจนก่อให้เกิดสัมพันธไมตรีระหว่างประเทศต่างๆ และแลกเปลี่ยนวัฒนธรรมซึ่งกันและกัน หากแต่ดัชท์หรือฮอลันดาก็เป็นหนึ่งในประเทศที่สยามมีสัมพันธไมตรีอันดีด้วยเช่นกัน

หากแต่กว่า ๔๐๐ ปีที่ผ่านมาความสัมพันธ์ระหว่างสยามประเทศกับดัชท์ก็เป็นไปด้วยดีมาตลอด จุดกำเนิดความสัมพันธ์ระหว่างสยามประเทศกับดัชท์ ก็ได้เริ่มต้นขึ้นครั้งแรกสมัยกรุงศรีอยุธยา นับแต่รัชสมัยสมเด็จพระนเรศวรโปรดให้มีการส่งทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับนานาประเทศ เมื่อปีพุทธศักราช ๒๑๔๗ คณะทูตไทยที่สมเด็จพระนเรศวรโปรดให้เดินทางไปยังบอร์เนียวได้มาหยุดที่เมืองปัตตานี คณะทูตไทยจึงได้แจ้งกับดัชท์ซึ่งตั้งสถานีการค้าในนามของบริษัทVOCว่า พระมหากษัตริย์แห่งกรุงศรีอยุธยานั้นได้ส่งทูตไปกระชับสัมพันธไมตรีกับจีนอยู่เสมอ และในไม่ช้านี้ก็จะส่งคณะทูตไปจีนอีกครั้งหนึ่ง ดัชท์ซึ่งต้องการที่จะติดต่อกับจีนเพื่อประโยชน์ทางการค้าได้โอกาส จึงส่งคณะทูตของดัชท์เองเดินทางไปพร้อมกับคณะทูตของไทยในเวลานั้น ก่อนที่คณะทูตดัชท์จะเข้าไปทำการเจริญสัมพันธไมตรีกับจีนจึงได้แวะพักเรือที่กรุงศรีอยุธยา และได้เข้าเฝ้าสมเด็จพระนเรศวรเพื่อขอเปิดสถานีการค้า และด้วยทางกรุงศรีอยุธยาเองก็ต้องการที่จะฟื้นฟูเศรษฐกิจหลังจากที่ทำศึกสงครามกับพม่าประเทศ สมเด็จพระนเรศวรจึงทรงอนุญาตให้ดัชท์มาเปิดสถานีการค้าด้วย

ไม่เพียงแต่ความสัมพันธ์ทางการค้าเท่านั้น ชาวดัชท์เองก็ยังได้นำวิทยาการความรู้ต่างๆมาเผยแพร่กับคนไทยเป็นอย่างมาก เช่น ความรู้ทางด้านการเดินเรือและต่อเรือซึ่งเป็นเรื่องที่ชาวดัชท์มีความเชี่ยวชาญเป็นอย่างมาก อาวุธต่าง เช่น ปืนใหญ่

เมื่อปีพุทธศักราช ๒๑๕๐ สมเด็จพระเอกาทศรถโปรดให้คณะทูตไทยเดินทางไปเจริญสัมพันธไมตรีที่ประเทศฮอลันดา ในขณะนั้นโปรตุเกสซึ่งรวมเป็นประเทศเดียวกับสเปญแล้วรูสึกวิตกกังวลยิ่งนักเนื่องจากการเป็นคู่แข่งทางการค้า จนกระทั่งในปีพุทธศักราช ๒๑๖๐ เกิดความบาดหมางจนก่อให้เกิดการรบพุ่งกันระหว่างชาวไทยกับโปรตุเกส เนื่องจากดัชท์ได้สิทธิพิเศษในการซื้อหนังสัตว์ทำให้สร้างความไม่พอใจโปรตุเกสเป็นอย่างมาก จึงทำการยึดเรือชาวดัชท์ไว้ลำหนึ่ง ทางการไทยบังคับให้โปรตุเกสคืนเรือ แต่โปรตุเกสไม่ยอมคืนเรือให้จึงเกิดรบกันขึ้นนั่นเอง ครั้นมาถึงในรัชสมัยของพระเจ้าทรงธรรม ทรงต้องการที่จะดึงอำนาจของดัชท์มาถ่วงดุลอำนาจกับโปรตุเกส และยังขอความช่วยเหลือกับดัชท์ในเรื่องปราบอาณาจักรล้านช้างที่ยอทัพมาต่อตีกรุงศรีฯในเวลานั้นด้วยโดยเสนอที่จะยกที่ดินเมืองตะนาวศรีและมะริดให้ แต่ทางดัชท์มีนโยบายที่จะไม่ยุ่งเกี่ยวการเมืองของประเทศที่ตนเข้าไปค้าขายด้วยจึงไม่ตอบรับ ทำให้สร้างความไม่พอพระทัยให้พระเจ้าทรงธรรมเป็นอันมาก แต่ไม่นานนักพระเจ้าทรงธรรมก็กลับไปติดต่อกับดัชท์อีกครั้ง เนื่องจากต้องการความช่วยเหลือในเรื่องการปราบปรามเขมรโดยให้ส่งเรือรบมาให้ แต่ดัชท์ก็ไม่ตกลงเช่นเคยเนื่องจากเพิ่งเข้าไปตั้งสถานีการค้าที่เขมร จึงอ้างว่าไม่มีเรือพอที่จะมาช่วยได้เนื่องจากติดพันการรบกับโปรตุเกสอยู่และยังปิดสถานีการค้าในกรุงศรีฯอีกด้วย ทำให้ความสัมพันธ์ช่วงนี้ไม่ราบรื่นเท่าใดนัก แต่ในช่วงท้ายรัชกาลความสัมพันธ์ก็กลับมาราบรื่นอีกรอบ เนื่องจากดัชท์ต้องการที่จะมาเปิดสถานีการค้าใหม่อีกรอบที่กรุงศรีฯ จึงส่งช่างฝีมือในการต่อเรืออย่างดีให้มารับราชการที่กรุงศรีฯอีกด้วย สร้างความพอใจให้กับพระเจ้าทรงธรรมเป็นอย่างมากด้วย

ในรัชสมัยของสมเด็จพระเจ้าปราสาททอง ดัชท์ดำเนินนโนบายใหม่จากที่ไม่ยุ่งเกี่ยวทางการเมืองก็กลับมามีส่วนร่วมด้วย คือดัชท์ก็ได้มีส่วนร่วมในการปราบกบฏที่ปัตตานี สงขลา และเขมรอีกด้วย ทำให้สัมพันธภาพระหว่างสยามกับดัชท์มีความใกล้ชิดกันยิ่งขึ้น หากแต่ในช่วงกลางของรัชกาลก็มีเหตุทำให้ขัดแย้งกันอยู่บ้าง เช่น ผลประโยชน์ทางการค้า การทะเลาะวิวาทระหว่างพ่อค้าดัชท์กับขุนนางไทย แต่ในช่วงปลายรัชกาลความสัมพันธ์ก็กลับมาราบรื่นดังเดิม

เมื่อครั้งในรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์ ในตอนต้นรัชกาลความสัมพันธ์เป็นไปด้วยความไม่ราบรื่นเท่าใดนัก ด้วยเหตุที่ตกลงผลประโยชน์ทรงการค้าไม่ลงตัว ต่อมาชาวดัชท์กลับเป็นที่โปรดปรานของสมเด็จพระนารายณ์ เนื่องจากดัชท์ได้พยายามทำให้สมเด็จพระนารายณ์พอพระทัยด้วยประการต่างๆ เช่น ส่งสินค้าฟุ่มเฟือยจากยุโรปเข้ามาถวายเป็นอย่างมากและยังส่งทหารและช่างฝีมือเข้ามารับราชการกับสมเด็จพระนารายณ์อีกด้วย ที่ดัชท์กระทำเช่นนี้ก็เพราะต้องการผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจนั่นเอง สัมพันธภาพระหว่างสยามกับดัชท์ก็เป็นไปอย่างราบรื่นตลอดอาจมีจุดสะดุดเนื่องจากผลประโยชน์ไม่ลงตัวกันบ้าง แต่ไม่นานก็จะกลับมาดีเหมือนเดิมจนกระทั่งปีพุทธศักราช ๒๓๑๐ กรุงศรีอยุธยาเสียเอกราชให้กับพม่าทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศกับทุกประเทศรวมถึงดัชท์ด้วยก็ได้หยุดชะงักไป

ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์ ความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับดัชท์ก็เป็นไปด้วยดีตั้งแต่รัชสมัยของรัชกาลที่ ๑ มาถึงในสมัยรัชกาลที่ ๓ สยามได้ทำสนธิสัญญาทางพระราชไมตรีและการค้าขายกับดัชท์ในปีพุทธศักราช ๒๔๐๓ มาถึงสมัยรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ เสด็จประพาสยุโรปทำให้ความสัมพันธ์เป็นไปอย่างแน่นแฟ้นยิ่งขึ้นอีก เมื่อสงครามโลกครั้งที่ ๒ อุบัติขึ้นเป็นเหตุทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับดัชท์ต้องหยุดชะงักลงระยะหนึ่ง แต่เมื่อสงครามยุติสัมพันธภาพระหว่างประเทศก็ได้ดีขึ้นดังเดิม

จะเห็นได้ว่าสยามประเทศจึงได้มีความสัมพันธภาพกับดัชท์หรือเนเธอร์แลนด์ ถึงแม้ว่าในสมัยอยุธยาจะมีความสัมพันธ์ทางการค้าขายเท่านั้นก็ตาม แต่ดัชท์ก็ให้ความช่วยเหลือพึ่งพิงกับสยามประเทศในหลายๆด้านมาโดยตลอด จนมาในปัจจุบันปีพุทธศักราช ๒๕๔๗ สัมพันธภาพที่ดีงามระหว่างสยามประเทศกับดัชท์นั้นก็ยังคงอยู่และจะเป็นพันธมิตรที่ดีต่อกันตลอดไป