BlogGang.com : : ผู้ชายในสายลมหนาว : พระพุทธสิหิงค์ : ข้อสันนิษฐานใหม่ (3)

พระพุทธสิหิงค์ : ข้อสันนิษฐานใหม่ (3)

พระพุทธสิหิงค์ วัดพระสิงห์ เชียงใหม่

ถึงตรงนี้ก็เป็นการเล่าเรื่อง ถามว่าน่าเชื่อถือไหม ก็น่าเชื่อได้
เพราะสิหิงคนิทาน ก็แต่งขึ้นไม่นานหลังการได้พระพุทธรูปมา
ถ้าตัดลังกา นครศรีธรรมราช อยุธยาออกไปเพราะไม่มีหลักฐาน
น่าเชื่อว่ากำแพงเพชร อาจจะเป็นแหล่งที่ประดิษฐานก่อนไปเชียงใหม่

แต่พระพุทธรูปหมวดกำแพงเพชรเอง ก็มีลักษณะเฉพาะ
คือพระเศียรค่อนข้างยาว ต่างจากพระพุทธรูปหมวดใหญ่
ก็เป็นไปได้ที่ พระพุทธสิหิงค์อาจจะมาจากเมืองอื่น ในรัฐสุโขทัย
และถูกอัญเชิญไปด้วยเหตุผลที่ ล้านนาต้องการพุทธนิกายลังกาแบบสุโขทัย

แล้วเหตุการณ์อัญเชิญพระพุทธสิหิงค์ ควรเกิดขึ้นในช่วงเวลาไหน
ในสิหิงคนิทาน เจ้ามหาพรมยกทัพมาตั้งแต่ต้นรัชกาลพระเจ้าแสนเมืองมา
เมื่อนำศักราชมาเทียบกับเนื้อหาในพงศาวดารฉบับหลวงประเสริฐ

พระมหาธรรมราชาที่ 2 ครองราชย์ที่สุโขทัย (พ.ศ. 1911-1942)
พ.ศ. 1919 ขุนหลวงพะงั่วตีเมืองพิษณุโลก
พ.ศ. 1921 ขุนหลวงพะงั่วตีเมืองกำแพงเพชร มหาธรรมราชายอมแพ้
พญาแสนเมืองมา ครองราชย์ที่เชียงใหม่ (พ.ศ. 1928-1944)
พ.ศ. 1929 ขุนหลวงพะงั่วไปตีเมืองเชียงใหม่ ได้แค่ล้อมเมืองลำปาง
พ.ศ. 1931 ขุนหลวงพะงั่วไปตีเมืองกำแพงเพชร และประชวรสวรรคต

จะเห็นได้ว่าช่วงเวลานั้น นอกจากพุทธศาสนาระหว่างเชียงใหม่และสุโขทัย
ยังมีการสงคราม ที่เกิดจากรัฐอยุธยาแผ่อำนาจขึ้นมาทางเหนืออีกด้วย
การอัญเชิญพระพุทธสิหิงค์ของท้าวมหาพรม ในรัชกาลพญาแสนเมืองมา
ก็น่าจะเป็นการตอบสนองต่อการรุกรานกำแพงเพชรของอยุธยา
เพราะเมืองนี้เป็นหน้าด่าน ก่อนจะผ่านขึ้นไปล้านนา

พระแบบพระพุทธสิงห์ วัดสวนดอก เชียงใหม่

ถึงตรงนี้เราน่าจะเอ๊ะหนึ่ง เพราะตำนานทั้งสองต่างกล่าวว่าพระพุทธสิหิงค์
ได้มาจากกำแพงเพชร หรือไม่ก็สุโขทัย ไม่มีการกล่าวว่า มาจากเชียงใหม่เลย
ดังนั้นที่กล่าวว่า พระพุทธสิหิงค์เป็นพระล้านนาแบบเชียงแสนสิงห์หนึ่งก็ไม่ถูก
ที่ถูกจึงต้องเป็น เป็นพระพุทธรูปนั่งสุโขทัย ในศิลปะแบบปาละ

เมื่อมองประวัติศาสตร์แห่งกาลเวลา ยุครุ่งเรืองที่สุดของพุทธศาสนา
ก็คือช่วงพระมหาธรรมราชาที่ 1 ซึ่งตรงกับพระพุทธรูปสุโขทัยหมวดใหญ่
ดังนั้นพระพุทธสิหิงค์ ก็ควรสร้างในช่วงเวลานี้ หรือเก่ากว่านี้ไม่นานนัก
พระพุทธรูปแบบเชียงแสนสิงห์หนึ่งที่เชื่อว่า เก่าย้อนไปถึง
พุทธศตวรรษที่ 16 จนถึง 19 สมัยต้นล้านนา ก็ไม่นาจริง

มีพระพุทธสิหิงค์จำลองในเชียงใหม่ ที่มีศักราชกำหนดว่าเก่าที่สุด
พบจารึกที่ฐานพระพุทธรูปแบบเชียงแสนสิงห์หนึ่ง ที่วัดพระเจ้ามังราย
พ.ศ. 2012 ตรงกับรัชกาลพระเจ้าติโลกราช (พ.ศ. 1984-2030)

คำถามคือ หล่อเลียนแบบพระพุทธสิหิงห์ องค์จริงหรือเปล่า
เพราะหลังรัชกาลของพระเจ้ากือนา นักประวัติศาสตร์กล่าวว่า
เป็นช่วงเวลาที่ล้านนารับอิทธิพลของสุโขทัย สร้างเป็นพระแบบสิงห์สอง
ดังนั้นการกำหนดอายุของพระพุทธรูปแบบเชียงแสนสิงห์หนึ่งและสิงห์สอง
ที่เกิดตั้งแต่สมัยสมเด็จกรมพระยาดำรงฯ ดูจะขัดแย้งกับตำนานและข้อเท็จจริง

The Buddha images of northern Siam โดย A.B. Gisworld
ซึ่งตีพิมพ์ตั้งแต่ พ.ศ. 2500 กล่าวถึงการกำหนดอายุพระแบบเชียงแสน
เนื้อหาโดยสรุปคือ ผู้เขียนเชื่อว่า

พุทธศตวรรษที่ 18-19 หรือสามรัชกาลแรกของล้านนา
ยังไม่มีการหล่อพระพุทธรูปโลหะ มีเพียงพระพุทธรูปปูนปั้น
ที่สืบทอดต่อมาจากศิลปะในสมัยหริภุญไชย ลำพูน

พระแบบพระพุทธสิงห์ วัดเจดีย์หลวง เชียงใหม่

พ.ศ. 1913-2013 เรียกว่าพระพุทธรูปแบบพระสุมนเถระ
ล้านนาได้รับอิทธิพลพุทธศาสนา และช่างฝีมือหล่อโลหะมาจากสุโขทัย
แต่ไม่สามารถกำหนดพุทธลักษณะได้ชัด เชื่อว่าเลียนแบบพระสุโขทัย
เนื่องจากไม่มีพระพุทธรูปองค์ใด ที่มีจารึกเก่ากว่า พ.ศ. 2012 เป็นหลักฐาน

พ.ศ. 1998-2108 แบบยุคทองของไทยเหนือ แบ่งได้เป็น 2 พุทธลักษณะ
แบบสิงห์ 1 (เรียกเชียงแสนยุคต้น) และแบบผสม (เรียกเชียงแสนยุคหลัง)
โดยเกิดจากพระเจ้าติโลกราช ได้สถาปนาพุทธศาสนาอย่างมั่นคง
มีการชำระและจารพระไตรปิฏกที่วัดโพธาราม ซึ่งพระองค์ส่งพระสงฆ์ไปศึกษา
ต้นแบบเจดีย์ที่พุทธคยา และการสร้างพระพุทธรูปที่ได้รับอิทธิพลแบบปาละ
ผู้เขียนเชื่อว่า พระพุทธสิหิงค์แบบสิงห์หนึ่งนั้นมีต้นแบบมาจาก พระพุทธเมตตา

เป็นพระพุทธรูปแบบปาละ พระพัตร์กลม พระหนุเป็นปุ่ม พระศกกลมใหญ่
ปางมารวิชัย ชายสังฆาฎิสั้น ขัดสมาธิเพชร หงายพระบาทขึ้น
ฝ่าพระบาทมีลายธรรมจักร (ซึ่งเป็นสิ่งที่ล้านนาไม่ได้นำมา)
ผสมกับชายสังฆาฎิเขี้ยวตะขาบ (ช่างล้านนาได้มาจากสุโขทัย)

เราจะลองไปดูหนังสือ คำจารึกที่ฐานพระพุทธรูปในนครเชียงใหม่
รวบรวมโดยฉันส์ เพนธ์ ตีพิมพ์ในปี พ.ศ. 2519
ซึ่งจารึกก็เป็นหนึ่งในเรื่องที่ Gisworld อ้างถึงในบทความเขามาก่อน
เราจะลองดูพุทธลักษณะของพระพุทธรูป 7 องค์
ก่อนปีพ.ศ. 2030 ซึ่งเป็นปีที่พระเจ้าติโลกราชสวรรคต

พ.ศ. 2008 พระยืนปางอุ้มบาตร วัดเชียงมั่น พระพักตร์แบบสิงห์หนึ่ง
พ.ศ. 2012 พระพุทธสิหิงค์ สมาธิเพชร วัดพระเจ้าเม็งราย พระแบบสิงห์หนึ่ง
พ.ศ. 2016 ปางมารวิชัย สมาธิเพชร วัดผ้าขาว แบบสิงห์หนึ่งแต่พระพักตร์แบบล้านนา
พ.ศ. 2020 ปางมารวิชัย สมาธิเพชร วัดพระสิงห์ แบบสิงห์สอง พระพักตร์แบบสุโขทัย

พ.ศ. 2024 ปางมารวิชัย ขัดสมาธิราบ วัดพระเจ้าเม็งราย พระพักตร์แบบสุโขทัย
พ.ศ. 2025 ปางมารวิชัย ขัดสมาธิราบ วัดเจดีย์หลวง พระพักตร์แบบอยุธยา
พ.ศ. 2030 ปางสมาธิ ขัดสมาธิราบ วัดป่าเป้าพระพักตร์ แบบพระพุทธชินราช

พระแบบพระพุทธสิงห์ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเจ้าสามพระยา
จากพระอุระของพระมงคลบพิตร อาจบรรจุไว้คราวการซ่อมแซมในรัชกาลพระเจ้าเสือ

เราจะเห็นรอยต่อว่าหลังปี พ.ศ. 2020 จะเป็นพระพุทธรูปขัดสมาธิราบ
ชายสังฆาฏิยาวจรดพระนาภี ปลายพันเป็นรูปเขี้ยวตะขาบ
และพระพักตร์ที่แสดงอิทธิพลพระพุทธรูปแบบสุโขทัย อยุธยา และพิษณุโลก
สัมพันธ์กับปี พ.ศ. 2018 ที่ล้านนายุติสงครามที่มีมาอย่างยาวนานกับอยุธยา

หากกลับไปที่พระพุทธรูป 4 องค์แรก จะเห็นว่าพระแบบสิงห์หนึ่งและสิงห์สองนั้น
สร้างร่วมสมัยกัน และการสร้างพระพุทธรูปในล้านนา ในสมัยพระเจ้าติโลกราชนั้น
มีทั้งปางมารวิชัย ปางสมาธิ มีทั้งแบบขัดสมาธิเพชร และขัดสมาธิราบ
แต่จุดสำคัญคือ มีเพียงพระพุทธรูปจากวัดพระเจ้าเม็งราย เพียงองค์เดียว
ที่มีพุทธลักษณะตรงกับที่กล่าวไว้ของพระพุทธสิหิงค์ และมีจารึกบอกไว้อีกด้วยว่า

ศรีสัทธัมมะไตรโลกรัตนจุฬามหาสังฆราช ได้สร้างพระพุทธสิหิงค์ขึ้น
ประทับนั่งบนบัลลังค์อันประเสริฐ เหมือนพระอาทิตย์ปรากฏเหนือเขายุคันธร
และเหมือนพระจันทร์งามเด่นอยู่บนท้องฟ้า

หากเชื่อตาม Gisworld พระพุทธรูปองค์นี้ อาจจะเป็นพระพุทธสิหิงค์องค์จริง
หรือเป็นองค์จำลองที่สร้างหลังจากองค์จริง ที่หล่อขึ้นโดยพระเจ้าติโลกราช
แบบพระพุทธเมตตา ตามที่พระสงฆ์ล้านนาได้เห็นที่พุทธคยาวิหาร
ซึ่งขัดแย้งกับสิหิงคนิทาน ว่าพระพุทธสิหิงค์ถูกอัญเชิญมาจากรัฐสุโขทัย

แต่ในความเป็นจริงที่เราทราบได้ ไม่มีเคยเรื่องราวของพระพุทธสิหิงค์
ปรากฏเป็นเรื่องเล่าทั้งในสุโขทัย อยุธยาตอนต้นและอยุธยาตอนกลาง
ก่อนหน้าบันทึกของพงศาวดารชาวกรุงเก่า ที่คนในสมัยอยุธยาตอนปลาย
กล่าวถึงความศักดิ์สิทธิ์ อิทธิฤทธิ์ ปาฏิหาริย์ของพระพุทธสิหิงค์
ที่ถูกอัญเชิญมาในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ ก่อนที่จะจำลองเป็นพระขนมต้ม
เช่น พระพุทธสิหิงค์ที่วัดโคกขาม หรือพระพุทธสิหิงค์เมืองนครศรีธรรมราช

ทั้งที่เราเคยกล่าวว่า สิงหคนิทานดูน่าเชื่อถือ เพราะแต่งขึ้นไม่นาน
หลังการอัญเชิญพระพุทธสิหิงค์ ขึ้นมาจากเมืองกำแพงเพชร
แต่ทำไมรัฐเพื่อนบ้านที่เกี่ยวข้อง กลับไม่เคยมีเรื่องนี้บันทึกไว้เลย
ทั้งที่เป็นพระพุทธรูปสำคัญ คู่บ้านคู่เมืองขนาดนั้น
ยังยกให้กันแบบง่ายๆ เช่นนั้นหรือ ?

Create Date : 04 สิงหาคม 2568

Last Update : 5 สิงหาคม 2568 13:14:01 น.

3 comments

Counter : 516 Pageviews.