ณ วัดเล็ก ๆ ริมคลอง มีเด็กหญิงคนหนึ่งชื่อ “แจ่มใส”

เธอชอบพูดตรง ๆ ชอบแสดงความคิดเห็น บางครั้งก็บอกคนอื่นว่า

เมื่อพูดจบ หลวงตาที่นั่งยิ้มอยู่ใกล้ ๆ ก็เอ่ยขึ้นเบา ๆ ว่า

ในธรรมะเขามีความหมายอีกแบบหนึ่งนะ ไม่ใช่การจับผิดหรือวิพากษ์คนอื่นแบบนั้น”

แจ่มใสงงมาก รีบถามกลับว่า

หลวงตาหัวเราะเบา ๆ แล้วอธิบายว่า

“ในทางธรรม โดยเฉพาะในกรรมฐาน

‘วิจาร’ หมายถึง การตามพิจารณาอารมณ์ที่เรายกจิตไปไว้แล้วด้วยวิตก

เช่น เมื่อเรายกจิตไปที่ลมหายใจ (วิตก) เราก็พิจารณาลมหายใจนั้นต่อ (วิจาร)

จับอารมณ์ไว้ไม่ให้หลุด ไม่ใช่การจับผิดใครนะลูก”

แจ่มใสเบิกตากว้าง

หลวงตายิ้มและพยักหน้า

วิตกคือยกจิตไปสู่อารมณ์ วิจารคือประคองไว้ ใครฝึกจนชำนาญจะได้สมาธิเลยนะ”

แจ่มใสยิ้มแล้วพูดว่า

หลวงตาหัวเราะเบา ๆ ก่อนกล่าวว่า

📌 ข้อคิดท้ายเรื่อง
 

วิจาร ในทางธรรม แปลว่า “ตามพิจารณาอารมณ์ที่จิตเข้าไปยึดไว้แล้ว”

เป็น เจตสิก หนึ่งในสมาธิ ไม่ใช่การตำหนิหรือออกความเห็นในทางโลก