วันวานในสยาม...ยามนั้นและยามนี้

InSiam : From Time to Time



Group Blog
 
All blogs
 
เรื่องน่ารู้.....หนังสือหายาก(Rare book)

เรื่องน่ารู้......หนังสือหายาก

รวบรวมและเรียบเรียงโดย รักสยามหนังสือเก่า


            ในตลาดหนังสือไมว่าจะเป็นหนังสือภาษาไทย หรือภาษาต่างประเทศ จะมีหนังสือเพียงไม่กี่เล่มที่มีคุณสมบัติจัดเข้าประเภทหนังสือหายาก (Rare book) จำนวนหนังสือสื่อที่ตีพิมพ์ใหม่ ๆ ในปีหนึ่ง ๆ มีอยู่มากก็จริง แต่ประเภทที่มีคุณสมบัติเป็นหนังสือหายากนั้นดูจะมีน้อยเต็มที ถึงแม้ว่าหนังสือที่พิมพ์ขณะนี้อาจมีโอกาสเป็นหนังสือเก่าหายากในอนาคต แต่ก็เป็นเพียงบางเล่มเท่านั้น มิใช่ว่าหนังสือทุกเล่มจะทรงคุณค่าหายากไปเสียทั้งหมด อย่างไรจะเรียกว่าหนังสือหายาก



 

          หนังสือหายาก คือหนังสือประเภทที่มีคุณค่าสูงและหาได้ยากโดยทั่ว ๆ ไป หนังสือหายากจะประกอบด้วยลักษณะอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลาย ๆ อย่างรวมกันดังต่อไปนี้

 


  1. เป็นหนังสือเก่า หายากไม่ปรากฏว่ามีในตลาดหนังสือหรือหากมีก็มีจำนวนน้อยฉบับ

  2. ฉบับพิมพ์ครั้งแรก

  3. ฉบับพิมพ์จำนวนจำกัด และไม่มีการตีพิมพ์อีก

  4. ฉบับจัดพิมพ์พิเศษ

  5. ฉบับจัดรูปเล่มงดงามพิเศษ

  6. ฉบับรวมเล่ม

  7. หนังสือที่น่าสนใจจากสมาคม หรือ องค์กรต่าง ๆ

  8. หนังสือที่มีเนื้อหาที่มีคุณค่า ยากที่จะหาอ่านได้ในหนังสือเล่มอื่น

  9. ถ้าเป็นหนังสือต่างประเทศอาจเป็นหนังสือที่พิมพ์ในลักษณะเก่าพิเศษใน สมัยศตวรรษที16-17 ถ้าพิมพ์ในอเมริกาก็ต้องพิพม์ก่อน ค.ศ. 1820


 

หนังสือหายากในประเทศไทย

 

          โดยแต่เดิมก่อนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ยังไม่มีการพิมพ์หนังสือเกิดขึ้น ยังใช้การเขียนหนังสือ ซึ่งลักษณะต่างกัน 3 ประเภท คือถ้าเป็นหนังสือสำหรับอ่านกันเป็นสามัญก็จะเขียนกันในสมุดไทยสีขาวด้วยเส้นหมึกบ้าง เขียนในสมุดไทยสีดำด้วยเส้นดินสอขาวหรือเส้นฝุ่น และเส้นหรดาล หรือถ้าพิเศษหน่อยก็จะเขียนด้วยเส้นทอง ซึ่งจะเรียกว่า หนังสือสมุดไทยถ้าเป็นหนังสือตำรับตำรา อาทิเช่น ตำราคาถาอาคม ตำราอักขระเลขยันต์ ก็มักจะมีจารลงในใบลานร้อยเชือกเก็บไว้ ซึ่งเรียกว่าหนังสือคัมภีร์ใบลาน หนังสือประเภทนี้มีจำนวนน้อยถ้าอยู่กับผู้ที่รู้ก็มักจะหวงแหน มักจะเป็นเรื่องแปลก ๆ เช่น ลายแทงปริศนาคาถาอาคม หรือ พิธีที่ไม่ค่อยมีผู้รู้จัก ถ้าเป็นจดหมายมีไปมาถึงกัน เช่นใบบอกในราชการก็จะเขียนลงในกระดาษข่อยด้วยเส้นดินสอดำ ม้วนใส่กระบอกไม้ไผ่ส่งไป เมื่อเสร็จกิจแล้วก็เอาเชือกผูกเก็บไว้เป็นมัด ๆ มักจะมีอยู่ตามสำนักราชการ เรียกว่าหนังสือสมุดข่อย จัดเป็นหนังสือประเภทหนึ่งเช่นกัน ซึ่งหนังสือฉบับเขียนทั้ง 3 ประเภทนี้
ประเภทที่เขียนขึ้นในสมุดไทยนั้นจะมีมากกว่าหนังสือประเภทอื่น ๆ

        

          กิจการพิมพ์หนังสือได้เริ่มต้นขึ้นในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่หนังสือตีพิมพ์ในสมัยนั้นยังมีน้อยมาก เพิ่งจะเริ่มมีแพร่หลายในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงตั้งหอพระสมุดสำหรับพระนคร และสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพซึ่งเป็นเอตทัคคะบุคคลในสมัยนั้นเป็นปัจจัยช่วยเหลืออย่างแข็งขันประกอบกับเป็นสมัยที่ทรงเห็นความสำคัญของการศึกษาแทบทุกด้าน วิวัฒนาการพิมพ์เจริญขึ้นโดยคณะกรรมการได้ปรึกษากันเห็นว่าหอพระสมุดควรจะคิดหาหนังสือไทย ที่เป็นฉบับเขียนของเก่าเสียก่อน เพราะหนังสือฉบับพิมพ์จะซื้อเมื่อใดก็ซื้อได้ ซึ่งสมัยนั้นได้มีการพิมพ์หนังสือโดยอาศัยเทคโนโลยีชาวต่างชาติแล้วแต่หนังสือไทยฉบับเขียนกระจัดกระจายอยู่มากยิ่งถ้าช้าไปก็จะเป็นอันสูญหายเป็นอันมากขึ้นทุกที  กรรมการหอพระสมุดฯ จึงมอบหมายให้สมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ เป็นผู้สืบเสาะหา สมเด็จกรมพระยาดำรงฯ จึงทรงคิดหนังสือฉบับเขียนด้วยการไปขอตามที่มีเป็นแหล่งใหญ่ ๆ เช่นวังหน้า เป็นต้น หรือที่เจ้าหน้าที่ของเอามาให้ก็มี แต่การจะหาหนังสือที่กระจัดกระจายอยู่ตามพื้นเมืองนั้นเป็นการยากมากไม่รู้จะมีอยู่ที่ไหนบ้าง พระองค์ทรงคิดอุบายได้อย่างหนึ่งโดยทรงขอแรงพนักงานในหอพระสมุดฯ ให้เที่ยวออกข่าวลือว่าถ้าใครเอาสมุดฉบับเขียนมาขายหอพระสมุดฯ จะซื้อซึ่งใข้เวลาไม่นานนักก็เริ่มมีผู้นำหนังสือมาขายเป็นอันมาก หนังสือเก่าฉบับเขียนนี้พระองค์ทรงเป็นผู้เลือกซื้อแต่เพียงผู้เดียว ทรงให้ราคาตามที่พระองค์เห็นเป็นค่าหนังสือบางทีเจ้าของตีราคาบาทหนึ่งแต่พระองค์ทรงให้ตั้ง 4 บาท หรือ 5 บาทก็มี อาศัยวิธีนี้จึงมีผู้นำหนังสือมาขายหรือไปเที่ยวเสาะแสวงหาหนังสือมาเสนอขายพระองค์เป็นจำนวนมาก จึงทำให้วิชาความรู้ต่าง ๆ ที่บรรพบุรุษได้บันทึกเอาไว้ไม่สญหายไปมากนักและมีการพิมพ์สืบทอดมาจนถึงทุกวันนี้ หนังสือที่มีการพิมพ์แจกขึ้นเป็นครั้งแรก กล่าวกันว่า หนังสือสวดมนต์ฉบับหลวงที่แจกในงานพระเมรุสมเด็จพระนางเจ้า สุนันทากุมารีรัตน์พระบรมราชเทวี และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอเจ้าฟ้ากรรณาภรณ์เพชรรัตน์ เมื่อ พ.ศ. 2423 ถือว่าเป็นหนังสือเล่มแรกที่แจก ได้แก่หนังสือสวดมนต์ฉบับหลวง จัดเป็นหนังสือหายากที่พิมพ์แจกจ่ายเล่มแรก เพราะเป็นหนังสือเก่ามากพิมพ์จำนวนจำกัดและเป็นการพิมพ์ครั้งแรก

                   

                   ดังนั้น หนังสือเก่าจึงเป็นบทบันทึกแห่งประวัติศาสตร์ที่สำคัญที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์ไว้ โดยเฉพาะหนังสือที่มีอายุมาก ๆ ก็ควรจะต้องดูแลเก็บรักษากันอย่างดี เนื่องจากชำรุดง่ายด้วยสาเหตุหลายประการ เช่น กระดาษที่พิมพ์เปื่อยยุ่ยกรอบไปตามกาลเวลา หรือมีตัวกินหนังสือคอยกัดกร่อนให้หนังสือผุขาด หรือถูกน้ำฝนเปียกชื้น ซึ่งหนังสือเก่าจำพวกนี้ต้องดูแลรักษาเป็นอย่างดี ราคาหนังสือเก่ามีราคาเริ่มตั้งแต่หลักร้อย จนถึงหลักแสนบาทเลยทีเดียว

 

 

เอกสารอ้างอิง

-          ปริทัศน์หนังสือหายาก ห้องสมุดกระทรวงศึกษาธิการ

-          นิตยสารตลาดนักสะสม ฉบับเดือนสิงหาคม ปี 1997





Free TextEditor


Create Date : 05 มิถุนายน 2553
Last Update : 5 มิถุนายน 2553 23:28:42 น. 0 comments
Counter : 1725 Pageviews.

ชื่อ :
Comment :
  *ใช้ code html ตกแต่งข้อความได้เฉพาะสมาชิก
 
รหัสส่งข้อความ
กรุณายืนยันรหัสส่งข้อความ

nuttavong
Location :
กรุงเทพฯ Thailand

[Profile ทั้งหมด]

ให้ทิปเจ้าของ Blog [?]
ฝากข้อความหลังไมค์
Rss Feed
Smember
ผู้ติดตามบล็อก : 6 คน [?]




Blog รักสยาม : เกิดขึ้นจากผู้เขียนเป็นนักอ่านและมีความหลงไหลในเสน่ห์ของหนังสือเก่า ที่บอกเล่าเรื่องราวความเป็นมาในอดีตตลอดจนวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของบรรพบุรุษของเรา ที่ได้บันทึกเรื่องราวต่างๆ ผ่านตัวอักษร และทุก ๆ ตัวอักษรได้บอกเล่าเรื่องราวของสยามบ้านเมืองของเราเมื่อครั้งอดีต และมีความเชื่อว่า "อดีตคือรากฐานของปัจจุบัน" หนังสือเก่าจึงเต็มไปด้วยคุณค่าและความหมายแตกต่างกันไป เมื่อเกิดชำรุดเสียหายมีหลายคนไม่เห็นคุณค่าปล่อยให้เสื่อมสลายไปตามกาลเวลาเป็นเรื่องที่น่าเสียดายเป็นอย่างยิ่ง เพราะหากปล่อยให้เป็นอย่างนั้น ลูกหลานของเราในวันข้างหน้าอาจลืมเลือนความเป็นชาติของเรา และอาจหลงลืมความดีงามของบรรพบุรุษที่ได้สร้างรากฐานที่มั่นคงไว้

ผู้เขียนยอมรับว่าการเขียนบทความ ณ ที่นี้ได้เรียบเรียงจากหนังสือเก่าอันทรงคุณค่าหลายเล่ม ด้วยภูมิรู้ของตนเองเท่าที่มีอยู่น้อยนิด หากผิดพลาดประการใด
ผู้เขียนขอน้อมรับคำแนะนำจากท่านผู้รู้ทั้งหลายด้วยความยินดี และหากท่านจะร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการต่อยอดความรู้ก็จะเป็นประโยชน์สืบต่อไปในภายหน้า
Friends' blogs
[Add nuttavong's blog to your web]
Links
 

 Pantip.com | PantipMarket.com | Pantown.com | © 2004 BlogGang.com allrights reserved.