เชี่ยนหมาก เครื่องใช้ที่ต้องกลายเป็นโบราณวัตถุ
การกินหมากและทำเชี่ยนหมากเกิดขึ้นเมื่อใดไม่ปรากฏ แต่ก็มีแพร่หลายในแถบประเทศเอเชีย เช่น จีน อินเดีย พม่า ลาว กัมพูชา เวียดนาม และไทย เป็นต้น การกินหมากในสมัยโบราณนั้นถือว่าเป็นสิ่งดีงาม เพราะคนฟันดำเป็นลักษณะของคนสวย (นึกภาพให้ออกหน่อยนะครับ) นอกจากนี้ยังให้ความเพลิดเพลินในเวลาเคี้ยวหมาก ช่วยฆ่าเวลาและทำให้ฟันแข็งแรงทนทานอีกด้วย แต่การกินหมากมาเลิกอย่างจริงจังในสมัยจอมพล ป.พิบูลสงคราม ที่ท่านต้องการปฏิวัติวัฒนธรรม เพราะเห็นว่าการกินหมาก เป็นสิ่งสกปรกเลอะเทอะไม่ทันสมัย เชี่ยนหมากจึงไม่ค่อยพบเห็นกันมาตั้งแต่ในครั้งกระนั้นแล้ว ยิ่งต่อมามีหมากฝรั่งเข้ามาขาย สามารถเคี้ยวเล่นได้คนสมัยใหม่ก็ไม่ลองกินหมาก ส่วนคนสูงอายุก็ค่อยๆล้มหายตายจากไปเรื่อยๆ การกินหมากจึงคงจะค่อยๆ สูญหายไปในที่สุด ตัวเชี่ยนหมากจึงไม่มีความจำเป็นอีกต่อไปเช่นกัน ก็กลายเป็นของสะสมเล่นไปอีกอย่างหนึ่ง พวกที่ทำด้วยโลหะมีค่า ประดิษฐ์อย่างสวยงาม ก็จะมีราคาและหายาก แต่พวกที่ทำด้วยไม้อาจจะนำมาประยุกต์ใช้งานอย่างอื่นได้ เพราะมีลักษณะต่างกัน แต่ก็มีความสวยงามไปคนละแบบ



พานพระศรี



พานหมากเสวย







เชี่ยนหมาก เป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการกินหมากโดยเรียกอย่างรวมๆ ซึ่งก็จะประกอบด้วย ตัวถาดใหญ่ลักษณะต่างๆสำหรับวาง ตลับใส่หมาก ตลับยาเส้น กระปุกปูน ตลับสีเสียด และซองใส่พลู ชาวบ้านเรียกเชี่ยนหมากต่างกันไปตามท้องถิ่น เช่นกระทายหมาก ภาคเหนือตอนบน และภาคอีสานเรียกขันหมาก ถ้าเป็นของใช้ในรั้วในวัง ราชาศัพท์ระดับพระมหากษัตริย์เรียกพานพระศรี ระดับราชวงศ์เรียก พานหมากเสวย เชี่ยนหมาก ยังใช้ต้อนรับอาคันตุกะแขกบ้านแขกเมืองได้เป็นอย่างดี เชี่ยนหมากทำจากวัสดุหลายประเภท เช่น ทอง เงิน ไม้ ทองเหลือง เครื่องเขินหรือจักสาน ตัวเชี่ยนหมากมีลักษณะคล้ายๆพานกลมแบน หรือเป็นเหลี่ยม 6 เหลี่ยมก็มี



เชี่ยนหมากเงิน



เชี่ยนหมากนาค


แต่ตามชนบทส่วนใหญ่จะพบเชี่ยนหมากที่ทำด้วยไม้และทองเหลืองอยู่มาก เชี่ยนหมากทำด้วยไม้ทั่วไปเป็นไม้สัก ไม้เนื้อแข็ง หรือไม้เนื้ออ่อน จำพวกไม้ขนุน ไม้มะม่วงป่า นิยมทาสีผิวนอกเป็นสีดำทำจากเขม่าคลุกกับน้ำมันยาง แล้วจึงแกะสลักลวดลาย โดยใช้มีดคมกรีดเป็นลายเส้นอย่างง่ายๆ เช่น ลายรูปขนมเปียกปูน ลายเส้นลวด ลายดอกผักแว่น บ้างก็แต่งลายด้วยสีแดง สีเหลือง สีปูนขาว สีเขียว ตามแต่จะหาวัสดุได้ในท้องถิ่น





เชี่ยนหมากทองเหลือง



ขันหมากไม้


รูปทรงของเชี่ยนหมากอีสาน มีส่วนฐานสองแบบ คือแบบขันหมากตัวผู้ มีเดือยอยู่ระหว่างขาเชี่ยนทั้งสอง แบบขันหมากตัวเมีย ทำขาแหวกขึ้นไปจรดเอวทั้ง 4 ด้าน ภายในเชี่ยนแบ่งเป็นช่องสำหรับใส่เครื่องเชี่ยน เช่น หมากพลู ตลับขนาดต่างๆ ใส่เครื่องสำหรับกินกับหมาก ยกเว้นเต้าปูนนิยมวางไว้นอกเชี่ยน แต่บางคนก็รวมไว้ด้วยกัน





ซองพลูเงิน แบบต่างๆ


ปัจจุบันการทำเชี่ยนหมากด้วยไม้ยังมีอยู่บ้าง แต่คงไม่มีใครมาใช้กินหมากกันแล้ว มักจะใช้เพื่อการตกแต่งเสียมากกว่า จึงมีการออกแบบรูปทรงต่างๆ และตกแต่งเป็นลวดลายให้สวยงามยิ่งขึ้น บางครั้งใช้ไม้แผ่นๆ ประกบกันเป็นเชี่ยนหมากหลาย ๆ มุม อาจทำเป็น 2 ชั้น ชั้นบนจะวางอุปกรณ์กินหมาก ส่วนชั้นล่างก็สำรองพวกหมาก พลู ยาเส้น สีเสียดไว้เผื่อขาด ในงานบวชพระ แต่งงาน หรืองานบุญงานกุศล ตามเทศกาลต่างๆ ยังพอเห็นคนสูงอายุ จีบหมากจีบพลูใส่เชี่ยนหมากถวายพระ หรือไว้ต้อนรับแขกที่มาร่วมงาน อยู่บ้าง


TraveLArounD



ปล. ท่านที่เพิ่งเข้ามาชมบล็อกใหม่ ผมได้จัดทำเป็นสารบัญ แบบหนังสือให้ค้นดูหัวเรื่องได้ง่ายที่ group : นานา สาระ๑๐๐๐ เพราะเรื่องต่างๆ เขียนไว้ กว่า 1400 เรื่องแล้ว

หมายเหตุ : ขณะได้มี website อื่นๆหลาย website ได้นำเอาเรื่องที่ผมเขียนไว้ ไปลงต่อในลักษณะของเนื้อหา โดยไม่ได้รับอนุญาตใดๆ ถ้าต้องการบทความใดไปใช้ ขอให้ติดต่อขออนุญาต ก่อนทาง Email : nana_sara1000@ymail.com มิฉะนั้น จะต้องถูกดำเนินคดีตามกฎหมายลิขสิทธิ์

ส่วนผู้ที่ต้องการนำเรื่องไปโพสต่อ เพื่อเผยแพร่ โดยมิใช่ทางการค้า ขอให้ติดต่อขออนุญาตให้ถูกต้องก่อนโพส

ข้อมูลและภาพจาก
หนังสือมรดก ฉบับที่ 3 และ
//www.watsamrong.com/anything.htm
//kanchanapisek.or.th/kp6/BOOK13/chapter3/t13-3-l1.htm
//www.krungsri.com/KrungsriDocumentlary/text14-aug45.htm



Create Date : 18 ธันวาคม 2550
Last Update : 15 กรกฎาคม 2554 20:12:18 น.
Counter : 10253 Pageviews.

6 comments
ดอก Tulip ALDI
(10 พ.ค. 2562 23:06:59 น.)
ดอก Daffodil / Narcissus ALDI
(15 เม.ย. 2562 21:02:46 น.)
🙏พระมเหศวร กรุวังบัว🙏 โอน่าจอมซ่าส์
(12 มี.ค. 2562 08:07:22 น.)
1 มีค 62 ของรักของชอบ 2 mcayenne94
(1 มี.ค. 2562 21:46:51 น.)
  
ตอนเด็ก ๆ เคยตำหมากให้คุณย่ากินล่ะ เป็นเครื่องนาค
เป็นคนโปรดคุณย่า ตอนคุณย่าตายเรายังเด็ก ๆ ไม่ได้คิดถึงของโบราณอะไรกะเขา

ของโบราณดี ๆ พวก อา อา เอาไปถลุงกันหมด อย่างไม่รู้คุณค่า นึกแล้วเสียดายของเก่าโบราณจริง ๆ

เชี่ยนหมากต่าง ๆ ที่เอามาให้ดูสวยงามมาก ๆ ค่ะ ต้องเป็นของเจ้าขุนมูลนาย
โดย: น้านก IP: 66.245.194.170 วันที่: 18 ธันวาคม 2550 เวลา:12:46:04 น.
  
ลองดูสิมีเชี่ยนหมากอยู่หลายแบบเลย สวยดี //www.bangkokbrass.com
โดย: -- IP: 58.9.130.146 วันที่: 2 ธันวาคม 2552 เวลา:15:29:19 น.
  
ชอบเชี่ยนหมากเงินมากนึกถึงสมัยเป็นเด็กอยู่กับยายชอบดูยายกินหมากอยากได้ไว้แต่ผู้ครอบครองไม่ยอมขายให้คงต้องหาซื้อของเก่าจากผู้อื่นแทนดีใจกับคุณที่ได้เก็บของเก่าไว้เอง
โดย: ยุพิน IP: 223.205.142.88 วันที่: 28 กุมภาพันธ์ 2554 เวลา:21:04:41 น.
  
ชอบตะบันหมากที่สุด ช่วยโขลกให้ชวด ตอนดันคำหมากขึ้นมาตื่นเต้นว่าละเอียด คุมกันเป็นก้อนดีไหม
โดย: อร IP: 223.205.52.47 วันที่: 16 สิงหาคม 2554 เวลา:16:22:04 น.
  
ต้องการซื้อเชี่ยงหมากเงินโบราณเพื่อถวายพระ
โดย: ณัฐธัญ IP: 110.49.248.246 วันที่: 8 สิงหาคม 2555 เวลา:9:50:15 น.
  
ขออนุญาตเรียนถามค่ะ
หลังจากดิฉันได้อ่านเรื่องเชี่ยนหมากแล้ว ขออนุญาตเรียนถามว่า ผู้เขียนมีแนวความคิดอย่างไรกับรูปทรงของเชี่ยนหมากของทางภาคอีสาน ซึ่งดิฉันมองดูเหมือนเป็นศิลปหัตถกรรมพื้นบ้าน ที่เขานำรูปทรงจากเจดีย์มาทำหรืออาจจะเป็นฐานพระพุทธรูป (เป็นการคาดคะเนค่ะ) เลยอยากถามผู้เขียนว่าเชี่ยนหมากหรือขันหมากมีแนวรูปทรงไปทางไหนค่ะ
ด้วยความเคารพ
โดย: นิตยา IP: 203.158.205.198 วันที่: 20 มกราคม 2556 เวลา:14:33:43 น.
ชื่อ :
Comment :
 *ใช้ code html ตกแต่งข้อความได้เฉพาะสมาชิก
 

Travelaround.BlogGang.com

travelaround
Location :
กรุงเทพฯ  Thailand

[ดู Profile ทั้งหมด]
 ผู้ติดตามบล็อก : 164 คน [?]