In the last analysis, our only freedom is the freedom to discipline ourselves. - Bernard Baruch
Group Blog
 
All Blogs
 

งานดีเบต"อนาคตเศรษฐกิจไทย" ระหว่างกรณ์-โต้ง

รวบรวมตามทวิตเตอร์ที่ผมส่งจากในงานนะครับ อาจจะห้วนๆไปนิด แต่พิมพ์ผ่านมือถือลำบาก เลยได้เท่านี้เองครับ
บางช่วงบางตอนอาจจะขาดหายไปบ้าง เพราะพิมพืไม่ทันบ้าง เพราะกำลังคิดตามบ้างไม่ว่ากันนะครับ ^^

เริ่มด้วยคำถาม แล้วตอบว่าชอบ ไม่ชอบ ใช่ ไม่ใช่เท่านั้น ห้ามอธิบาย
ลดดอกเบี้ย เงินกู้สองล้านๆ เงินทุนไหลเข้าจริงมั้ย ฟองสบู่อสังหามีไหม จำนำข้าวดีมั้ย ประกันดีมั้ย หนี้สูงไปจริงมั้ย

วินัยการคลังไม่ดี ศกต้องกระตุ้นมั้ย ศกดีขึ้นจริงมั้ย คอร์รัปชัน ภาษีมรดกควรมั้ย แปรรูปตลาดฯควรมั้ย แมลงสาบดีมั้ย ไวท์ไลน์ดีมั้ย

รูปยิ่งลักษณ์ รูปอภิสิทธิ์ รูปทักษิณ ดีมั้ย

บางคำตอบก็ตามคาด แต่บางคำตอบพลิกความคาดหมายมากครับ คุณสุทธิชัยถามเร็ว พิมพ์คำตอบให้ไม่ทัน ขออภัยครับ

--------------
ผิดอะไรที่กู้นอกงบประมาณ กรณ์ตอบ ที่คุ้มค่าเม็ดเงินไม่ถึงครึ่ง รถไฟความเร็วสูงอาจจะต้องชดเชยสองหมื่นล้าน

คุณโต้งแก้ว่า ให้ดูทั้งเงินทางตรงในการกระตุ้นศกและผลประโยชน์ในอนาคตด้วย

กำลังถกกันเรื่องรถไฟความเร็วสูง ว่าคุ้มไม่คุ้ม ได้ประโยชน์ยังไง ใช้ได้แต่คนรวยหรือเปล่า

-------------------------
มาแล้วคำถามเด็ด "ทรยศต่อตำแหน่งรมวคลังหรือไม่" คุณโต้งตอบทันที "ไม่"

คุณโต้งบอกว่ามุมมองคุณกรณ์ล้าสมัย และสำหรับอัตราดอกเบี้ยก็คำนวณด้วยความระวัง !!การกู้ครั้งนี้ถ้าเป็นไปได้จะกู้จากในประเทศทัังหมด!!

ตอนนี้สภาพคล่องล้น รัฐเลยจะดูดเอามาลงทุนในด้านคมนาคม

--------------------------
คุณกรณ์โดนถามว่ากู้มาก็คืนได้ ทำไมปชปไม่ทำ เพื่อไทยเก่งกว่าสิ คุณกรณ์ตอบเก่งแบบนี้ขอไม่เก่ง เราคงเข้าใจ"วินัยการคลังไม่ตรงกัน"

ถึงจะมีโครงการ2ล้านๆ แต่รวมแล้วหนี้สาธาฯก็ยังต่ำ เราไม่จำเป็นต้องเลี่ยง ถ้าจะเลี่ยงเอาไปไว้ในงบปกติดีกว่า เพราะโครงการเยอะ ตรวจยาก-กิตติรัตน์

-------------------------------------------
คุณโต้งกำลังพูดเรื่องการลดการขาดดุลงบประมาณลง บอกว่าถ้าไปทำงบขาดดุลก็คงโดนว่าอีก

รถไฟรางคู่คุยกันมา2-3ทศวรรษแต่ทำไมได้ หน้าที่รมวคลังคือหาทุนต้นทุนถูกมาเดินหน้าบริหารประเทศ หนี้เราใครก็รู้ยังไม่สูง ทำได้

คุณกรณ์บอกที่ว่าติดตามโครงการได้ ไม่จริงหรอก เพราะผ่านงบสส.ยังต้องคอยตาม แต่นี่รายงานปีละครั้งใครจะตาม

----------------------------------
โครงการนี้จะดึงเอกชนเข้ามา-กิตติรัตน์ คุณกรณ์มองว่าน่าจะมีการร่วมทุน ก่อนการกู้ยืม

ไม่มีใครไม่เห็นด้วยกับการลงทุน แต่งบประมาณจะมีเพื่อรายจ่ายประจำ ลงทุนใช้งบอื่น แบบนี้เราต้องมีสองงบ?-กรณ์

และจะสามารถแก้ไขรายละเอียดได้ตลอด แบบนี้ก็สะดวกสำหรับนักการเมืองที่ชอบเงินอยู่แล้ว - กรณ์

-------------------------------------
มาเรื่องดอกเบี้ยกับค่าเงินแล้วครับ

เงินไหลเข้าทำให้เกิดส่วนเกินมหาศาล พันธบัตรที่ธปทออกมาเพื่อดูดเงินมากกว่าพันธบัตรที่ออกมาเพื่อการอื่นๆ และก็ขาดทุนมหาศาล

ถ้าหากดำเนินการได้คุณโต้งอยากให้ลดอัตราดอกเบี้ย เป็นไปได้ก็สัก1%

ทำไมเราจะต้องขาดทุนเพื่ออุดหนุนให้นักลงทุนชาวต่างชาติได้กำไร เราควรลดดอกเบี้ยเพื่อไม่ให้เงินไหลเข้า

-----------------------------------
คุณกรณ์มองว่าดอกเบี้ยไม่ได้สูงไป ประเทศที่ลดดอกมีสถานการณ์ที่ต่างจากเรา ศกเค้าไม่ขยายตัว บ้านเราไม่จำเป็นต้องลดดอก

แบ็งค์ชาติไม่ได้มีหน้าที่รัฐบาลกระตุ้นศก แต่มีหน้าที่รักษาเสถียรภาพทางราคา -กรณ์

แบ็งค์ชาติมีทรัพย์สินเป็นบวกกว่าห้าแสนล้าน เข้มแข็งและไม่ได้มีหน้าที่กระตุ้นศกแบบก.คลัง - กรณ์

ถ้าลดอัตราดอกเบี้ย"อาจจะ"ส่งผลกับตลาดพันธบัตร แต่เงินจะไหลเข้าตลาดทุนมากขึ้น เรื่องนี้ไม่มีสูตรตายตัว

คุณหยุ่น-เคยคิดจะไล่ผู้ว่าแบ็งค์ชาติออกมั้ย คุณโตัง-เคยครับ

---------------------------------------
เข้าเรื่องรับจำนำข้าว คุณกรณ์บอกขาดทุนไป1%ครึ่งของgdp และถึงมือชาวนาเพียง1.4ล้านครัวเรือน ชาวนาจนไม่ได้

บอกว่าโครงการนี้หกหมื่นล้านอยู่ไม่ได้ แต่สมัยท่านขาดทุนไปเจ็ดหมื่นกว่าล้าน -คุณโต้ง

-----------------------------------------
จบแล้วครับ ขออภัยที่ไม่ได้ตามช่วงถามตอบ มึนส์มาก




 

Create Date : 19 เมษายน 2556    
Last Update : 19 เมษายน 2556 12:42:21 น.
Counter : 646 Pageviews.  

อะไรก่อปัญหาเศรษฐกิจเชิงโครงสร้าง

ปัญหาทางเศรษฐกิจของไทยเป็นปัญหาในเชิงโครงสร้าง เกษตรกรไทย 20-30 ปีที่แล้ว ทำงานมีรายได้อยู่ดีกินดีมีสุข มากกว่าปัจจุบัน ทั้งๆที่เศรษฐกิจได้โตขึ้นมาก แต่เป็นเพราะกระจุกตัวเฉพาะภาคอุตสาหกรรมและอยู่ในเมือง ชนชั้นแรงงานหรือเกษตรกรไทยกลับมีรายได้เท่าเดิมหรือลดลงด้วยซ้ำในขณะที่รายจ่ายเพิ่มขึ้นไม่รู้กี่เท่า ช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจนที่ไม่เคยกว้าก็ขยายห่างขึ้น โดยจำนวนของผู้ที่ได้รับผลประโยชน์จากการเติบโตทางเศรษฐกิจในภาคอุตสาหกรรมเป็นคนส่วนน้อยของประเทศเท่านั้น เรียกได้ว่าล้มเหลวในแง่ของการกระจายรายได้ ในขณะที่ประเทศเจริญแล้วอย่างเช่น อเมริกา และยุโรปหลายประเทศ มีการกระจายรายได้ที่ดี มีสวัสดิการทางสังคมดีถึงดีมาก เมื่อเทียบกับประเทศไทย หรือกับประเทศในเอเชีย ภายใต้พื้นฐานของทุนนิยมเสรีประชาธิปไตยเท่านั้น ไม่นับประเทศคอมมิวนิสต์ เพราะถ้าพูดเรื่องความเป็นธรรมหรือเสมอภาคของคนส่วนใหญ่ในประเทศถายใต้ระบอบคอมมิวนิสต์ จะทำได้ง่ายกว่าประชาธิปไตยมาก โดยประเทศที่เป็นคอมมิวนิสต์หรือค่อนข้างสังคมนิยม แต่ประชาชนส่วนใหญ่ในประเทศอยู่สบายไม่ลำบากก็มีอยู่
ในอเมริกาคุณทำงานเป็นเพียงพนักงานเสิร์ฟ หรือพนักงานระดับล่างๆก็ยังมีสิทธิ์ผ่อนรถ แม้เพียงมือสอง หรือหาซื้อของใช้จำเป็น ให้ชีวิตอยู่สบายได้ในระดับหนึ่ง เนื่องจากได้รับสวัสดิการทางสังคมที่ดี และได้รับผลตอบแทนจากการทำงานที่สูงพอ สอดคล้องกับอุตสาหกรรมประเทศเขา ในขณะที่ประเทศกำลังพัฒนาทั้งหลายคนระดับล่างแทบไม่มีสิทธิ์หรือแทบไม่ได้รับโอกาสที่จะได้เป็นคนรวยหรือแม้เพียงอยู่สบายก็ยังยาก

เมื่อ10กว่าปีก่อนเราเคย EXPORT สินค้าอะไร ปัจจุบันเราก็ยัง EXPORT สินค้าที่เน้นต้นทุนการผลิตต่ำ ต้องแข่งขันทางด้านราคาเหมือนเดิม ทั้งๆที่ต้นทุนสูงขึ้นหลายเท่าในเรื่องของราคาอสังหาริมทรัพย์และค่าแรงก็แพงขึ้น ไม่สามารถยกระดับไผลิตสินค้าเกรดสูงขึ้น ขายให้ตลาดลูกค้าระดับสูงขึ้น ให้สอดคล้องกับต้นทุนที่สูงขึ้นมากได้ เหมือนอย่างประเทศที่เจริญแล้วทั้งหลาย วิธีแก้ปัญหาจึงเป็นวิธลดต้นทุนเพื่อผลิตสินค้าให้ได้ถูกลง เช่น กดค่าแรง ใช้แรงงานเด็ก ฯลฯ เนื่องจากเราไม่มีทางเลือกแล้ว ไม่ใช้วิธีลดต้นทุนก็ผลิตสินค้าไม่ได้ พอลดต้นทุน กดค่าแรง คนจนก็ลำบากมีรายได้ไม่เพียงพอ จะผลิตสินค้าระดับสูงขายตลาดสูงโดยไม่เน้นต้นทุนต่ำ จ่ายค่าแรงให้แรงงานอยู่ได้ ก็ยังทำไม่ได้ดี คนรดับล่างส่วนใหญ่ในประเทศกำละงพัฒนา จึงไไม่ได้รับค่าแรงที่เป็นธรรมเพียงพอต่อการใช้ชีวิตอย่างสุขสบาย ไม่เหมือนกับประเทศที่เจริยแล้วที่ถ้าคุณจะรวยต้องไม่ใช่จากการเหยียบบ่าคนจนใช้แรงงานราคาถูก ขายสินค้าให้ตัวเองร่ำรวย แต่ต้องผลิตสินค้าเกรดสูง บนฐานของต้นทุนที่สูง ขายในตลาดระดับสูงเช่นกัน

ประเทศที่ประชาชนอยู่อย่างผาสุก ต้องมีความสอดคล้องกันในแง่ของต้นทุนกับสินค้าที่ผลิต ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นประเทศที่ร่ำรวยเสมอไป แต่ต้องเป็นประเทศที่กระจายรายได้ดี ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศอยู่สุขสบาย ซึ่งไม่ใช่ประเทศไทยหรืออีกหลายประเทศที่กำลังพัฒนาในโลก เมื่อมีความไม่สอดคล้องของปัจจัยที่เป็นต้นทุนการผลิตกับสินค้าที่ผลิตได้อยู่ในประเทศใด นอกจากจะทำให้เกิดภาวะถดถอยทางเศรษฐกิจ จากการที่เมื่อ DEMAND ขึ้นไปหา SUPPLY ไม่ได้ SUPPLY จะลงมาหา DEMAND แล้วนั้น ยังจะทำให้เกิดปัญหาสังคมมากมายด้วย เพราะเมื่อช่องว่างทางฐานะห่างขึ้นระหว่างคนจนซึ่งเป็นคนส่วนใหญ่ของประเทศกับคนรวย โดยคนจนไม่มีโอกาสลืมตาอ้าปากได้ ประเทศเราจะกลายเป็นประเทศที่ไม่น่าอยู่สำหรับคนรวยด้วยในอนาคต

จาก หนังสือเศรษฐศาสตร์แห่งความจริง หน้า33-35 




 

Create Date : 11 มิถุนายน 2555    
Last Update : 11 มิถุนายน 2555 15:28:41 น.
Counter : 1112 Pageviews.  

คำสารภาพของนักศึกษาวิชาเศรษฐศาสตร์

ขอเรียนว่าผมเป็นนักศึกษาวิชาเศรษฐศาสตร์มากว่า 43 ปี และตอนนี้ก็กำลังเรียนอยู่ ผมรู้สึกว่ายิ่งเรียนก็ยิ่งรู้

แต่ยิ่งเรียนนาน กลับยิ่งเป็นการรู้ว่า วิชาเศรษฐศาสตร์คงไม่สามารถแก้ปัญหาที่เผชิญหน้าเราอยู่ได้ ความรู้สึกนี้ถูกตอกย้ำครั้งสุดท้ายด้วยรายงานบนหน้า A13 ของหนังสือพิมพ์วอชิงตันโพสต์ ประจำวันที่ 19 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา หน้านั้นพาดหัวด้วยตัวหนังสือขนาดใหญ่ ซึ่งมีใจความว่า “โรงเรียนรัฐบาลจำนวนมากขึ้นเลี้ยงอาหารนักเรียนวันละสามมื้อ”


เนื้อเรื่องทำให้ผมตะลึงเพราะคาดไม่ถึงว่าคนอเมริกันจะยากจนลง จนต้องอาศัยรัฐบาลมากขึ้นถึงขนาดนั้น จริงอยู่ผมรู้เรื่องความยากจนของคนอเมริกันมากพอสมควร เพราะได้ติดตามความเป็นไปในด้านนี้มานาน และได้เห็นภาพด้วยตัวเองอยู่เสมอ โดยเฉพาะเรื่องผู้ขาดที่อยู่อาศัยจนต้องใช้สวนสาธารณะเป็นที่หลับนอน รวมทั้งในใจกลางกรุงวอชิงตันเองด้วย การสำรวจเรื่องนี้เมื่อปีที่แล้วพบว่าในกรุงวอชิงตันและปริมณฑลมีคนขาดที่อยู่อาศัยเกือบ 2 หมื่นคน ทั่วสหรัฐจำนวนผู้ขาดที่อยู่อาศัยและใช้ที่สาธารณะหลับนอนอาจสูงถึง 5 แสนคน นอกจากนั้น ผมยังทราบเรื่องการช่วยเหลือคนจนผ่านโครงการเลี้ยงอาหารกลางวันและอาหารเช้าแก่นักเรียนและการแจกอาหารผ่านคูปองอีกด้วย


โครงการอาหารกลางวันเริ่มตั้งแต่ปี 2489 จุดมุ่งหมายของโครงการมีอยู่ด้วยกันสองด้าน คือ เพื่อซื้ออาหารที่มีปริมาณล้นตลาดอันเป็นการพยุงราคามิให้ตกต่ำจนเกษตรกรอยู่ไม่ได้ และเพื่อช่วยคนจนด้วยการนำอาหารนั้นไปแจกและขายในราคาต่ำกว่าราคาตลาดให้นักเรียน ตอนนี้มีรายงานว่า รัฐบาลแจกและขายอาหารกลางวันผ่านโครงการนี้ให้นักเรียนวันละราว 30 ล้านคน หลังจากโครงการอาหารกลางวันดำเนินการได้ 20 ปี ก็มีโครงการเลี้ยงอาหารเช้าเข้ามาเสริม


มาถึงวันนี้ มีเด็กจำนวนมากที่ครอบครัวยากจนถึงขนาดไม่สามารถหาอาหารเย็นมาให้เด็กได้อย่างสม่ำเสมอ ทั้งที่รัฐบาลมีโครงการแจกอาหารผ่านคูปองแลกอาหารที่เรียกกันว่าฟู้ดแสตมป์ รายงานล่าสุดบ่งว่า ชาวอเมริกันกว่า 46 ล้านคน หรือเกือบ 15% ของประชาชนทั้งหมดได้รับความช่วยเหลือผ่านโครงการนี้และโดยเฉลี่ยแต่ละคนได้รับ 133 ดอลลาร์ต่อเดือน โรงเรียนที่ทราบเรื่องความหิวโหยของเด็กจึงเริ่มแสวงหาอาหารเย็นมาให้ จริงอยู่รายงานในวอชิงตันโพสต์ไม่ได้พูดถึงภาพรวมทั้งหมดว่าเป็นอย่างไร แต่ข้อมูลของบางเขตการศึกษาก็ทำให้น่าตะลึง อาทิเช่น ในย่านเมืองเมมฟิสของรัฐเทนเนสซี โรงเรียนเลี้ยงอาหารเย็นเด็กราว 14,000 คน จากเด็กทั้งหมดราว 110,000 คน เมืองแคนซัสก็เลี้ยงอาหารเย็นเด็กในสัดส่วนใกล้กัน


เป็นที่ทราบกันดีแล้วว่าสหรัฐอเมริกามีความก้าวหน้าสูงกว่าประเทศอื่นในหลายด้านโดยเฉพาะด้านเทคโนโลยีและมีนักเศรษฐศาสตร์ชั้นนำที่ได้รับรางวัลโนเบลมากกว่า 62% ของผู้ที่ได้รับรางวัลด้านเศรษฐศาสตร์ทั้งหมด 69 คน มหาวิทยาลัยชิคาโกเพียงแห่งเดียวมีอาจารย์ที่ได้รับรางวัลด้านนี้ถึง 26 คน ความยากจนในสหรัฐที่หนักหนาสาหัสเพิ่มขึ้นนี้เป็นการบ่งชี้ว่าความก้าวหน้าต่างๆ รวมทั้งทางด้านเศรษฐศาสตร์ยังไม่สามารถแก้ปัญหาความยากจนได้ ยิ่งตอนนี้มีการถกเถียงกันมากอันเนื่องมาจากความเรื้อรังของวิกฤติเศรษฐกิจครั้งล่าสุด ซึ่งเริ่มเมื่อปี 2551 ยิ่งทำให้ความเชื่อมั่นที่ว่าวิชาเศรษฐศาสตร์จะสามารถแก้ปัญหาได้ลดลงไปอีก


เนื่องจากตอนนี้เป็นที่ยอมรับกันแล้วว่าแนวคิดของขั้วระบบคอมมิวนิสต์ขจัดความยากจนไม่ได้ การถกเถียงกันของนักเศรษฐศาสตร์ จึงจำกัดอยู่ในกรอบของขั้วระบบตลาดเสรี ผู้โจมตีได้แก่ฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับนโยบายที่ออกมาจากฐานของการคิดตามกระแสหลักซึ่งตำราวิชาเศรษฐศาสตร์มักบอกว่าประกอบด้วยสมมติฐานเบื้องต้น 3 ข้อ ต่อด้วยแนวคิดของจอห์น เมย์นาร์ด เคนส์ สมมติฐาน 3 ข้อได้แก่ 1. บุคคลใช้เหตุผลในการตัดสินใจ 2. การตัดสินใจนั้นวางอยู่บนฐานของข้อมูลที่สมบูรณ์แบบ และ 3. บุคคลแสวงหาอรรถประโยชน์สูงสุดในขณะที่บริษัทห้างร้านและผู้ประกอบการแสวงหากำไรสูงสุด สมมติฐานเหล่านี้ถูกโจมตีมากขึ้นเรื่อย ๆ จากการวิจัยที่ได้ข้อสรุปว่ามันไม่น่าเป็นจริง


อนึ่ง คอลัมน์นี้อ้างถึงแนวคิดของ จอห์น เมย์นาร์ด เคนส์ หลายครั้ง ขอทบทวนสั้นๆ ว่า ถ้าเราเผชิญกับภาวะเศรษฐกิจซบเซาหรือถดถอย เขาเสนอให้รัฐบาลเพิ่มการใช้จ่ายผ่านการทำงบประมาณแบบขาดดุลพร้อมกับกระตุ้นให้เอกชนใช้จ่ายเพิ่มขึ้นผ่านการลดภาษี ลดดอกเบี้ยและอัดฉีดเม็ดเงินเข้าไปในระบบ นโยบายในกรอบนี้ได้ผลดีมานาน จนกระทั่งถึงวิกฤติครั้งล่าสุดที่ยังยืดเยื้อมาจนถึงปัจจุบัน ผลของการแก้ปัญหาไม่ได้อย่างหนึ่ง คือ ความยากจนในสหรัฐที่หนักหนาสาหัสยิ่งขึ้น หนึ่งในอาการของความสาหัสนั้นได้แก่โรงเรียนต้องเลี้ยงอาหารเด็กวันละสามมื้อ


เนื่องจากความยากจนในแนวดังกล่าวนี้มิได้มีอยู่แต่ในสหรัฐเท่านั้น หากยังมีอยู่ในประเทศก้าวหน้าทั้งหลายทั้งที่ได้พยายามแก้ปัญหากันมาเป็นเวลานานแล้วอีกด้วย ฉะนั้น คงพอสรุปได้ว่า การแก้ปัญหาความยากจนคงต้องใช้วิชาอื่นนอกเหนือจากเศรษฐศาสตร์กระแสหลักที่เรามักใช้กันอยู่ในปัจจุบัน

//www.bangkokbiznews.com/home/detail/politics/opinion/sawai/20120309/440583/คำสารภาพของนักศึกษาวิชาเศรษฐศาสตร์.html




 

Create Date : 10 มีนาคม 2555    
Last Update : 10 มีนาคม 2555 19:38:42 น.
Counter : 498 Pageviews.  

เล่าเรื่อง เหตุการณ์วันเปลี่ยนแปลงการปกครอง ๒๔ มิถุนายม ๒๔๗๕

นำมาจากกระทู้พันทิป //topicstock.pantip.com/library/topicstock/K3744811/K3744811.html
โพสโดยคุณ สุริยวรมัน

ไม่ค่อยมีใครพูดถึงประวัติศาสตร์ยุคใหม่ในห้องนี้ เลยไปยกเอาบทความในนิตยสารหนึ่งเมื่อหกปีก่อน มาพิมพ์ให้อ่าน เผื่อว่ามีบางท่านยังไม่เคยเห็นครับ

เอามาจากนิตยสารสารคดี ฉบับเดือนมิถุนายน ๒๕๔๒
เรื่องราวเกี่ยวกับเหตุการณ์ตอนนี้ มีให้อ่านมาก แต่ที่จะหาโดยละเอียดในเล่มเดียว ค่อนข้างยาก เพราะคนรุ่นนั้นตายไปเกือบหมดแล้ว และที่เขียนบันทึกไว้ ก็มักไม่ได้รับอนุญาตให้เผยแพร่ เดียวนี้มีมากขึ้น แต่ก็มักจะเป็นอย่างละนิดอย่างละหน่อย

จากนิตยสารเล่มนี้ ขอบอกว่า เนื้อหาหลวมไปหน่อย ลองพิจารณาดูนะครับ

๒๔ มิถุนายน ๒๔๗๕ ยุทธการยึดเมือง
วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์

“คืนนั้นผมเข้านอนปรกติ ถึงเวลาเขามาปลุก บอกว่า ไปกันเถอะ แล้วต่างคนต่างเดินทางแยกย้ายไปตามจุดนัดหมายของตัวเอง ทุกหมู่เหล่ามีชาวบ้านอย่างเราไปอยู่ด้วย ถนนราชดำเนินตอนนั้นเงียบมาก พี่ชายบอกว่า เดี๋ยวมีคนเอาปืนมาให้ ผมคิดอย่างเดียวว่า ตั้งใจมาทำงานให้สำเร็จ เขาสู้ก็สู้กับเขา ตายก็ตาย...”

กระจ่าง ตุลารักษ์ วัย ๘๗ปี ผู้อยู่ในเหตุการณ์เปลี่ยนแปลงการปกครอง หวนรำลึกถึงเหตุการณ์ในเช้าวันที่ ๒๔ มิถุนายน ๒๔๗๕ ...หกสิบเจ็ดปีที่ผ่านมา ปัจจุบันกระจ่างเป็นคณะราษฎรเพียงคนเดียวที่ยังมีชีวิตอยู่

หากเชื่อว่าเส้นทางแห่งการเปลี่ยนแปลงใดๆในโลกมักเกิดจากคนพียงไม่กี่คนและส่วนใหญ่จะถูกต่อต้าน การเปลี่ยนแปลงการปกครอง ๒๔๗๕ ของสยามก็อยู่ในข่ายนี้เช่นกัน การวางแผนให้เกิดซึ่งการเปลี่ยนแปลงนั้นจึงเป็นหัวใจสำคัญที่สุด

เป็นที่ยอมรับกันว่า การปฏิวัติในวันที่ ๒๔ มิถุนายน ๒๔๗๕ สำเร็จลงได้ก็เพราะมีการวางแผนอย่างรอบคอบ ทั้งๆที่ในเวลานั้นคณะราษฎรแทบจะไม่มีกำลังในมือ ผู้ร่วมก่อการมีเพียง ๑๑๕ คน แต่สามารถยึดอำนาจได้สำเร็จโดยไม่มีการนองเลือด

วางแผน ๗ ปี ยึดอำนาจภายใน ๓ ชั่วโมง

จุดเริ่มต้นของคณะผู้ก่อการเปลี่ยนแปลการปกครอง น่าจะเริ่มจากการที่นักเรียนไทยในยุโรปสองคนได้พบปะกันที่กรุงปารีส และตกลงร่วมมือกันที่จะเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยามประเทศ นักเรียนไทยสองคนนั้น คือ นายปรีดี พนมยงค์ นักเรียนกฎหมายที่ได้ทุนกระทรวงยุติ.ธรรมไปศึกษาระดับปริญญาเอก และ ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี ที่ลาออกจากราชการทหารไปศึกษาทางด้านรัฐศาสตร์ นายปรีดีบันทึกเหตุการณ์นี้ไว้ว่า

“ภายหลังที่ข้าพเจ้าสนทนากับร.ท.ประยูรหลายครั้งแล้ว จึงได้ชวนเขาไปเดินเล่นที่ถนน Henri Martin ปรารภกันว่า ได้ยินผู้ที่ต้องการเปลี่ยนแปลงระบอบสมบูรณาฯ มามากหลายคนแล้ว แต่ยังไม่มีใครจะตัดสินใจเอาจริง ฒะนั้นเราจะไม่พูดแต่ปาก คือจะต้องทำจริงจากน้อยไปสู่มาก แล้ววางวิธีการชวนเพื่อนที่ไว้ใจได้ร่วมเป็นหน่วยแรก”

เดือนกุมภาพันธ์ ๒๔๖๙ ณ หอพัก Rue du summerard กรุงปารีส ได้มีการประชุมกลุ่มผู้ต้องการเห็นบ้านเมืองที่การเปลี่ยนแปลงการปกครองเป็นครั้งแรก ผู้เข้าร่วมประชุมได้แก ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี ร.ท.แปลก ขีตตะสังคะ(หลวงพิบูลสงคราม กำลังศึกษาวิชาทหารปืนใหญ่ในโรงเรียนนายทหาร) ร.ต.ทัศนัย มิตรภักดี(ศึกษาวิชาการทหารม้าในโรงเรียนนายทหารของฝรั่งเศส) นายตั้ว พลานุกรม(นักษึกษาวิทยาศาตร์ระดับปริญญาเอกในสวิตเซอร์แลนด์) หลวงศิริราชไมตรี(จรูญ สิงหเสนี ผู้ช่วยเลขานุการทูตสยามประจำกรุงปารีส) นายแนบ พหลโยธิน(เนติบัณฑิตอังกฤษ) และนายปรีดี พนมยงค์ ที่ประชุมตกลงที่จะทำการเปลี่ยนแปลการปกครองจากรูปแบบกษัตริย์เหนือกฎหมายมาเป็นการปกครองที่มีกษัตริย์ใต้กฎหมาย โดยใช้วิธีการ “ยึดอำนาจโดยฉับพลัน” เพื่อป้องกันมิให้มหาอำนาจคืออังกฤษและฝรั่งเศสที่มีอาณานิคมอยูล้อมรอบสยามประเทศถือโอกาสเข้าแทรกแซงยกกำลังทหารมายึดครองดินแดนสยามไปเป็นเมืองขึ้น

ผู้ก่อการได้ตั้งปณิธานในการเปลี่ยนแปลงการปกครองเพื่อให้สยามบรรลุเป้าหมายหกประการซึ่งต่อมาเรียกว่าเป็น “หลักหกประการของคณะราษฎร” คือ

๑. รักษาความเป็นเอกราชทั้งหลาย เช่นเอกราชในทางการเมือง ในทางศาล ในทางเศรษฐกิจ ฯลฯ ของประเทศไว้ให้มั่นคง
๒. รักษาความปลดภัยในประเทศ ให้การประทุษร้ายต่อกันลดลงให้มาก
๓. บำรุงความสุขสมบูรณ์ของราษฎรในทางเศรษฐกิจ โดยรัฐบาลใหม่จะหางานให้ราษฎรทุกคนทำ จะวางโครงการเศรษฐกิจแห่งชาติ ไม่ปล่อยให้ราษฎรอดอยาก
๔. ให้ราษฎรมีสิทธิเสมอภาคกัน
๕. ให้ราษฎรมีเสรีภาพที่ไม่ขัดต่อหลัก ๔ ประการดังกล่าวข้างต้น
๖. ให้การศึกษาอย่างเต็มที่แก่ราษฎร

ที่ประชุมยังได้ตกลงว่า เมื่อกลับสยามประเทศแล้ว หากการก่อการครั้งนี้ล้มเหลวหรือพ่ายแพ้ ให้นายแนบ พหลโยธิน ซึ่งเป็นผู้ที่มีฐานะดีที่สุด เป็นผู้ดูแลครองครัวของเพื่อนที่ถูกจำคุกหรือเสียชีวิต

ต่อมาภายหลังมีผู้เข้าร่วมเป็นสมาชิกผู้ก่อการเพิ่มขึ้น คือ ร.อ.สินธุ์ กมลนาวิน ร.น.(หลวงสินธุสงครามชัย) นายคง อภัยวงศ์ นายทวี บุณยเกตุ ดร.ประจวบ บุนนาค ม.ล.อุดม สนิทวงศ์ นายบรรจง ศรีจรูญ และได้ชักชวน พ.อ.พระยาทรงสุรเดช อดีตนักเรียนเยอรมัน ซึ่งอยู่ในระหว่างการเดินทางไปดูงานในฝรั่งเศสให้เข้าร่วมด้วย ในเวลาต่อมา พ.อ.พระยาทรงสุรเดชได้กลายเป็นตัวเชื่อมให้นายทหารระดับอาวุโสเข้าร่วมกับคณะผู้ก่อการ ซึ่งในเวลานั้นนายทหารหลายคนไม่ค่อยพอใจในระบอบการปกครองที่เป็นอยู่ ดังที่พระยาทรงฯเคยพูดไว้ว่า “พวกข้าราชการชั้นผู้ใหญ่แทบทั้งหมด มุ่งแต่เพียงทำตัวให้โปรดปรานไว้เนื้อเชื่อใจจากพระเจ้าแผ่นดินไม่ว่าด้วยวิธีใด ตลอดทั้งวิธีที่ต้องสละเกียรติยศด้วย...” หรือในกรณีของ พ.อ.พระยาพหลพลพยุหเสนา ที่มีความเห็นว่า “ทำอย่างไรหนอการบริหารแผ่นดินจึงจะไม่ถูกผูกขาดไว้ในกำมือของพวกเจ้านายและพวกเสนาผู้ใหญ่เพียงไม่กี่คน ทำกันตามอำเภอใจไม่ใคร่เอาใจใส่ความเห็นของผู้น้อย เพราะถ้าปล่อยให้เป็นเช่นนี้อยู่เรื่อยๆไปแล้ว ก็อาจเป็นเหตุให้บ้านเมืองประสบความล่มจมได้ หรืออย่างน้อยก็ไม่มีวันเจริญก้าวหน้าเทียมทันประเทศเพื่อนบ้านเขาได้เป็นแน่ ”

หลังจากที่คณะผู้ก่อการกลับสู่สยามประเทศ ต่างคนก็แยกย้ายกันทำงาน แต่ก็ยังมีการติดต่อประชุมกันอย่างลับๆ พระยาทรงสุรเดชบันทึกเรื่องนี้ไว้ว่า

“ พวกที่คิดปฏิวัติมีทั้งฝ่ายทหารและพลเรือน ข้าพเจ้าไม่ทราบว่าพวกพลเรือนซึ่งมีหลวงประดิษฐ์มนูธรรมเป็นหัวหน้า ได้เริ่มคิดการนี้ตั้งแต่ปีไหน แต่ทราบว่าทางการฝ่ายทหารมี นายพันเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา นายพันเอก พระยาทรงสุรเดช นายพันเอกพระยาฤทธิอัคเนย์ กับนายพันเอก พระประศาสน์พิทยายุทธ ได้สนทนากันถึงเรื่องราวเช่นนี้ก่อนเวลาปฏิวัติในราวสองสามปี โดยไม่รู้ว่ามีพวกพลเรือนคิดอยู่เหมือนกัน ทางฝ่ายพลเรือนถึงแม้จะได้ทหารเป็นพวกไว้บ้างแล้ว ก็เป็นแต่เพียงพวกมียศน้อยและไม่มีตำแหน่งสำคัญในกองทัพ ด้วยเหตุที่ต้องการได้ทหารตัวสำคัญๆเข้ามาเป็นพวกด้วยนั่นเอง จึงได้ติดต่อรู้ถึงกันขึ้น ”

ในเวลานั้นกลุ่มผู้ก่อการแบ่งได้เป็นสี่ฝ่ายคือ
๑. สายพลเรือน มีหลวงประดิษฐ์มนูธรรม เป็นหัวหน้า
๒. สายทหารเรือ มีนาวาตรีหลวงสินธุสงครามชัย เป็นหัวหน้า
๓. สายทหารบกชั้นยศน้อย มีพันตรี หลวงพิบูลสงคราม เป็นหัวหน้า
๔. สายนายทหารชั้นยศสูง มีพันเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา พันเอก พระยาทรงสุรเดช พันเอก พระยาฤทธิอัคเนย์ และพันโท พระประศาสน์พิทยายุทธ ซึ่งเรียกกันในเวลาต่อมาว่า “ สี่ทหารเสือ ”

คณะราษฎร์แต่ละสายได้แยกย้ายกันหาสมาชิกที่จะเข้าร่วมก่อการปฏิวัติ ซึ่งในเวลานั้นคนไทยส่วนหนึ่งก็ไม่พอใจระบอบการปกครองที่เป็นอยู่มีความคิดอยากจะเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยามประเทศ แต่ก็ยังไม่มีการจัดตั้งอย่างจริงจัง จนเมื่อกลุ่มผู้ก่อการเหล่านี้มาติดต่อ จึงมีคนจำนวนหนึ่งเข้าร่วมมือด้วย มีทั้งข้าราชการทหาร ข้าราชการพลเรือน พ่อค้าและประชาชนทั่วไป ทั้งนี้สมาชิกของคณะราษฎรแต่ละสายจะไม่รู้ว่าสมาชิกผู้ก่อการสายอื่นๆเป็นใครบ้าง เพื่อปิดลับป้อกันข่าวรั่วไหล ซึ่งอาจทำให้แผนการยึดอำนาจล้มเหลว ภายหลังการปฏิวัติแล้วจึงมีการรวบรวมตัวเลขของคณะผู้ก่อการ ปรากฏว่ามีสมาชิกทั้งสิ้น ๑๑๕ นาย มากกว่าครึ่งหนึ่งมีอายุน้อยกว่า ๓๐ ปี

“ พี่สงวน (ตุลารักษ์) พี่ชายผม เป็นลูกศิษย์อาจารย์ปรีดี แต่ผมไม่เคยเห็นท่านมาก่อน เขาปกปิดเก่ง สองสามเดือนก่อนเกิดเหตุการณ์พี่ชายสั่งว่าให้ไปหาเพื่อนที่แปดริ้วมา ให้ยิงปืนได้ ผมก็พามาก่อนทำงานหนึ่งคืน แล้วพี่ชายก็มอบหน้าที่ให้ทำต่างๆ... งานนี้เป็นงานพิเศษจริงๆ เพราะต่างคนต่างแบ่งสายกันไป ทหาร พลเรือน ข้าราชการ ต่างคนต่างทำหน้าที่ ทุกคนต้องปิดเป็นความลับ จำไม่ได้หรอก ว่าใครชื่ออะไร ” กระจ่าง ตุลารักษ์ เล่าเหตุการณ์แต่ครั้งที่ตนมีอายุ ๑๙ ปีให้ฟัง

ก่อนหน้าวันที่ ๒๔ มิถุนายน ไม่กี่เดือน แกนนำคนสำคัญของคณะราษฎรใช้บ้านพระยาทรงสุรเดชที่ถนนประดิพัทธ์ และบ้านของ ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี ที่ถนนเศรษฐศิริ เป็นที่ประชุมวางแผนการปฏิวัติทั้งหมดเจ็ดครั้ง ทุกครั้งที่มีการประชุมจะนำสำรับไพ่ติดตัวไปด้วย เพื่ออำพรางว่ามาลักลอบเล่นการพนัน หากตำรวจบุกเข้ารวบตัวกะทันหัน การประชุมครั้งแรกมีมติให้พระยาพหลพลพยุหเสนา อดีตนักเรียนทหารเยอรมัน เป็นหัวหน้าคณะผู้ก่อการ มอบหมายให้พระยาทรงสุรเดชเป็นผู้วางแผนการยึดอำนาจ คณะผู้ก่อการมีมติว่าจะไม่ลงมือกระทำการในระหว่างที่มีงานมหกรรมฉลองพระมหานครครบรอบ ๑๕๐ ปี และเปิดอนุสาวรีย์สมเด็จพระพุทธยอดฟ้าฯ

ในการประชุมครั้งต่อมา พระยาทรงสุรเดชวางแผนใช้ทหารยึดพระที่นั่งอัมพรสถานซึ่งเป็นที่ประทับของรัชกาลที่ ๗ ในเวลากลางคืน และขอถวายความอารักขาแก่ในหลวงในฐานองค์ประกัน แล้วบังคับให้ลงพระปรมาภิไธยพระราชทานรัฐธรรมนูญแก่ปวงชนชาวไทย แต่แผนนี้มีผู้ไม่เห็นด้วย เพราะระหว่างที่บุกเข้าไปอาจเกิดการปะทะกันกับทหารมหาดเล็กจนถึงขึ้นนองเลือด และผู้ก่อการได้ตกลงในหลักการของการปฏิวัติครั้งนี้คือ จะต้องพยายามมิให้เกิดการนองเลือด จะต้องไม่กระเทือนต่อพระเกียรติยศของพระมหากษัตริย์เกินควร และตกลงว่าจะทำการปฏิวัติในช่วงเวลาที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จแปรพระราชฐานประทับที่พระราชวังไกลกังวล

๑๒ มิถุนายน ๒๔๗๕ ณ บ้านของ ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี พระยาทรงสุรเดชเสนอแผนการปฏิวัติสามแผนด้วยกัน

“ วิธีแรก ให้นัดประชุมบรรดานายทหารที่กรมเสนาธิการ หรือที่กรมยุทธศึกษา หรือที่ศาลาว่าการกลาโหม เพื่อประกาศว่าจะเปลี่ยนแปลการปกครองแผ่นดิน ผู้ใดไม่เห็นด้วยก็จะเข้าควบคุมตัวไว้ ในระหว่างนั้นคณะผู้ก่อการฝ่ายทหารเรือและพลเรือนแยกย้ายกันไปคุมตัวเจ้านายและข้าราชการชั้นผู้ใหญ่มากักตัวไว้ในพระที่นั่งอนันตสมาคมหรือบนเรือรบ ”

“ วิธีที่ ๒ ให้จัดส่งหน่วยต่างๆไปคุมตามวังเจ้านายและข้าราชการคนสำคัญ ในขณะเดียวกันให้จัดหน่วยออกทำการตัดการสื่อสารติดต่อ เช่น โทรเลข โทรศัพท์ และให้จัดการรวบรวมกำลังทหารไปชุมนุม ณ ลานพระบรมรูปทรงม้า โดยวิธีออกคำสั่งลวงในตอนเช้าตรู่แล้วประกาศเปลี่ยนแปลงการปกครองต่อหน้าทหารเหล่านั้น และจัดนายทหารฝ่ายก่อการเข้าควบคุมบังคับบัญชาทหารเหล่านั้นแทนผู้บังคับบัญชาคนเดิมแล้ว ทหารก็คงจะฟังคำสั่งผู้บังคับบัญชาคนใหม่ต่อไป การณ์ก็คงสำเร็จลงโดยเรียบร้อยโดยมิต้องมีการต่อสู้จนเลือดนองแผ่นดิน ”

“ วิธีที่ ๓ ให้หน่วยทหารหนึ่งจู่โจมเข้าไปในวังบางขุนพรหม และเข้าจับกุมพระองค์กรมพระนครสวรรค์วรพินิตมาประทับที่พระที่นั่งอนันตสมาคม เพื่อเป็นประกันความปลอดภัยของคณะราษฎร และให้ดำเนินการอย่างอื่นๆตามที่กล่าวแล้วในวิธีที่ ๒ ”

คณะผู้ก่อการล้วนเห็นชอบในวิธีการสุดท้าย และได้กำหนดเอาวันอาทิตย์ที่ ๑๙ มิถุนายน เป็นวันลงมือ ไม่อาจชักช้าไปกว่านี้เพราะตำรวจสันติบาลเริ่มระแคะระคายว่าอาจมีการก่อความไม่สงบขึ้น ทว่าภายหลังคณะผู้ก่อการสืบทราบมาว่า ในวันเสาร์ถึงวันจันทร์ กรมพระนครสวรรค์ฯมักจะไม่ประทับในวัง แต่ทรงพักผ่อนในเรือที่ล่องไปตามลำน้ำเจ้าพระยา จึงไม่สามารถเข้าจับกุมตัวได้ จำต้องเลื่อนวันออกไปอีก

กล่าวกันว่าเมื่อถึงข้อตกลงที่ต้องจับกรมพระนครสวรรค์ฯด้วยนั้น ผู้ก่อการคนหนึ่งถึงกับจะถอนตัว เพราะคิดว่าแผนนี้ไม่มีทางสำเร็จ เนื่องจากในเวลานั้นกรมพระนครสวรรค์ฯ เป็นผู้มีอิทธิพลมากที่สุด คุมกำลังทั้งฝ่ายพลเรือนและทหาร เคยดำรงตำแหน่งเป็นทั้งเสนาธิการทหารปก เสนาบดีกระทรวงทหารเรือ เสนาบดีกระทรวงกลาโหม และดำรงตำแหน่งสุดท้ายคือเสนาบดีกระทรงมหาดไทย จนมีผู้กล่าวว่า หากไม่มีการปฏิวัติ๒๔๗๕ พระองค์อาจเป็นผู้สืบสัตติวงศ์ต่อจากพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งไม่มีองค์รัชทายาท

เวลานั้นปัญหาใหญ่ของผู้ก่อการโดยเฉพาะสายทหารซึ่งเป็นกำลังสำคัญในการยึดอำนาจก็คือ นายทหารเกือบทั้งหมดไม่มีใครมีตำแหน่งที่คุมกำลังไว้ในมือเลย ยกเว้นพระยาฤทธิอัคเนย์ที่คุมกำลังทหารปืนใหญ่สองกองพันเท่านั้น ส่วนพระยาทรงสุรเดชเป็นอาจารย์ใหญ่ฝ่ายวิชาการทหารในโรงเรียนนายร้อย พระยาพหลพลพยุหเสนาเป็นจเรทหารปืนใหญ่ และพระประศาสน์พิทยายุทธ เป็นผู้อำนวยการโรงเรียนเสนาธิการ

หากไม่มีกำลังทหารอยู่ในมือไม่สามารถคุมกองกำลังทหารในกรุงเทพฯได้เด็ดขาดแล้ว การปฏิวัติคงได้รับการต่อต้านอย่างเข้มแข็งโดยมิต้องสงสัย

บันทึกของพระยาทรงสุรเดชเล่าถึงเหตุการณ์ตอนนี้ว่า “ ในวันประชุมครั้งสุดท้าย หัวหน้าฝ่ายพลเรือน หลวงสินธุและหลวงพิบูลฯ ต้องการทราบอย่างแน่นอนว่า ผู้อำนวยการฝ่ายทหาร(พระยาทรงฯ) มีกำลังอยู่ในกำมือไว้แล้วเท่าใด เป็นทหารกรมไหนบ้าง ผู้อำนวยการฝ่ายทหารได้แจ้งความจริงให้ทราบว่ายังไม่มีอะไร นอกจากกรมทหารปืนใหญ่ที่๑ แต่ในวันปฏิวัติซึ่งกำหนดวันที่๒๔ จะต้องได้ทหารในกรุงเทพฯทั้งหมด เมื่อถูกซักไซ้ว่าจะได้อย่างไรและจะทำอย่างไร ผู้อำนวยการฝ่ายทหารไม่ยอมบอกว่าจะได้มาด้วยวิธีไร จะทำอย่างไร เพียงแต่ให้หัวหน้าฝ่ายทหารบกนำลูกน้องของตัวเองมาในวันที่ ๒๔ เวลา ๕.๐๐น. ที่ตรงการรถไฟตัดถนน ห่างจากบ้านพระยาทรงฯประมาณ๒๐๐เมตร

“ ส่วนทหารเรือไม่ต้องมา ให้หลวงสินธุฯนำทหารเรือทั้งหมดเท่าที่จะรวมได้ มีอาวุธกระสุนปืนพร้อม มาถึงที่หน้าลานพระบรมรูปทรงม้าในเวลา๖.๐๐น. ซึ่งทหารบกจะไปถึงที่นั่นตรงกำหนดนี้ ”

ทำอย่างไรจึงจะรวบรวมทหารในกรุงเทพฯมาได้ทั้งหมด... ไม่มีใครล่วงรู้แผนการนี้นอกจากพระยาทรงฯ พระยาพหลฯ และพระประศาสน์ฯ ซึ่งต้องเก็บไว้ เป็นความลับจนชั่วโมงสุดท้าย

แผนการของพระยาทรงฯคือการลวงทหารกรมกองต่างๆให้ออกมารวมตัวกันที่ลานพระบรมรูปทรงม้าด้วยความรวดเร็ว มิทันให้ใครได้มีเวลาตั้งสติทัน และออกแถลงการณ์ประกาศเปลี่ยนแปลงการปกครองในช่วงเวลานั้น

๒๓ มิถุนายน พันเอก พระยาทรงสุรเดชในฐานะอาจารย์ใหญ่ฝ่ายวิชาทหาร โรงเรียนนายร้อย ได้ไปพบ พันโท พระเหี้ยมใจหาญ ผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อย เพื่อขอให้นำนักเรียนนายร้อยทั้งหมดพร้อมอาววุธปืนบรรจุกระสุนไปที่ลานหน้าพระบรมรูปทรงม้าในตอนเช้าตรู่วันที่ ๒๔ มิถุนายน เพื่อฝึกยุทธวิธีทหารราบต่อสู้รถถัง โดยจะใช้นักเรียนนายร้อยทำหน้าที่ทหารราบและนำรถถังจากกรมทหารม้ามาใช้ในการฝึก ต่อจากนั้นได้ไปพบผู้บังคับกองพันทหารราบที่รู้จักอีกสองคน เพื่อขอร้องให้นำทหารไปฝึกหน้าลานพระบรมรูปทรงม้าเวลาหกโมงเช้า และไปพบผู้บังคับการกองพันทหารช่างที่บางซื่อ เพื่อขอร้องให้นำ ทหารมาที่สนามหน้าโรงทหารในเวลาหกโมงเช้าเช่นกัน เพื่อจะนำไปฝึกต่อสู้กับรถถัง

เมื่อเหล่าทหารราบพร้อมแล้ว ปัญหาต่อไปคือ จะเอารถถังและอาวุธยุทโธปกรณ์มาจากไหน

บรรดาฝ่ายวางแผนต่างเล็งไปที่กรมทหารม้าที่๑รักษาพระองค์ ซึ่งเป็นกรมทหารที่มีอาวุธทันสมัยที่สุดในเวลานั้น โดยเฉพาะรถถัง “เดนลอยส์” รถยนต์หุ้มเกราะและคลังกระสุนอาวุธปืน

ดังนั้นหัวใจสำคัญที่สุดในวันก่อการปฏิวัติ คือ ต้องยึดกรมทหารม้าที่๑ ให้ได้ในเช้าวันนั้นเสียก่อน

ยุทธการยึดเมือง

๕.๐๐ น. ของวันที่๒๔มิถุนายน คือเวลาที่บรรดาผู้ก่อการสายนายทหารบกนัดหมายกันไว้ที่บริเวณริมทางรถไฟถนนประดิพัทธ์

๔.๐๐ น. เศษ พระประศาสน์พิทยายุทธตื่นนอนขึ้นแต่งตัว ก่อนจะขับรถออกไปรับหัวหน้าผู้ก่อการ ได้เขียนหนังสือถึงภรรยาทิ้งไว้บนโต๊ะว่า
“ ขอลาไปก่อน ฝากลูกด้วย ถ้าไม่ตายจึงค่อยพกบันใหม่ ”

ด้านพระยาพหลพลพยุหเสนา หัวหน้าผู้ก่อการ สั่งเสียไว้กับภรรยาว่า หากทำการมิสำเร็จและต้องประสบภัยถึงแก่ชีวิตแล้ว ขอให้คุณหญิงจงเป็นพยานแก่คนทั้งหลายว่า “ การที่คิดการเปลี่ยนแปลงการปกครองแผ่นดินครั้งนี้ มิได้หมายจะช่วงชิงเอาราชบัลลังก์ หรือคิดจะล้มราชบัลลังก์แต่อย่างใดเลย ความมุ่งหมายจำกัดอยู่แต่เพียงว่า ให้องค์กษัตริย์อยู่ภายใต้กฎหมายรัฐธรรมนูญ และให้มีสภาการปกครองแผ่นดิน เพื่อที่จะเปิดโอกาสให้ผู้น้อยและประชาราษฎรได้แสดงความคิดเห็นในราชการบ้านเมืองได้บ้าง ” และฝากให้เลี้ยงลูกให้เป็นคนดีด้วย

พอได้เวลานัดหมาย พระประศาสน์ฯ ขับรถมาจอดหน้าบ้านพระยาพหลฯที่บางซื่อ ลงจากรถตรงเข้าไปเคาะประตูบ้าน ฝ่ายคุณหญิงพหลฯซึ่งไม่ได้นอนมาทั้งคืนไม่กล้าเปิดประตูบ้านเพราะกลัวว่าจะเป็นพวกตำรวจสันติบาลมาจับพวกผู้ก่อการ จนกระทั่งพระประศาสน์ฯส่งเสียงขึ้นมา คุณหญิงพหลฯจึงออกไปเปิดประตู พระยาพหลฯเหน็บปืนพกเดินก้าวออกจากบ้าน พร้อมแล้วที่จะไป “พลิกแผ่นดินสยาม”

ด้านคุณหญิงทรงฯตื่นขึ้นเมื่อเวลาราว ๔.๐๐น.เศษ พบพระยาทรงฯกำลังกินข้าวผัดที่เหลือจากเย็นวาน และลุกออกจากบ้านไปเมื่อ ร.อ.หลวงทัศนัยนิยมศึกมารอรับเพื่อที่จะไปดู “การสวนสนามที่หน้าพระลาน” ตามที่พระยาทรงฯบอกภรรยาไว้เมื่อคืนก่อน

๕.๐๐น. บรรดานายทหารบกประมาณ๑๐คนที่นัดหมายไว้ก็มากันพร้อมหน้า แผนการที่พระยาทรงฯเก็บไว้เป็นความลับมาตลอดก็เผยออกมาว่าจะเอาทหารในกรุงเทพฯเป็นกำลังในการทำปฏิวัติได้อย่างไร

ทั้งหมดมุ่งหน้าไปที่กรมทหารม้าที่๑รักษาพระองค์ สี่แยกเกียกกาย มีเป้าหมายเพื่อยึดรถเกราะ ยึดรถรบ ยึดคลังกระสุน และหลอกพาทหารเดินมาขึ้นรถบรรทุกของกรมทหารปืนใหญ่ ภายใต้การบังคับบัญชาของพระยาฤทธิฯที่อยู่ใกล้กัน ก่อนจะเคลื่อนขบวนไปลานพระบรมรูปทรงม้า

เมื่อไปถึงกรมทหารม้า ด่านแรกที่จะต้องฝ่าไปให้ได้คือกองรักษาการณ์ที่ด้านหน้า สามทหารเสือ คือ พระยาทรงฯ พระยาพหลฯ และพระประศาสน์ฯ เข้าไปในกองรักษาการณ์ ถามหาตัวผู้บังคับการกองรักษาการณ์ แล้วผู้ก่อการก็พูดด้วยเสียงดุว่า

“ เวลานี้เกิดกบฏกลางเมืองขึ้นแล้ว มัวแต่หลับนอนอยู่ได้ เอารถเกราะ รถรบ เอาทหารออกไปช่วยเดี๋ยวนี้ ”

ฝ่ายผู้บังคับการที่เป็นนายทหารชั้นผู้น้อย เมื่อเผชิญหน้ากับนายทหารชั้นผู้ใหญ่ซึ่งเคยเป็นอาจารย์มาก่อน ก็หลงเชื่ออย่างสนิทใจ ชั่วอึดใจเดียวเสียงเป่าแตรแจ้งสัญญาณเหตุสำคัญก็ปลุกทหารทั้งกรมตื่นขึ้นมาด้วยความโกลาหล

ช่วงเวลาแห่งความระทึกนี้ นายทหารผู้ก่อการต่างๆที่ได้รับมอบหมายหน้าที่ก็แยกย้ายกันไป

พันเอก พระยาพหลฯ ใช้กรรไกรตัดเหล็กที่เตรียมมาตัดโซ่กุญแจคลังกระสุนได้สำเร็จ ช่วยกันลำเลียงกระสุนออกมาอย่างรวดเร็ว

พันโท พระประศาสน์ฯ ตรงไปยังโรงเก็บรถพร้อม ร.อ.หลวงทัศนัยฯ เร่งระดมให้ทหารสตาร์ตรถถัง รถเกราะ ออกมาโดยเร็ว

ร.อ.หลวงรณสิทธิชัยและพรรคพวกพากันขึ้นไปยังโรงทหาร เร่งให้ทหารแต่งเครื่องแบบโดยเร็วด้วยคำสั่งที่ว่า “ ทหารไม่ต้องล้างหน้า แต่งเครื่องแบบทันที ”

ไม่กี่นาทีต่อมา ทหารม้าก็พร้อมแล้วที่จะตบเท้าออกเดินทางไปขึ้นรถบรรทุกทหารภายในกรมทหารปืนใหญ่ที่ได้นัดแนะเอาไว้แล้ว พระยาฤทธิฯสั่งให้ทหารปืนใหญ่ขึ้นรถ พระประศาสน์ฯ นำขบวนรถถัง รถเกราะ รถขนกระสุนและปืนกลเบาราว๑๕คัน ออกมาจากที่ตั้งกรม นำหน้าขบวนรถทั้งหมด มุ่งหน้าตรงไปยังลานพระบรมรูปทรงม้า สมทบกับทหารหน่วยอื่นๆที่นัดหมายกันไว้

เมื่อขบวนรถบรรทุกทหารแล่นผ่านกองพันทหารช่าง ซึ่งเหล่าทหารกำลังฝึกอยู่บนสนามหน้ากองพัน พระยาทรงฯก็กวักมือพลางตะโกนเรียกให้ขึ้นรถ ผู้บังคับการทหารช่างเข้าใจว่าได้เวลาที่จะไปฝึกการต่อสู้รถถังตามที่ตกลงกันเมื่อเย็นวาน จึงสั่งทหารช่างขึ้นรถบรรทุกไปด้วย

ปฏิบัติการยึดกรมทหารม้าที่๑รักษาพระองค์สำเร็จลงอย่างรวดเร็วตามความคาดหมายภายในเวลาไม่ถึงครึ่งชั่วโมง มีคำถามมากมายว่า เพราะเหตุใดกองรักษาการณ์กรมทหารม้าจึงไม่ได้ทำอะไรเลย ทำไมยามคลังกระสุนจึงปล่อยให้พระยาพหลฯงัดประตูเอากระสุนออกไปได้ ทำไมนายทหารในกรมนี้จึงปล่อยให้นายทหารที่อื่นนำทหารของตัวออกไปได้โดยไม่แสดงปฏิกิริยาอันใดเลย

พระยาทรงสุรเดชอธิบายไว้อย่างน่าคิดว่า

“ เป็นเพราะนายทหาร นายสิบ พลทหารเหล่านั้นเห็นด้วยในการปฏิวัติหรือ...เปล่าเลย ทั้งนายทหาร นายสิบ พลทหาร ไม่มีใครรู้เรื่องอะไรเลย ตั้งแต่เกิดมาก็ไม่มีใครเคยได้เห็นได้รู้ การปฏิวัติทำอย่างไร เพื่ออะไร มีแต่ความงงงวยเต็มไปด้วยความไม่รู้ และข้อนี้เองเป็นเหตุสำคัญแห่งความสำเร็จ ! สำหรับพลทหารทั้งหมดไม่ต้องสงสัยเลย เขาทำตามคำสั่งของผู้บังคับบัญชาของเขาโดยไม่มีข้อโต้แย้ง เขาถูกฝึกมาเช่นนั้น และหากนายทหารอื่นมาสั่งให้ทำโดยอ้างว่าเป็นคำสั่งของผู้บังคับบัญชา เขาก็ทำเช่นเดียวกัน ทำไมเขาจะไม่ทำ เพราะในชีวิตเป็นทหารของเขา เขายังไม่เคยถูกเช่นนั้น เพราะฉะนั้นเขาจะรู้ไม่ได้เลยว่าเป็นการลวง ในเมื่อเขาโดนเป็นครั้งแรก ...นายทหารทั้งหมดส่วนมากได้เรียนในโรงเรียนนายร้อยในสมัยที่ผู้อำนวยการฝ่ายทหารเป็นอาจารย์ใหญ่ เพราะฉะนั้นจึงมีความเคารพและเกรงในฐานผู้ใหญ่ ”

ด้านฝ่ายทหารเรือ หลวงสินธุสงครามนำทหารเรือราว ๔๐๐คนที่ถูกลวงว่าให้มาปราบกบฏ มารอที่ลานพระบรมรูปทรงม้าตั้งแต่เวลา ๖.๐๐น. และตั้งหน้าตั้งตารอด้วยความกระวนกระวายในว่ากำลังทหารบกจะมาตามนัดหรือไม่ เพราะหากอีกฝ่ายเกิดหักหลัง คุกตารางและหลักประหารรออยู่เบื้องหน้าแน่

ห้านาทีแห่งความระทึกใจค่อยผ่านไป เมื่อเวลา ๖.๐๕น. ขบวนรถเกราะและรถบรรทุกทหารก็แล่นเข้ามานักเรียนนายร้อยที่นำโดยผู้บังคับการโรงเรียนนายร้อยก็มาถึงตรงเวลานัดหมาย เช่นเดียวกับทหารจากกองพันทหารราบที่นัดหมายกันไว้ตั้งแต่เมื่อวาน ทหารเรือขยายแนวปิดถนนราชดำเนินที่พุ่งตรงเข้ามาที่ลานพระบรมรูปฯ กระสอบทรายถูกลำเลียงมาเป็นบังเกอร์ล้อมรอบพระที่นั่งอนันตสมาคม ส่วนรถเกราะรถถังทั้งหมดจอดเรียงรายปิดล้อมลานพระบรมรูปทรงม้า ปิดเส้นทางที่มาจากถนนศรีอยุธยาทั้งด้านวัดเบญจมบพิตร และทางด้านวังปารุสกวัน พร้อมประจันหน้ากับฝ่ายตรงข้าม

คาดกันว่าในเวลานั้นมีทหารบก ทหารเรือ ถูกลวงมาที่ลานพระบรมรูปทรงม้ารวมกับผู้ก่อการฝ่ายพลเรือนประมาณ ๒,๐๐๐คน ได้รับคำสั่งให้เข้ามาอยู่ภายในรั้วเหล็กของพระที่นั่งอนันตสมาคม และให้ทหารทั้งหมดเข้าแถวคละกันไปหมดทุกเหล่า เพื่อป้องกันไม่ให้นายทหารคนใดสามารถสั่งการลูกน้องตัวเองได้โดยสะดวก

นาทีแห่งประวัติศาสตร์มาถึงเมื่อพระยาพหลฯ “ นายพันเอกร่างอ้วนอุ้ยอ้าย ดำจ้ำม่ำในเครื่องแบบทหารปืนใหญ่รักษาพระองค์ สวมทอปบู๊ตและเหน็บโคลท์รีวอลเวอร์ที่บั้นเอว ก็ก้าวออกมาจากร่มเงาของต้นโศก ” ได้ประกาศการเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยามประเทศต่อหน้าเหล่าทหารทั้งหมด ใจความว่า

“ การปกครองในระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์คือการปกครองแบบพระมหากษัตริย์ทรงใช้อำนาจด้วยพระองค์เอง ใครจะออกเสียงหรือความเห็นคัดค้านอย่างใดมิได้ทั้งสิ้น การปกครองแบบนี้ได้ปล่อยให้อาณาประชาราษฎร์เผชิญโชคชะตาทางเศรษฐกิจและการภาษีต่างๆไปตามลำพัง ไม่ได้คิดหาทางแก้ไขบูรณะบ้านเมืองให้ดีขึ้น จะปล่อยให้บ้านเมืองปั่นป่วนวุ่นวายและเป็นไปตามยถากรรมนั้นเป็นการไม่พึงบังควรยิ่ง เราจึงต้องการเปลี่ยนแปลงการปกครองให้พระมหากษัตริย์ทรงสถิตอยู่ใต้กฎหมาย ”

หลังกล่าวจบ มีการประกาศตั้งคณะผู้รักษาพระนครฝ่ายทหารอันประกอบด้วยพระยาพหลฯ พระยาทรงฯ และพระฤทธิฯ และได้ขอความร่วมมือจากทหารทั้งหมดในการทำปฏิวัติครั้งนี้ ทหารเหล่านี้ไม่มีทีท่าว่าจะขัดขืนแต่อย่างใด พระยาทรงสุรเดชเขียนบันทึกไว้ว่า

“ นายทหารจับกลุ่มซุบซิบห่างจากแถวทหาร เขายังไม่รู้ว่าเกิดอะไร เขาไม่รู้และมีความคิดที่จะทำอะไรกัน เขาดูความเป็นไปด้วยความสงบและไม่เอาใจใส่ ส่วนมากไม่ถูกเรียกใช้จากผู้อำนวยการฝ่ายทหาร เพราะพวกนี้ไม่แสดงความประสงค์ที่จะได้ถูกใช้ เขายับยั้งอยู่แต่ห่างๆ นั่งเป็นกลุ่มๆ ผู้อำนวยการก็ไม่รู้จักเป็นส่วนมาก เพราะจำนวนทหารที่ออกไปจากโรงเรียนหลายรุ่นจำนวนมากด้วยกัน ไม่สามารถจะจำได้ ”

ในขณะที่ผู้ก่อการสายพลเรือนอย่าง กระจ่าง ตุลารักษ์ สะท้อนความรู้สึกวันนั้นให้ฟังว่า

“ พวกที่ทำการเปลี่ยนแปลงมี ทหารบก ทหารเรือ ข้าราชการ และพลเรือน เขาไม่ไว้ใจพวกตำรวจ วันนั้นผมแต่ตัวธรรมดาเป็นชาวบ้าน เรามันคนไทยเชื้อสายจีนแปดริ้ว ผมนุ่งกางเกงสวมเสื้อกุยเฮง ตอนนั้นผมไม่ได้ระแคะระคายเลยว่าจะเป็นการปฏิวัติ ไม่ค่อยรู้หรอก รู้แต่ว่ามาทำงานแล้วต้องทำให้สำเร็จ ทำตามคำสั่งเขาอย่างเดียว ไม่นึกถึงอย่างอื่น เขาให้ตายก็ต้องไปตาย ”

การปฏิวัติสยามได้เริ่มต้นขึ้นแล้วอย่างเป็นทางการในอรุณรุ่งของวันที่๒๔มิถุนายน๒๔๗๕ หลังจากพระพิรุณโปรยกระหน่ำลงมาไม่นาน

งานสำคัญที่รออยู่ข้างหน้าคือการไปยึดสถานที่สำคัญ และเชิญเจ้านายชั้นผู้ใหญ่มาเป็นตัวประกัน โดยเฉพาะสมเด็จกรมพระนครสวรรค์วรพินิต ซึ่งที่จริงพระองค์ก็ทรงรู้ระแคะระคายมาจากเจ้าหน้าที่ตำรวจว่าจะมีผู้ก่อการปฏิวัติล้มล้างรัฐบาล ในจำนวนนี้มีรายชื่อพระยาทรงสุรเดชด้วย แต่กรมพระนครสวรรค์ฯไม่ทรงเชื่อ เพราะพระองค์คุ้นเคยกับพระยาทรงสุรเดชเป็นอย่างดี ถึงขนาดเคยขอให้เป็นนายทหารประจำพระองค์ แม้กระทั่งเมื่ออธิบดีกรมตำรวจทำหมายจับผู้ก่อการห้าคน คือ หลวงประดิษฐ์มนูธรรม พ.ต.หลวงพิบูลสงคราม น.ต.หลวงสินธุสงครามชัย ร.น. นายประยูร ภมรมนตรี ดร.ตั้ว พลานุกรม ให้พระองค์ลงพระนาม แต่กรมพระนครสวรรค์ฯก็ทรงปฏิเสธ เพราะคุ้นเคยกับนายประยูรหรือ “ตายูรลูกตาแย้ม” และดร.ตั้วตั้งแต่ยังเด็ก เห็นว่าบุคคลเหล่านี้ล้วนเป็นเด็กๆไม่ได้มีความหมายอะไร

บุคคลที่ได้รับมอบหมายให้ไปจับกรมพระนครสวรรค์ฯ คือพระประศาสน์ฯ ซึ่งนำนักเรียนนายร้อยประมาณ๕๐นายพร้อมอาวุธปืน เคลื่อนขบวนออกจากลานพระบรมรูปทรงม้า โดยมีรถเกราะ รถปืนใหญ่ นำขบวนไปยังวังบางขุนพรหม เล่ากันว่าขณะนั้นที่วังบางขุนพรหมมีบริวารนับร้อยพร้อมปืนกลเบาคอยป้องกันอยู่

พระประศาสน์ฯใช้ไหวพริบเข้าไปจับตัวหัวหน้าสถานีตำรวจบางขุนพรหมยศร้อยตำรวจโท ให้นั่งรถเกราะไปด้วยกัน เมื่อถึงประตูหน้า ตำรวจวังที่รักษาการณ์อยู่ก็ยอมเปิดประตูให้โดยดี

เมื่อขบวนนักปฏิวัติเข้าประตูวังได้แล้ว ก็เคลื่อนพลไปยังตำหนักหลังใหญ่ ทันใดนั้นพระยาอาษาพลนิกรซึ่งยืนอยู่ที่ลานหญ้าหน้าตำหนัก เมื่อเห็นรถเกราะแล่นเข้ามาก็ยิงปืนใหญ่ พลปืนประจำรถเกราะจึงลั่นกระสุนขู่ออกไป พระยาอาษาฯวิ่งหนีเข้าไปหลังพระตำหนัก

พระประศาสน์ฯสั่งให้ทหารขยายแถวหน้ากระดานเรียงหนึ่งไปตามสนามหน้าตำหนัก เตรียมรับการต่อสู้ และสั่งให้นายร้อยตำรวจผู้นั้นขึ้นไปเจรจาให้กรมพระนครสวรรค์ฯเสด็จมาพบ

สิบนาทีที่ผ่านไปมีแต่ความเงียบ พระประศาสน์ฯจึงสั่งทหารให้ติดดาบปลายปืน เดินเข้าไปด้านหลังตำหนัก และเดินเรื่อยเข้าไปจนถึงเรือนริมแม่น้ำเจ้าพระยา จึงพบกรมพระนครสวรรค์ นายตำรวจชั้นผู้ใหญ่ พระยาอธิกรณ์ประกาศ อธิบดีกรมตำรวจพร้อมบริวารประมาณ๑๐๐คนถืออาวุธเตรียมสู้ ขณะที่ในแม่น้ำเจ้าพระยา ทหารเรือฝ่ายปฏิวัติได้ลอยเรือรบคอยสกัดกั้นการหนีของบุคคลผู้ทรงอำนาจที่สุดในพระนครไว้แล้ว ในช่วงเวลาแห่งความเป็นความตายที่ต่างฝ่ายต่างคุมเชิงกันอยู่นั้น พระประศาสน์ฯประกาศก้องห้ามเด็ดขาดไม่ให้ใครลงมือปฏิบัติการโดยไม่ได้รับคำสั่ง แล้วเดินเข้าไปหากรมพระนครสวรรค์ฯแต่ผู้เดียว

“ตาวัน(ชื่อเล่นพระประศาสน์ฯ) แกก็เป็นกบฏกับเขาด้วยรึ” กรมพระนครสวรรค์ฯตรัสด้วยความขมขื่น

พระประศาสน์ฯมิได้ทูลตอบคำถามนั้น แต่ทูลเหตุผลของการเปลี่ยนแปลงการปกครองมาเป็นระบอบประชาธิปไตย และทูลให้ทราบว่า ที่มานี้เพื่อจะเชิญเสด็จพระองค์ไปประทับที่พระที่นั่งอนันตสมาคมเป็นการชั่วคราว เป็นประกันมิให้เกิดอันตรายใดๆแก่คณะราษฎร ส่วนอันตรายอันจะเกิดแก่พระองค์ท่านนั้น พระประศาสน์ฯขอรับประกันเอง

แต่กรมพระนครสวรรค์ฯทรงตอบปฏิเสธ พระประศาสน์ฯจึงทูลเชิญออกมาเจรจากันหน้าพระตำหนัก ในที่สุดพระองค์ก็ทรงยินยอมและตรัสว่า

“ฉันอยากให้พวกแกลองปกครองบ้านเมืองดูบ้าง เพราะได้เล่าเรียนกันมามากแล้ว”

ก่อนหน้าการปฏิวัติไม่กี่เดือน กรมพระนครสวรรค์ฯเคยรับสั่งกับผู้ใกล้ชิดว่า “บ้านเมืองนั้นจะปกครองในรูปใดๆก็ได้ แต่พร้อมหรือยังที่จะปกครอง ความชำนาญนั้นกว่าจะเกิดขึ้นต้องใช้เวลานาน ฉันกว่าจะรู้อะไรๆครบถ้วนในการปกครองก็มีอายุกว่า๕๐ปีแล้ว”

ในระหว่างการเจรจา พระยาอธิกรณ์ฯได้ชักปืนโคลท์๙มม. ออกมาจะยิงพระประศาสน์ฯ แต่ร.อ.หลวงนิเทศกลกิจเหลือบเห็นก่อน จึงกระโดดเตะมือพระยาอธิกรณ์ฯ จนปืนกระเด็นตกลงที่พื้นสนาม ทหารคนอื่นจึงกรูกันแย่งปืน

พระประศาสน์ฯมีสีหน้าเคร่งเครียดมากขึ้น สั่งให้ทหารเตรียมปลดอาวุธฝ่ายตรงข้าม กรมพระนครสวรรค์จึงปลงใจทรงยอมไปด้วย แต่ขอเวลาเปลี่ยนเครื่องแต่งกายก่อนเพราะตอนนั้นอยู่ในฉลองพระองค์กางเกงแพรจีน เสื้อกุยเฮง แต่พระประศาสน์ฯปฏิเสธเนื่องจากเสียเวลามามากแล้ว และไม่แน่ใจว่าเมื่อเสด็จกลับตำหนักแล้วอาจจะเปลี่ยนพระทัย ในวังเองก็มีปืนกลตั้งเรียงรายอยู่ อาจเกิดการนองเลือดขึ้นได้ ท้ายที่สุดพระองค์ขอให้จัดรถที่เหมาะสมกว่ารถบรรทุกทหารมาให้ประทับ แต่พระประศาสน์ฯก็ปฏิเสธอย่างเด็ดขาด และทูลเชิญขึ้นรถบรรทุกทันที

ขบวนรถมุ่งหน้าต่อไปทางวัดพระเชตุพนฯ ภารกิจข้างหน้าคือการจับกุมตัวประกันสำคัญอีกคนหนึ่ง คือ พระยาสีหราชเดโชชัย เสนาธิการทหารบก ซึ่งได้ฉายาว่าเป็นทหารเสือผู้หนึ่ง เพราะมีจิตใจห้าวหาญเด็ดขาด พกปืนติดตัวตลอดเวลา

กระจ่าง ตุลารักษ์ เป็นผู้หนึ่งที่นั่งอยู่ในรถเกราะ “ไอ้แอ้ด”กับพวกบุกเข้าไปในบ้านของพระยาสีหราชเดโชชัย กระจ่างเล่าเหตุการณ์ในขณะนั้นให้ฟังว่า

“ผมรับหน้าที่ไปกับทหาร คนที่นั่งอยู่ในรถด้วยกันก็จำไม่ได้หรอกว่าชื่ออะไร ต่างคนต่างทำหน้าที่ของตัวเองไป พอไปถึงก็ผลักประตูเข้าไป คนในบ้านก็แตกตื่นนะครับ เราไปกันหน้าหกคน ถืออาวุธทั้งนั้น ทั้งทหารทั้งพลเรือนเต็มบ้านไปหมด ทหารที่ไปด้วยพูดว่า ขอเชิญท่านไปที่กองบัญชาการ ตอนนั้นท่านกำลังอาบน้ำอยู่ พวกเราก็ไปรอท่านที่หน้าห้องน้ำเลย พอออกมาท่านบอกขอแต่ตัวก่อน พอท่านแต่งตัวเสร็จก็นำท่านขึ้นรถ พวกเราก็นั่งคุมท่านกลับมา...”

กระจ่างเพิ่งมาทราบตอนหลังว่า คนที่ไปจับตามานั้นเป็นถึงเสนาธิการทหารบก

“เขาไม่ได้บอกเรานะว่าเป็นใคร...ไม่งั้นเราอาจเป็นลมตายเสียก่อนก็ได้”

ระหว่างทางกลับ ขบวนรถที่นำตัวประกันมุ่งหน้าไปยังพระที่นั่งอนันตสมาคมขับผ่านท้องสนามหลวง เห็นหลวงวีระโยธา ผู้บังคับกองพันทหารรอบที่๑๑รักษาพระองค์ นำทหารมาฝึกอยู่ พระประศาสน์ฯจึงบอกหลวงวีระฯว่ามีการจลาจลเกิดขึ้น ให้รีบนำทหารตามไปที่พระที่นั่งอนันตสมาคมโดยด่วน

เมื่อไปถึงพระที่นั่งอนันตสมาคม ทหารจากกรมทหารช่างและกรมทหารสื่อสารทยอยกันมาชุมนุมมากขึ้นเรื่อยๆจนคณะผู้ก่อการมีกำลังทหารส่วนใหญ่ทุกกรมกองในกรุงเทพฯอยู่ในมือ ยกเว้นทหารมหาดเล็กและทหารรักษาวังซึ่งถูกปลดอาวุธไปแล้ว

ศักดิ์ ไทยวัฒน์ ซึ่งเคยเป็นทหารมหาดเล็กรักษาพระองค์ที่กองร้อยวังจันทรเกษม(กระทรวงศึกษาธิการปัจจุบัน) เขียนบันทึกเล่าเหตุการณ์ไว้ว่า “พอเวลา๕.๐๐น. ก็ต้องลุกขึ้นแต่งตัวลงฝึกทหาร แต่ไม่ทันได้ฝึกก็มีรถบรรทุกทหารเข้ามาที่กองพันประมาณสี่คันพร้อมด้วยทหารเต็มรถอาวุธครบมือ ภายหลังทราบว่าเป็นนักเรียนนายร้อยทหารบก พวกเขามาถึงตัวเราที่กลางสนามของกองพัน และสั่งให้พวกเราหยุดฝึกและให้เก็บในฝึกไว้อีกทางหนึ่ง เขาประกาศว่าเวลานี้มีการยึดอำนาจการปกครองแผ่นดิน เขาเรียกว่าปฏิวัติ เราไม่รู้ว่าปฏิวัติคืออะไร คณะนายทหารที่มานั้น ส่วนหนึ่งไปที่กองบังคับการกองพัน ยึดกุญแจคลังและยึดอาวุธ ภายหลังจึงทราบว่าการที่เขามายึดกองพันเรา ก็เพราะกองพันเราเป็นทหารรักษาพระองค์ ซึ่งหลายกองพันที่อยู่ที่ถนนราชดำเนินก็ถูกยึดเช่นกัน เพราะเป็นทหารมหาดเล็กทั้งหมด

“การยึดอำนาจการปกครองวันนั้นใช้เวลาประมาณ๖ชั่วโมง พอเที่ยงวัน กองพันของเราก็ถูกสั่งให้ไปอยู่ในพระที่นั่งอนันตสมาคม โดยตั้งกระโจมสนามหน้าติดพระที่นั่ง เราต้องอยู่เช่นนั้นสามวัน พวกเราส่วนมากเป็นทหารบ้านนอก ก็เดินชมพระที่นั่งอนันตสมาคมด้วยความตื่นเต้น เพราะเกิดมาไม่คิดว่าจะได้เข้าชม”

บริเวณพระที่นั่งอนันตสมาคม ซึ่งเป็นกองบัญชาการใหญ่ ได้จัดวางยามรักษาการณ์อย่างแน่นหนา มีทหารบกทหารเรือติดดาบปลายปืนบนถนนทุกสายที่มุ่งสู่กองบัญชาการ บนตัวตึกมีทหารพร้อมปืนกลมือยืนประจำช่องหน้าต่างโดยรอบ

พระยาพหลพลพยุหเสนา หัวหน้าคณะราษฎร ออกมารอรับสมเด็จกรมพระนครสวรรค์วรพินิต

“ตาพจน์ก็เอากับเขาเหมือนกันหรือนี่” แล้วรับสั่งต่อว่า

“เด็กเมื่อวานซืนนี้เอง นี่แกรู้จักคนไทยดีแล้วหรือ แกจะต้องเจอปัญหาเรื่องคน พระราชวงศ์จักรีครองเมืองมา๑๕๐ปีแล้ว รู้ดีว่าคนไทยนี่ปกครองได้อย่างไร อ้ายคณะของแกจะเข็นครกขึ้นเขาไหวหรือ”

ส่วนพระยาสีหราชเดโชชัยเมื่อเห็นพระยาพหลฯก็ปรี่เข้าไปหมายจะชกหน้าพรคะยาพหลฯแต่ถูกกันตัวไว้ได้

ทางด้านตำหนักของสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพ อภิรัฐมนตรีอีกพระองค์หนึ่งนั้น มีตำรวจสันติบาลส่งคนมาทูลว่า พวกทหารกำลังออกไปเที่ยวเชิญเจ้านายและขุนนางผู้ใหญ่ตามบ้าน ขอให้ทรงระวังพระองค์ พระองค์ตรัสว่า

“ฉันเกิดมาเป็นลูกกษัตริย์ ไม่หนี ฉันไม่ได้ทำผิดคิดร้ายอะไร จะเป็นไรก็เป็นกัน”

ครั้นผู้ก่อการฝ่ายทหารนำทหารเข้ามาในพระตำหนักของพระองค์เพื่อทูลเชิญไปเป็นตัวประกัน พระองค์ตรัสว่า

“ฉันก็เป็นทหารและรู้จักเกียรติของทหารดี แม้เพียงคุณบอกว่าให้ไปที่นั่นเวลานั้น โดยไม่พักต้องควบคุม ฉันก็จะไปให้ถึงที่นั่นตามสัญญา”

เมื่อสมเด็จกรมพระยาดำรงราชานุภาพและสมเด็จกรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ สองอภิรัฐมนตรีถูกนำมาที่พระที่นั่งอนันตสมาคมในฉลองพระองค์ชุดผ้าม่วงและเสื้อราชปะแตน ได้เผชิญหน้ากับแกนนำของผู้ก่อการ กรมพระยาดำรงฯรับสั่งว่า

“ฉันน่ะไม่มีอะไรหรอก แก่เฒ่าแล้วไม่ยุ่งเกี่ยวอะไรกับเขา จะทำอะไรก็ทำไปเถอะ ”

ส่วนอภิรัฐมนตรีอีกพระองค์หนึ่ง คือกรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน บิดาแห่งการรถไฟที่อยู่ในรายชื่อที่ต้องเชิญมาเป็นตัวประกันในพระที่นั่งอนันตสมาคม ปรากฏว่าทรงหลบหนีไปเฝ้าพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ณ พระราชวังไกลกังวล หัวหินได้ ความข้อนี้ ทศ พันธุมเสน บุตรชายของพระยาทรงสุรเดชสันนิษฐานว่า

“เป็นเพราะกรมพระกำแพงฯเรียนสำเร็จเป็นทหารช่างคนแรกของประเทศ เป็นบิดาของเหล่าทหารช่าง และเป็นครูบาอาจารย์ผู้มีพระคุณของคุณพ่อที่เป็นทหารช่างด้วย ท่านจึงปล่อยตัวไป”

เช้าวันนั้นขณะราฎรได้เชิญพระบรมวงศานุวงศ์ นายทหารและตำรวจชั้นผู้ใหญ่หลายสิบคนมาคุมตัวไว้ที่พระที่นั่งอนันตสมาคมเพื่อเป็นตัวประกัน คณะราษฎรออกแถลงการณ์ด้วยว่า หากผู้ใดขัดขวางหรือต่อต้านคณะราษฎร ตัวประกันเหล่านั้นจะต้องถูกทำร้าย

บทบาทฝ่ายพลเรือน

การก่อการปฏิวัติในครั้งนี้แม้จะไม่มีผู้เสียชีวิต แต่ก็มีผู้ได้รับบาดเจ็บ เมื่ฝ่ายผู้ก่อการนำโดยนายสงวน ตุลารักษ์ และร.ท.ขุนศรีศรากรกับพวกบุกเข้าไปจับตัวผู้บัญชาการกองพลที่๑ พลตรี พระยาเสนาสงคราม เกิดการปะทะกัน มีผู้ได้รับบาดเจ็บสาหัส แทนที่จะได้คุมตัวแม่ทัพผู้นี้ไปที่พระที่นั่งอนันตสมาคม กลับต้องพาไปรักษาตัวที่โรงพยาบาลกลาง

ทางด้านผู้ก่อการฝ่ายพลเรือนได้แยกย้ายกันไปยึดสถานที่สำคัญต่างๆ ตามที่ได้รับมอบหมาย หลายคนนำอาวุธปืนติดตัวไปจากบ้านด้วน โชคดีที่ผู้ก่อการสองพี่น้องคือนายประเสริฐและนายบรรจง ศรีจรูญ เป็นเจ้าของร้านปืน จึงเป็นกำลังสำคัญในการจัดหาอาวุธปืนให้แก่ฝ่ายพลเรือน

สถานีโทรศัพท์กลางและกรมไปรษณีย์ที่วัดเลียบถูกยึดตั้งแต่เวลา๔.๐๐น. สายโทรเลข สายโทรศัพท์ ถูกตัดเพื่อตัดการสื่อสารของฝ่ายรัฐบาล โดยฝีมือของนายประยูร ภมรมนตรี นายควง อภัยวงศ์ ซึ่งเป็นข้าราชการกรมไปรษณีย์โทรเลข ดร.ประจวบ บุนนาค ม.ล.อุดม สนิทวงศ์ นายวิลาศ โอสถานนท์ และสองพี่น้องร้านปืน

มีเกร็ดขอเล่าเสริมตรงนี้ว่า นายวิลาส โอสถานนท์ ถูกมอบหมายให้ทำลายเสาโทรเลขร่วมกับนายควบ อภัยวงศ์ ต่อมานายควบเป็นผู้หนึ่งที่ก่อตั้งพรรคประชาธิปัตย์ และลงสมัครผู้แทนราษฏรในเขตอำเภอยานนาวาแข่งกับนายวิลาสซึ่งอยู่คนละพรรค เมื่อวันที่๖มกราคม๒๔๘๙ เกิดคำโฆษณาหาเสียงเป็นที่ฮือฮาในสมัยนั้นว่า “เหล็กวิลาสหรือจะสู้ตะปูควง”

ในเวลานั้นสถานที่สำคัญของทางราชการต่างๆในกรุงเทพฯ ถูกคณะราษฎรเข้ายึดและควบคุมไว้เกือบหมด ไม่ว่าจะเป็นพระบรมมหาราชวัง วังสวนสุนันทา กรมช่างแสง กระทรวงพระคลังมหาสมบัติ สถานีรถไฟหัวลำโพง กรมรถไฟหลวง กรมอากาศยาน ฯลฯ

ภายในระยะเวลาประมาณสามชั่วโมงตั้งแต่ตอนนัดรวมพลเมื่ออรุณรุ่งหกโมงเช้า คณะราษฎรยึดอำนาจในกรุงเทพฯไว้ได้จนหมดสิ้นโดยปราศจากการต่อต้านจากฝ่ายรัฐบาล หลังจากที่ใช้เวลาในการเตรียมตัวก่อการครั้งนี้นานถึง ๗ปี ๔เดือน ด้วยจิตใจอันแน่วแน่ ความสำเร็จนี้มาจากแผนการที่กระทำต่อเนื่องอย่างรวดเร็วฉับพลัน ตั้งแต่การลวงทหาร การจับตัวประกัน และการตัดการสื่อสาร

ทางด้านนายปรีดี พนมยงค์ ซึ่งรับหน้าที่เขียนแถลงการณ์ ได้ลอยเรืออยู่ในคลองบางลำพูข้างวัดบวรนิเวศฯแจกจ่ายแถลงการณ์ “ประกาศคณะราษฎร” ซึ่งพิมพ์ที่โรงพิมพ์ของตัวเองชื่อ นิติสาสน์ หากมีการเปลี่ยนแปลงใดๆหรือฝ่ายผู้ก่อการทำการไม่สำเร็จ ก็จะทิ้งใบปลิวลงแม่น้ำเจ้าพระยาเพื่อทำลายหลักฐาน แถลงการณ์นั้นมีใจความสำคัญบางตอนว่า

“ราษฎรทั้งหลายพึงรู้เถิดว่า ประเทศเรานี้เป็นของราษฎร ไม่ใช่ของกษัตริย์ตามที่เขาหลอกลวง... ราษฎร ข้าราชการทหารและพลเรือนที่รู้เท่าทันถึงการกระทำอันชั่วร้ายของรัฐบาลดังกล่าวแล้ว จึ่งรวมกำลังตั้งเป็นคณะราษฎร และยึดอำนาจของรัฐบาลกษัตริย์ไว้แล้ว คณะราษฎรเห็นว่าการที่จะแก้ไขความชั่วร้ายก็โดยที่จะจัดการปกครองโดยมีสภา...คณะราษฎรไม่ประสงค์ทำการแย่งชิงราชสมบัติ ฉะนั้นจึ่งได้ขอเชิญให้กษัตริย์องค์นี้ดำรงตำแหน่งกษัตริย์ต่อไป แต่จะต้องอยู่ภายใต้กฎหมายธรรมนูญการปกครองแผ่นดิน จะทำอะไรโดยลำพังไม่ได้ นอกจากด้วยความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร คณะราษฎรได้แจ้งความประสงค์นี้ให้กษัตริย์ทราบแล้ว เวลานี้ยังอยู่ในความรับตอบ...”

ต่อมาได้มีการแจกใบปลิวอีกฉบับ เป็นแถลงการณ์ของกรมพระนครสวรรค์ฯ มีใจความว่า

ด้วยตามที่คณะราษฎรได้ยึดอำนาจการปกครองแผ่นดินไว้ได้ โดยมีความประสงค์ข้อใหญ่ที่จะให้ประเทศสยามได้มีธรรมนูญการปกครองแผ่นดินนั้น

ข้าพเจ้าขอให้ทหาร ข้าราชการ และราษฎรทั้งหลายจงช่วยกันรักษาความสงบ อย่าให้เสียเลือดเนื้อของคนไทยกันเองโดยไม่จำเป็นเลย

(ลงพระนาม) บริพัตร
วันที่ ๒๔ มิถุนายน พุทธศักราช ๒๔๗๕

เมื่อแถลงการณ์นี้ออกเผยแพร่ ก็เท่ากับเป็นการยอมรับว่าคณะราษฎรสามารถยึดอำนาจการปกครองได้อย่างเด็ดขาด ต่อมามีประกาศให้ข้าราชการในกระทรวงทบวงกรมต่างๆทำงานต่อไปตาปรกติ

ตลอดวันที่๒๔มิถุนายน หลังจากประชาชนได้ทราบข่าวการปฏิวัติของสามัญชนครั้งแรกในแผ่นดินสยาม ผู้คนได้หลั่งไหลกันมาที่บริเวณถนนราชดำเนิน ลานพระบรมรูปทรงม้า จับกลุ่มวิพากษ์วิจารณ์กันด้วยความตื่นเต้น ขณะที่ทหารและพลเรือนบ้างขึ้นรถบรรทุก บ้างลงเรือไปตามลำน้ำ กระจายไปทั่วกรุงเทพฯ และธนบุรี อ่านประกาศแถลงการณ์คณะราษฎรให้ประชาชนฟังตลอดทั้งวัน

ที่สี่กั๊กพระยาศรี มีคนของคณะราษฎรคอยอ่านประกาศอยู่ที่นั่น มีประชาชนสนใจมาฟังอย่างเนืองแน่น

๑๖.๐๐น. คณะราษฎรจัดให้มีการประชุมระหว่างคณะราษฎร เสนาบดี และปลัดทูลฉลอง ขึ้น ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม เพื่อชี้แจงจุดประสงค์ของการเปลี่ยนแปลงการปกครอง หลักการระบอบใหม่ กฎหมายพระธรรมนูญการปกครองแผ่นดินโดยย่อ และขอความร่วมมือในการบริหารราชการแผ่นดินต่อไป ที่สำคัญคือให้กระทรวงการต่างประเทศแจ้ต่อสถานทูตต่างๆในกรุงเทพฯ เพื่อป้องกันการแทรกแซงจากต่างประเทศ โดยมีนายปรีดี พนมยงค์ ผู้นำฝ่ายพลเรือนเป็นผู้มีบทบาทสูงสุด เนื่อจากคณะผู้รักษาพระนครฝ่ายทหารไม่สันทัดในเรื่องนี้

๑๗.๔๕น. นายทหารคนหนึ่งประกาศว่า

“พระที่นั่งอนันต์ฯแต่ก่อนมามีแต่ธงตราครุฑ บัดนี้จะได้เปลี่ยนเป็นธงชาติแต่วาระนี้ไป”

พอธงไตรรงค์สามสีถูกชักขึ้นไปแทนบนยอดโดมพระที่นั่งอนันตสมาคม เสมือนสัญลักษณ์แห่งชัยชนะของคณะราษฎร เสียงไชโยโห่ร้องจากทหารและประชาชนนับหมื่นคนที่ไปชุมนุมกันอยู่ ก็ดังกึกก้องขึ้นทั่วบริเวณลานพระบรมรูปทรงม้า

คืนนั้นสถานีวิทยุกระจายเสียงประกาศการยึดอำนาจและการเปลี่ยนแปลงการปกครองให้คนไทยและชาวโลกรับทราบอย่างเป็นทางการว่า “บัดนี้ประเทศสยามได้เกิดการปฏิวัติแล้ว ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ที่ใช้กันมาหลายร้อยปีได้อวสานลงแล้ว สยามตื่นตัวและกำลังจะก้าวไปข้างหน้าแล้ว”

ม.จ.พูนพิศมัย ดิศกุล ทรงบันทึกเหตุการณ์หลังจากที่ได้ฟังวิทยุในคืนนั้นไว้ว่า “...แล้วก็อ่านรายชื่อผู้ก่อการ พออ่านจบทุกคนก็ลืมตาโพลง พระราชธรรมฯเอามือกุมหัวร้องออกมาว่า ‘ฉิบหายแล้ว’ เพราะไม่มีชื่อใครที่จะทำให้คนส่วนใหญ่เชื่อได้ว่าจะทำได้สำเร็จ ...มิสเตอร์จอส์น กงสุลอังกฤษถามว่า ‘ท่านรู้ไหมว่าหลวงประดิษฐ์คือใคร ข้าพเจ้าบอกว่า ‘ไม่รู้เลยทีเดียว’ มิสเตอร์จอส์นตอบได้ทันทีว่า ‘พ่อเป็นเจ๊ก เกิดที่กรุงเก่า’ ”

วิทยุคืนนั้นเปิดการกระจายเสียงด้วยเพลง “มหาชัย” แทนที่จะเป็นเพลง “สรรเสริญพระบารมี” อย่างที่เคยทำกันมาเป็นปรกติ เป็นเรื่องบังเอิญที่เพลง “มหาชัย”นั้น ผู้แต่งทำนองคือกรมพระนครสวรรค์วรพินิต

ก่อนเที่ยงคืนของวันที่๒๔มิถุนายน เสียงปืนกลดังระรัวขึ้นกลางดึกปลุกให้คนในละแวกนั้นตื่นกลัวว่า การนองเลือดกำลังเกิดขึ้นแล้วหรือ ม.จ.พูนพิสมัย ดิศกุล ทรงบันทึกไว้ว่า

“ เสียงปืนกลดังเปรี๊ยะๆ ลั่นจนข้าพเจ้าลืมตา พอดีน้องสาวสองคนเปิดมุ้งเข้ามาอยู่รวมกันทันที เราลุกขึ้นนั่งหัวชนกันดูนาฬิกาว่า ๕ทุ่มเศษ เสียงปืนก็ยังไม่หยุด ดังลั่นอยู่ทางพระที่นั่งอนันต์ฯ แล้วก็ดังอีกเป็นพักๆ เรานั่งตะลึงพึมพำกันว่า ‘ตายหมดแล้วหรือ หรือใครต่อสู้’ แต่ใครเล่าจะเป็นผู้ตอบได้ในเวลานั้น นอกจากนอนลืมตาอยู่บนที่นอนเดียวกันเช่นนั้น จนเช้าไปกับที่ ”

เสียงปืนกลที่ดังขึ้นนั้น ภายหลังทราบว่าเป็นฝีมือของ ร.ท.ขุนศรีศรากร ที่รัวปืนกลขึ้นฟ้าด้วยความเครียดสุดขีด นึกว่าฝ่ายรัฐบาลจะบุกเข้าโจมตีคณะราษฎรในคืนนั้น

กระจ่างเล่าถึงเหตุการณ์ในคืนนั้นว่า

“จะชนะหรือแพ้ก็ไม่รู้นะครับ รู้แต่ว่ามาทำตามหน้าที่ พวกเรารวมพลกันอยู่ที่นั้น ไม่รู้ว่าใครจะมาสู้เอาคืน แต่ว่าเราได้ไอ้แอ๊ดมาแล้ว สมัยก่อน กองพันอื่นเขาไม่มี แต่เราเอากองพันรถเกราะมาอยู่กับเรา ถ้ามีใครยิงเข้ามา บุกเข้ามาก็ยิงกันเละ ”

จากไกลกังวลสู่ศุโขทัย

ในใจของแกนนำคณะราษฎรทราบดีว่า แม้จะสามารถยึดอำนาจได้แล้ว แต่โจทย์ใหญ่อีกประการหนึ่งยังแก้ไขไม่สำเร็จ นั่นคือ จะทำอย่างไรให้พระบาทสมเพ็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งประทับอยู่ ณ พระราชวังไกลกังวล ทรงยอมรับการเปลี่ยนแปลงการปกครองครั้งยิ่งใหญ่ที่สุดในประวัติศาสตร์สยามประเทศ

จาก “พระราชบันทึกทรงเล่า” ในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ มีความตอนหนึ่งว่า

“เช้าวันนั้น รู้เรื่องกันที่สนามกอล์ฟนั่นแหละ พอเหตุการณ์เกิดขึ้นแล้ว พระยาอิศราฯเป็นคนไปกราบบังคมทูลให้ในหลวงทรงทราบ ในหลวงก็รับสั่งว่า ไม่เป็นไรหรอก เล่นกันต่อไปเถอะ แต่ฉันกลับก่อนแล้ว จึ่งไม่ทราบเรื่องจนเสด็จกลับก็รับสั่งกับฉันว่า ‘ว่าแล้วไหมล่ะ’ ฉันทูลถามว่า ‘อะไร ใครว่าอะไรที่ไหนกัน’ จึงรับสั่งให้ทราบว่า มีเรื่องยุ่งยากทางกรุงเทพฯ ยึดอำนาจและจับเจ้านายบางพระองค์ ระหว่างนั้นก็ทราบข่าวกระท่อนกระแท่นจากวิทยุ แต่ก็ไม่แน่ว่าอะไรเป็นอะไร...”

ทางด้านคณะราษฎรได้ตกลงกันว่าจะส่งทูตไปเจรจากับพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว โดยทำหนังสือกราบบังคมทูลว่า

“ด้วยคณะราษฎร ข้าราชการ ทหาร พลเรือน ได้ยึดอำนาจการปกครองแผ่นดินไว้ได้แล้ว และได้เชิญเสด็จพระบรมวงศานุวงศ์ มีสมเด็จพระเจ้าพี่ยาเธอ เจ้าฟ้ากรมพระนครสวรรค์วรพินิต เป็นต้น ไว้เป็นประกัน ถ้าหากคณะราษฎรนี้ถูกทำร้ายประการใดๆ ก็จะต้องทำร้ายเจ้านายที่จับกุมไว้เป็นการตอบแทน

“คณะราษฎรไม่ประสงค์ที่จะแย่งชิงราชสมบัติแต่อย่างใด ความประสงค์อันยิ่งใหญ่ก็เพื่อที่จะมีพระธรรมนูญการปกครองแผ่นดิน จึ่งขอเชิญใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทเสด็จกลับคืนสู่พระนคร และทรงเป็นกษัตริย์ต่อไปโดยอยู่ใต้ธรรมนูญการปกครองแผ่นดินซึ่งคณะราษฏรได้สร้างขึ้น

“ถ้าใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทตอบปฏิเสธก็ดี หรือไม่ตอบภายใน๑ชั่วนาฬิกา นับแต่ได้รับหนังสือนี้ก็ดี คณะราษฎรก็จะได้ประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองแผ่นดิน โดยเลือกเจ้านายพระองค์อื่นที่เห็นสมควรขึ้นเป็กษัตริย์”

ลงนามโดย พระยาพหลพลพยุหเสนา พระยาทรงสุรเดช และพระยาฤทธิ์อัคเนย์

ผู้ที่ได้รับมอบหมายให้เป็นผู้ถือหนังสือไปเจรจาคือ น.ต.หลวงศุภชลาศัย ผู้ก่อการคนสำคัญฝ่ายทหารเรือ และราชพาหนะที่จะอัญเชิญพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวกลับคือ เรือหลวงสุโขทัย ซึ่งบรรจุอาวุธจำนวนหนึ่งในสี่ของอัตราศึก และไปถึงหัวหินในเวลา๑๐.๐๐น. ของวันที่๒๕มิถุนายน

เรือรบหลวงสุโขทัยจอดทอดสมอห่างจากฝั่งหัวหินราว ๒,๕๐๐เมตร น.ต.หลวงศุภฯลงเรือเล็กเพื่อนำหนังสือขึ้นทูลเกล้าฯ และสั่งให้ทหารบนเรือเตรียมพร้อมเต็มที่ “หากยังไม่เห็นข้าพเจ้ากับคณะกลับลงมาที่เรือบด ให้ปืนใหญ่หัวเรือระดมยิงโดยมิพักต้องคำนึงถึงข้าพเจ้าและคณะแต่ประการใด ”

สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ ทรงเล่าว่า “ต่อมาในหลวงก็ทรงได้รับโทรเลขมีความว่า ทางกรุงเทพฯได้ส่งเรือรบมาทูลเชิญเสด็จกลับ ในหลวงก็รับสั่งว่า มาก็มาซิ หลังจากนั้นเป็นเวลาประมาณเที่ยงเศษ หลวงศุภชลาศัยก็มาถึง พระยาวิชิตวงศ์วุฒิไกร(สมุหราชองครักษ์) สั่งให้ปลดอาวุธเสียก่อนถึงจะให้เข้าเฝ้าฯ ทางวังไกลกังวลน่ะก็เตรียมพร้อมอยู่เหมือนกัน ทหารรักษาวังกองร้อยพิเศษไปตั้งปืนที่หน้าเขื่อน เสร็จแล้วหลวงศุภฯก็ขึ้นมาข้างบน ...ทูลเชิญเสด็จกลับโดยเรือหลวงสุโขทัย ในหลวงท่านรับสั่งว่า ไม่กลับหรือกเรือสุโขทัย พวกนั้นจึงกลับไป ระหว่างนั้นเราก็ปรึกษากันว่าจะทำอย่างไร บางคนก็กราบบังคมทูลว่าให้เสด็จออกไปข้างนอกเสียก่อนแล้วค่อยต่อรองกันทางนี้ ท่านรับสั่งว่า ‘ไม่ได้’ ไม่อยากให้มีการรบพุ่งกัน เพราะจะเสียเลือดเนื้อประชาชนเปล่าๆ เจ้านายหลายองค์ก็ถูกจับเป็นประกันอยู่ เพราะฉะนั้นจะยังไม่ทำอะไร แต่ก็รับสั่งว่าจะต้องมาปรึกษาฉันก่อนว่าจะไปหรือจะอยู่เพราะฉันต้องไปกับท่าน... ในตอนนั้นฉันจำได้ว่าเป็นเวลาเย็นแล้ว กรมพระกำแพงฯ ซึ่งจะหนีจากกรุงเทพฯไปได้อย่างไรไม่รู้ ได้ขอเข้าเฝ้าฯ ท่านบอกว่า ไม่มีประโยชน์หรอก เขาเข้ากันได้หมด ทุกคนจึงได้แต่ฟังเอาไว้เฉยๆ แต่ก็ตกลงว่าจะเดินทางกลับโดยรถไฟ”

บุคคลสำคัญที่มีโอกาสเข้าเฝ้าถวายความเห็นที่พระตำหนัก ได้แก่ กรมพระสวัสดิวัดนวิศิษฎ์ พระสัสสุระ(พ่อตา) สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีฯ พระองค์เจ้าอาภาพรรณี(พระชนนีของสมเด็จฯ) กรมพระกำแพงเพ็ชรฯ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร เสนาบดีกระทรวงกลาโหม พระองค์เจ้าอลงกฎ รองเสนาบดีกระทรวงกลาโหม พลตรี พระยาพิไชยสงคราม แม่ทัพกองทัพที่๑ ส่วนใหญ่ถวายความเห็นให้ทรงสู้โดยคิดว่าทหารหัวเมืองส่วนใหญ่ยังจงรักภักดีหรือไม่ก็หนีไปหาดใหญ่เพื่อถ่วงเวลาในการเจรจากับคณะราษฎร แต่สมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีและพระองค์เจ้าอาภาพรรณี ถวายความเห็นไปอีกทางหนึ่ง

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชหัตถเลขาถึงพระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ในอีกสองเดือนต่อมาว่า

“...ฉันต้องยอมรับว่าทั้งสมเด็จและหญิงอาภาควรได้รับเกียรติศักดิ์อย่างสูง ที่แสดงความกล้าหาญอย่างยิ่งเช่นนั้น เพราะว่าเราทุกๆคนทราบดีว่า ถึงเรายอมกลับกรุงเทพฯต่อไปเขาอาจฆ่าเราเสียก็ได้ ผู้หญิงสองคนนั้นเขากล้ายอมตายเสียดีกว่าที่จะเสียเกียรติศักดิ์ เมื่อเขาตกลงเช่นนั้น ฉันเห็นด้วยทันที”

๒๕มิถุนายน ๒๔๗๕ พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชหัตถเลขาตอบคณะราษฎรว่า

“...ข้าพเจ้าเห็นแก่ความเรียบร้อยของอาณาประชาราษฎร์ ไม่อยากให้เสียเลือดเนื้อ กับทั้งเพื่อจัดการโดยละม่อมละไม ไม่ให้ขึ้นชื่อว่าได้จลาจลเสียหายแก่บ้านเมือง และความจริงข้าพเจ้าก็ได้คิดอยู่แล้วที่จะเปลี่ยนแปลงตามทำนองนี้ คือมีพระจ้าแผ่นดินตามพระธรรมนูญ จึงยอมรับที่จะช่วยเป็นตัวเชิด เพื่อให้คุมโครงการตั้งรัฐบาลให้เป็นรูปตามวิธีเปลี่ยนแปลงตั้งพระธรรมนูญโดยสะดวก ถ้าเพราะว่าถ้าข้าพเจ้าไม่ยอมรับเป็นตัวเชิด นานาประเทศก็คงไม่ยอมรับรัฐบาลใหม่นี้ ซึ่งคงจะเป็นความลำบากยิ่งขึ้นหลายประการ...”

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวได้เสด็จนิวัตพระนครโดยรถไฟพระที่นั่งขบวนพิเศษ ที่ทางฝ่ายผู้รักษาพระนครส่งมาแทนเรือหลวงสุโขทัย ซึ่งเล็กคับแคบไม่สมพระเกียรติ ตามคำร้องขอของหลวงศุภฯ

หลวงศุภชลาศัยเล่าถึงเหตุการณ์นี้ไว้ว่า พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าฯมีพระราชดำรัสว่า

“ตาบุง(หลวงศุภฯ) เธอรู้หรือเปล่าว่าฉันเป็นพระเจ้าแผ่นดินสยาม...นี่เธอจะมาจับฉันใช่ไหม...”

เมื่อหลวงศุภฯปฏิเสธ ก็รับสั่งต่อไปอีกว่า

“จะไม่ให้เกียรติยศแก่ฉันในฐานะพระเจ้าแผ่นดินบ้างเชียวรึ ฉันก็ยอมทุกๆอย่างแล้วนี่นะ”

มรดกชิ้นสุดท้าย

เมื่อขบวนรถไฟพระที่นั่งมาถึงพระนครในเวลาตีหนึ่งเศษของวันที่ ๒๖มิถุนายน นั้น หนังสือพิมพ์รายสัปดาห์ ดวงประทีป ฉบับประจำวันที่๑กรกฎาคม๒๔๗๕ รายงานบรรยากาศว่า

“...ในเวลากลางคืนดึกสงัดปราศจากกองทหาร มีแต่ลูกเสือไปเฝ้ารับเสด็จ ข้าราชการที่ไปคอยเฝ้ารับเสด็จมีแต่ข้าราชการกระทรวงวัง ไฟที่สถานีจิตรลดาขมุกขมัว ความมืดกับความเงียบสงัดผสมกัน และนอกจากเสียงล้อรถยนต์บดถนนแล้วก็ไม่มีเสียงอันใด เป็นอันว่าพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จสู่พระนครในท่ามกลางความมืดและเยือกเย็น...ผู้ได้เห็นยังยืนยันว่ายังทรงร่าเริงอยู่อย่างปรกติ ”

เช้าวันรุ่งขึ้น ผู้แทนคณะราษฎรเจ็ดคนได้เดินทางเข้าเฝ้า ณ วังศุโขทัย นำเอกสารสำคัญขึ้นทูลเกล้าฯเพื่อลงพระปรมาภิไธย ประกาศใช้เป็นกฎหมายรวมสองฉบับ คือ พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยาม พุทธศักราช๒๔๗๕ ซึ่งร่างโดยนายปรีดี พนมยงค์ และพระราชกำหนดนิรโทษกรรมในคราวเปลี่ยนแปลงการปกครองแผ่นดิน พุทธศักราช๒๔๗๕

ภารกิจสำคัญของคณะราษฎรภายหลังการยึดอำนาจแล้วคือ การเร่งสถาปนาระบอบใหม่ที่มาแทนที่ระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ คือ ระบอบรัฐธรรมนูญ ซึ่งมิได้หมายถึงการมีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดของประเทศเท่านั้น แต่ยังหมายมีความหมายมากกว่านั้น คือ

- การมีรัฐธรรมนูญเป็นหลักประกันว่า รัฐบาลใหม่จะบริหารประเทศอย่างมีหลักเกณฑ์แน่นอนเป็นลายลักษณ์อักษร มิได้เป็นไปตามน้ำพระทัยส่วนพระองค์เช่นยุคสมบูรณาญาสิทธิราชย์

- รัฐธรรมนูญเป็นทั้งที่มาและเป็นหลักประกันแห่งสิทธิของราษฎร ดังจะเห็นได้จากมาตราแรกของธรรมนูญฉบับนี้ที่ประกาศว่า “อำนาจสุงสุดของประเทศนั้นเป็นของราษฎรทั้งหลาย”

- รัฐธรรมนูญเป็นหลักประกันในการจำกัดอำนาจของกษัตริย์ว่า จะไม่ทรงอำนาจสมบูรณาญาสิทธิ์อีกต่อไป แต่จะมีการแบ่งอำนาจเป็นสามส่วน คือนิติบัญญัติ บริหาร และตุลาการ

- รัฐธรรมนูญเป็นสัญลักษณ์ของระบอบใหม่ ถูกยกเป็นหนึ่งในสี่ของคำขวัญคือ ชาติ ศาสนา พระมหากษัตริย์ และรัฐธรรมนูญ มีการสถาปนารัฐธรรมนูญเป็นมิ่งขวัญของประเทศ มีการส่งผู้แทนออกไปเผยแพร่รัฐธรรมนูญในต่างจังหวัด

ในช่วงเวลานั้น คำว่า “รัฐธรรมนูญ” เป็นคำพูดที่เริ่มติดปากคน แต่คนส่วนใหญ่ยังไม่เข้าใจว่าคืออะไร จนบางคนคิดว่ารัฐธรรมนูญเป็นลูกชายของพระยาพหลฯ

อย่างไรก็ตามพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงลงพระปรมาภิไธยในพระราชกำหนดนิรโทษกรรมในคราวเปลี่ยนแปลงการปกครองแผ่นดินพุทธศักราช๒๔๗๕ แต่ได้ทรงขอตรวจพระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยาม แล้วทรงลงพระปรมาภิไธยในวันที่ ๒๗มิถุนายน โดยทรงพระอักษรกำกับต่อท้ายชื่อพระราชบัญญัติว่า “ชั่วคราว” ซึ่งมีความหมายว่า มิใช่สิ่งที่ผู้นำของคณะราษฎรจะกำหนดได้ฝ่ายเดียว จะต้องมีการประนีประนอมออมชอมกับฝ่ายอื่นต่อไป

คืนนั้น เพลงปิดรายการวิทยุกระจายเสียงที่เคยเป็นเพลง “มหาชัย” ก็เปลี่ยนกลับมาเป็นเพลง “สรรเสริญพระบารมี” ดังเดิม

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชบันทึกในเวลาต่อมาว่า

“ครั้นเมื่อข้าพเจ้ากลับขึ้นไปกรุงเทพฯ และได้เห็นรัฐธรรมนูญฉบับแรกที่หลวงประดิษฐ์นำมาให้ข้าพเจ้าลงนาม ข้าพเจ้าก็รู้สึกทันทีว่า หลักการของผู้ก่อการกับหลักการของข้าพเจ้านั้นไม่พ้องกันเสียแล้ว ...ข้าพเจ้าเห็นว่าเวลานั้นเป็นเวลาฉุกเฉิน และสมควรจะพยายามรักษาความสงบไว้ก่อน เพื่อหาโอกาสผ่อนผันภายหลัง และเพื่อสำเหนียกฟังความเห็นของประชาชนก่อน ข้าพเจ้าจึ่งได้ยอมผ่อนผันไปตามความประสงค์ของคณะผู้ก่อการในครั้งนั้น ทั้งนี้ข้าพเจ้าไม่ได้เห็นด้วยกับหลักการเหล่านั้นเลย...”




 

Create Date : 18 ธันวาคม 2554    
Last Update : 18 ธันวาคม 2554 1:13:30 น.
Counter : 405 Pageviews.  

International Organization

ในการศึกษาด้าน IPE มี concept สำคัญที่ใช้เป็นกรอบในการวิเคราะห์ที่เรียกว่า Relational Power และ Structural Power โดย Relational Power นั้นหมายถึง อำนาจในการที่ฝ่ายหนึ่งฝ่ายใดบังคับให้อีกผู้เล่นอีกฝ่ายทำหรือไม่ทำตามที่ตัวเองหวังเอาไว้ เป็นการบังคับทางตรง ในขณะที่ Structural Power นั้นหมายถึง อำนาจในการกำหนด โครงสร้าง ทางเศรษฐกิจการเมืองระหว่างประเทศให้ผู้เล่นคนอื่นๆเดินตาม หรือ ความสามารถในการกำหนด “Rule of Game” นั่นเอง

และในความเป็นจริงในบริบทระหว่างประเทศ การที่มหาอำนาจหนึ่งจะสร้างความได้เปรียบในการครอบงำชาติที่ด้อยกว่า เพื่อการแสวงหา และกอบโกยความมั่งคั่งสูงสุดจากชาตินั้นๆ คนเหล่านี้จะต้องแน่ใจว่า จะสามารถกุมความได้เปรียบในเกมทางเศรษฐกิจการเมืองระหว่างประเทศได้ และกลไกสำคัญที่มหาอำนาจใช้เป็นเครื่องมือในการสร้าง Structural Power ให้ตัวเองคือ การใช้กลไกของ องค์กรระหว่างประเทศ ต่างๆนั่นเอง ดังนั้นการที่เราจะทำความเข้าใจธรรมชาติของ Structural Power ได้ ก็จะต้องทำความเข้าใจบทบาท ที่มา และวิธีการใช้ประโยชน์เชิงยุทธศาสตร์ของมหาอำนาจผ่านองค์กรเหล่านี้


IMF, World Bank

IMF และ World Bank นั้นเป็นองค์กรที่ตั้งขึ้นมาหลังจากที่สงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลง ภายใต้ข้อตกลง Bretton Woods ทั้งนี้จุดประสงค์ของการตั้ง IMF หรือกองทุนการเงินการเงินระหว่างประเทศ (International Monetary Fund) ก็เพื่อก่อให้เกิดเสถียรภาพของระบบการเงินโลก ภายใต้การดูแลเสถียรภาพของดุลการชำระเงินและอัตราแลกเปลี่ยนที่มีเสถียรภาพ ซึ่งจะก่อให้เกิดการพัฒนาเศรษฐกิจที่ก้าวหน้า และการค้าระหว่างประเทศที่ขายาตัวมากขึ้น โดยหากประเทศใดที่มีปัญหาการขาดดุลการชำระเงินจนส่งผลกระทบต่อเสถียรภาพของค่าเงิน IMF ก็จะให้เงินกู้เข้าช่วยเหลือประทศนั้น เมื่อมีการร้องขอ โดยเงินทุนที่ IMF นำมาปล่อยกู้นั้นได้มาจากการลงขันของสมาชิก โดยกำหนดตามสัดส่วนของขนาดเศรษฐกิจ

ขณะที่หน้าที่ของ World Bank หรือธนาคารโลกในขณะนั้นก็คือ การให้สินเชื่อเพื่อฟื้นฟูประเทศยุโรปทั้งหลายที่เสียหายอย่างหนักในการทำสงครามโลกครั้งที่ 2 กับฝ่ายของนาซีเยอรมัน ช่วงนั้นโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ รวมทั้งบ้านเรือนที่อยู่อาศัยของประชาชนในยุโรปอยู่ในสภาพที่เสียหายอย่างยับเยิน อีกทั้งรัฐบาลในยุโรปก็ไม่มีเงินทุนมากพอในการบูรณะซ่อแซม World Bank จึงถูกตั้งเพื่อเข้ามามีบทบาทตรงนี้ นอกจากนี้ในภายหลัง งานหลักของ World Bank จึงถูกขยายขอบเขตไปสู่การให้สินเชื่อเพื่อการพัฒนาแก่ประเทศโลกที่ 3 ทั้งหลาย ทั้งนี้เป้าหมายก็เพื่อขจัดความยากจนในประเทศเหล่านั้น

แต่ทั้งหมดที่กล่าวถึงใน 2 ย่อหน้าแรกเป็นเพียงแค่การสร้างภาพของมหาอำนาจที่กุมบังเหียนควบคุม 2 องค์กรนี้ไว้ซึ่งก็คือ สหรัฐอเมริกา โดยแท้ที่จริงแล้วนั้นหากมีการวิเคราะห์ในเชิง IPE พร้อมข้อมูลเชิงลึก จะพบว่าในช่วงสงครามโลกทั้ง 2 ครั้ง ยุโรปเสียหายอย่างหนัก ในขณะที่สหรัฐฯกลับมั่งคั่งจากสงครามเนื่องจากเป็น supplier ที่ขายทั้งอาวุธสงคราม และยุทธปัจจัยที่สำคัญให้กับยุโรปโดยเฉพาะอังกฤษ ทำให้ทองคำไหลเข้าสู่สหรัฐฯเป็นจำนวนมาก ในทางกลับกันก็กลับทำให้ทองคำในยุโรปร่อยหรอลง บวกกับเศรษฐกิจที่เสียหายจากสงคราม ทำให้ค่าเงินสกุลหลักในยุโรปและของโลกในขณะนั้นอย่างปอนด์สเตอร์ลิงของอังกฤษ และเงินฟรังก์ฝรั่งเศสอ่อนค่าอย่างรุนแรง ในจุดนี้สหรัฐฯซึ่งเป็นเจ้าหนี้ย่อมตกอยู่ในฐานะเสียเปรียบ เนื่องจากหากแปลงหนี้สินที่อยู่ในรูปของสกุลเงินยุโรปกลับมาเป็นดอลลาร์สหรัฐฯ บรรษัทสหรัฐฯย่อมเสียหายจากการขุดทุนอัตราแลกเปลี่ยน

ดังนั้นรัฐบาลสหรัฐฯภายใต้การชักใยของ CFR (Council on Foreign Relations) ซึ่งมีกลุ่มทุนผูกขาด นักวิชาการ ข้าราชการระดับสูง (โดยเฉพาะจากกระทรวงการต่างประเทศเป็นส่วนใหญ่) หน่วยงานความมั่นคง และนักการเมืองของทั้ง 2 พรรคอยู่เบื้องหลังอีกที จึงคิดตั้งองค์กร Bretton Woods ทั้ง 2 ขึ้นมา เพื่อเป็นหลักประกันที่มั่นคงของกลุ่มทุนผูกขาดในสหรัฐฯ ดังนั้นจึงเป็นที่มาของการกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนภายใต้ระบบมาตรฐานปริวรรตทองคำ (Gold Exchange Standard) เพื่อความสะดวกในการกำหนดมูลค่าเงินลงขันที่แต่ละชาติต้องส่งให้ IMF ซึ่งคิดมูลค่าเป็นดอลลาร์สหรัฐฯ ทำให้ทุกชาติทั่วโลกต้องยอมรับเงินดอลลาร์สหรัฐฯในการเป็นเงินทุนสำรองระหว่างประเทศ เป็นเงินสกุลหลักของโลกที่ใช้ในการค้า และการลงทุนระหว่างประเทศ เป็นมาตรฐานในการชำระหนี้ระหว่างประเทศ ทั้งนี้ก็เพราะให้ถือเสมือนหนึ่งว่าดอลลาร์เหมือนกับทองคำ การเทียบค่าเงินของตัวเองเข้าหาดอลลาร์ ก็ไม่ต่างกับการเทียบค่ากับทองคำ เพราะสหรัฐฯมีทองคำสำรองสูงที่สุดในโลก และกำหนดค่าของเงินตัวเองเทียบกับทองคำไว้ที่ 35.00 ดอลลาร์ต่อ 1 ออนซ์ และนอกจากนี้การที่มีการกำหนดเสียงการลงมติตามจำนวนเงินลงขัน นั่นย่อมทำให้สหรัฐฯในฐานะผู้ลงขันมากสุด หรือผู้ถือหุ้นใหญ่ของทั้ง IMF และ World Bank มีอำนาจเหนือชาติต่างๆนับ 10 นับ 100 ประเทศไปโดยปริยาย

เมื่อสหรัฐฯอาศัยความได้ปเรียบในฐานะมหาอำนาจที่ชนะสงครามที่มีกำลังทหารที่เข้มแข็ง มีเศรษฐกิจที่ใหญ่ที่สุดในโลก ก็ได้บังคับให้ทุกชาติรวมทั้งยุโรปกำหนดอัตราแลกเปลี่ยนเทียบกับดอลลาร์ ผลที่ได้ก็คือ กลุ่มทุนผูกขาดใสหรัฐฯไม่เสียหายจากการขาดทุนอัตราแลกเปลี่ยน นอกจากนี้ยังทำให้สหรัฐฯมีอำนาจเหนืออธิปไตยชาติต่างๆได้ จากการที่ชาติเหล่านั้นต้องใช้เงินดอลลาร์ที่พิมพ์ภายใต้เขตอำนาจอธิปไตยของประเทศสหรัฐฯ เป็นเงินสกุลหลักของโลก จุดนี้ทำให้กลุ่มทุนสหรัฐฯสามารถใช้ทุนที่สะสมในรูปของดอลลาร์เข้ายึดครองตลาด และกอบโกยเอาความมั่งคั่งผ่านกลไก World Bank ที่ให้สินเชื่อเพื่อการพัฒนาซึ่งก็พ่วงเอาเงื่อนไขที่ต้องให้สิทธิประโยชน์สารพัดแก่กลุ่มทุนอเมริกันทั้งสิ้น

แต่เนื่องจากการต่อสู้ทางอำนาจนั้นหากอีกฝ่ายรู้เท่าทันอีกฝ่าย ก็จะสร้างกำหนดแนวทางที่เหมาะสมในการต่อรองเพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ตามต้องการได้ โดยในช่วงหลังสงครามโลกสหรัฐฯเป็นประเทศที่มีความสามารถในการแข่งขันที่สูงที่สุดในโลก และได้อาศัยโครงการของ World Bank และ การให้ความช่วยเหลือตามแผนการมาร์แชล (Marshall Plan) ในการครอบงำตลาดยุโรป แต่เมื่อยุโรปเริ่มฟื้นตัวได้บ้าง และเริ่มรู้ทันสหรัฐฯ จึงมีการรวมตัวกันของชาติยุโรปเพื่อต่อรองกับสหรัฐฯ ซึ่งผลสุดท้ายที่ตามมาก็คือ สหรัฐฯยอมผ่อนปรนเงื่อนไขการให้เงินกู้ลงครึ่งหนึ่ง พร้อมด้วยการกำหนดให้เก้าอี้ผู้อำนวยการ IMF ต้องมาจากยุโรป ในขณะที่สหรัฐฯได้สงวนสิทธิ์ของเก้อี้ประธาน World Bank


WTO

องค์การการค้าโลก หรือ WTO (World Trade Organization) ก็เหมือนกับ IMF และ World Bank เป็นองค์กรที่เกิดขึ้นจากข้อตกลง Bretton Woods ตั้งขึ้นมาเพื่อให้สหรัฐฯควบคุมระบบเศรษฐกิจโลกอย่างเบ็ดเสร็จ หรือสร้าง Structural Power ด้านเศรษฐกิจให้กับสหรัฐฯ โดยมีการจัดตั้งอย่างเป็นทางการภายหลังการเจรจา GATT รอบอุรุกวัย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อลดอุปสรรคทางการค้าระหว่างประเทศ โดยทุกชาติต้องยกเลิกการกีดกันทางภาษีทั้งหมด เพื่อให้เกิดการค้าที่เสรีอย่างสมบูรณ์

แท้จริงแล้วก่อนที่จะมี WTO หรือ GATT นั้นมีความคิดที่จะจัดตั้งองค์กรโลกบาลองค์กรหนึ่งขึ้นมาเพื่อจัดระเบียบการค้าโลกให้มีความเป็นเสรีอยู่ก่อนแล้ว ตั้งแต่ช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยขณะนั้นสหรัฐฯมีภาคอุตสหากรรมการผลิตที่แข็งแกร่งที่สุดในโลก ดังนั้นการที่มีการวางกฎเกณฑ์การค้าระหว่างประเทศภายใต้กรอบการค้าเสรี ย่อมทำให้สหรัฐฯได้ประโยชน์แต่เพียงผู้เดียว ดังนั้นสหรัฐฯจึงมีการผลักดันให้มีการจัดตั้ง องค์การการค้าระหว่างประเทศ (International Trade Organization: ITO) ขึ้น ภายใต้กฎบัตรฮาวาน่า หรือ Havana Charter

แต่เนื่องจากการเมืองสหรัฐฯเป็นระบบตัวแทน และบรรดาตัวแทนหรือ ส.ส. และ ส.ว. ต่างก็เป็นตัวแทนกลุ่มผลประโยชน์อันหลากหลายในสหรัฐฯ การณ์เลยกลายเป็นว่าเนื่องจากการตั้ง ITO นั้นไปขัดกับผลประโยชน์ของบรรดากลุ่มทุนเกษตร ดังนั้นจึงมีการล็อบบี้กันสภาคองเกรสอย่างเข้มข้น จนในที่สุดรัฐสภาสหรัฐฯก็ไม่ให้การรับรองการตั้ง ITO ภายใต้กฎบัตรฮาวาน่า องค์กรนี้จึงต้องล้มเลิกไปโดยปริยาย

แม้กระนั้นสหรัฐฯก็ไม่ล้มเลิกความพยายามในการกำหนดกฎเกณฑ์ทางการค้าที่ตัวเองมีแต่ได้เปรียบ สหรัฐฯจึงหันไปใช้เวทีที่หลงเหลืออยู่ก็คือ ข้อตกลงทั่วไปว่าด้วยอัตราภาษีศุลกากรและการค้า หรือ GATT (General Agreement on Tariff and Trade) โดยเป้าหมายก็เพื่อการเปิดเสรีในบางส่วน แทนที่จะทำการเปิดเสรีในทุกอุตสาหกรรมเหมือน ITO

นอกจากสหรัฐฯจะเดินเกมการค้าระหว่างประเทศผ่าน GATT แล้วสหรัฐฯยังมีการสร้างหลักประกันทางการค้าในอีกรูปแบบหนึ่งขึ้นมาซึ่งก็คือ ข้อตกลงการค้าเสรีทวีปอเมริกาเหนือ หรือ NAFTA (North America Free Trade Agreement) ซึ่งเป็นการสร้างกรอบความร่วมมือทางเศรษฐกิจในระดับภูมิภาค (Regional Trade Block) ขึ้น ทั้งนี้เป้าหมายที่แท้จริงก็เพื่อตอบโต้และถ่วงดุลกับความร่วมมือทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในทวีปยุโรปในช่วงก่อนหน้านี้คือ ประชาคมเศรษฐกิจยุโรป หรือ EEC (European Economic Community) ซึ่งต่อมาก็พัฒนามาเป็น สหภาพยุโรป หรือ EU (European Union) นั่นเอง

ไม่เพียงแต่ซีกตะวันตกเท่านั้น ทางฝั่งตะวันออกหรือทางเอเชียเองก็มีการตั้งความร่วมมือในระดับภูมิภาคขึ้นมาเช่นเดียวกันนั่นก็คือ ASEAN (Association of South East Asian Nations) ซึ่งมีที่มาจากการตั้งองค์กรในลักษณะและวัตถุประสงค์เดียวกับ NATO ก็คือการจัดตั้ง SEATO (South East Asia Treaty Organization) ทั้งนี้แรกเริ่มเดิมที ASEAN เป็นแค่ความร่วมมือทางการเมือง สังคม และวัฒนธรรม แต่หลังจากนั้นก็ขยายมาคลุมประเด็นทางเศรษฐกิจด้วยภายใต้ AFTA (ASEAN Free Trade Agreement)

การสร้างความร่วมมือในระดับภูมิภาคไม่เพียงสร้างตลาดภายในที่เข้ทแข็งได้เท่านั้น หากแต่ในเวที่ระหว่างประเทศอย่าง WTO ยังเป็นการสร้างอำนาจต่อรองที่เข้มแข็งมากกว่าการต่อรองในนามชาติใดชาติหนึ่งโดยเฉพาะ ดังเช่นกรณีของสหภาพยุโรปที่ใช้การต่อรองในกลุ่มเพื่อกีดกันไม่ให้สินค้าเกษตรจากประเทศยากจนมาตีตลาดในยุโรปเองได้ เพื่อปกป้องภาคการกษตรของยุดรปเอาไว้ นอกจากนี้การเจรจาเขตการค้าเสรีหรือ FTA (Free Trade Agreement) ในนามของสหภาพยุโรปก็ทำให้อำนาจต่อรองเพิ่มขึ้นอย่างมหาศาลด้วยเช่นกัน


NGOs

องค์กรพัฒนาเอกชน หรือ NGOs (Non Governmental Organizations) นั้นถือเป็นองค์กรระหว่างประเทศอีกองค์กรที่มีบทบาทสูงภายใต้บริบทปัจจุบัน โดย NGOs นั้นมีประวัติการกำเนิดที่สืบย้อนไปไกลถึงช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ้นสุดลงใหม่ๆ ชาติต่างๆในยุโรปเสียหายอย่างหนัก บรรดาโบสถ์แคธอลิคในสหรัฐฯมีความต้องการระดมเงินบริจาคไปช่วยเหลือชาวแคธอลิคในยุโรปที่ได้รับผลกระทบจากสงคราม โดยกลุ่มองค์กรแคธอลิคกลุ่มนี้เรียกตัวเองว่า CRS (Catholic Relief Service) นอกจากกลุ่มของแคธอลิคแล้ว ก้มีองค์กรบรรเทาทุกข์โดยโบสถ์ของนิกายโรปเตสแตนท์ขึ้นมาในภายหลัง กลุ่มนี้ก็คือ CWS (Church World Service) กล่าวได้ว่า NGOs แห่งแรกของโลกเป็นกลุ่ม NGOs โดยศาสนจักร มีเป้าหมายในเชิงมนุษยธรรม และต่อมาแนวคิดและวิธีปฏิบัติของ NGOs ทั้ง 2 แห่งมีการยอมรับมากขึ้นจึงเกิด NGOs ในลักษณะบรรเทาทุกข์ขึ้นแต่ทำโดยภาคประชาชนตามมาอีกมากเช่น CARE เป็นต้น

ในยุคต้นๆ NGOs อาศัยเงินบริจาคล้วนๆในการดำเนินงานต่างๆเพื่อส่งความช่วยเหลือไปยังยุโรป โดยเราสามารถแบ่ง NGOs ออกเป็น 3 กลุ่มคือ
1.NGOs ที่ให้ความช่วยเหลือทางมนุษยธรรม เช่น CRS และ CWS
2.NGOs ที่ให้ความช่วยเหลือทางวิชาการหรือความช่วยเหลือทางเทคนิค ซึ่งต้องอาศัยผู้มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน
3.NGOs ที่เป็นองค์กรด้านการพัฒนา ซึ่งเติบโตมากในปัจจุบัน เช่น กลุ่มอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมต่างๆ กลุ่ม NGOs ที่ทำหน้าที่ถ่วงดุลกับกลุ่มทุน หรือกลุ่มองค์กรพัฒนาภาคชนบท เป็นต้น

ด้วยเป้าหมายการทำงานที่ทำเพื่อสังคมโดยแท้ และประกอบกับบรรดาหน่วยงานของรัฐในหลายๆประเทศไม่ใส่ใจดูแลทุกข์สุขของประชาชน และมีการกดขี่ชาวบ้านอย่างมาก ทำให้ NGOs สามารถเข้าถึงมวลชน และได้รับความไว้วางใจอย่างดี ทำให้ NGOs มีความเข้าใจและมีข้อมูลหลายอย่างที่หน่วยงานภาครัฐ หรือแม้แต่กลุ่มทุนไม่มีและไม่สามารถเข้าถึงได้

การที่ NGOs มีความสามารถในการหาข้อมูลเชิงลึกภายใต้ต้นทุนการดำเนินงานที่ค่อนข้างต่ำ ทำให้มหาอำนาจอย่างสหรัฐฯเห็นประโยชน์ของ NGOs ในการเก็บข้อมูลเชิงลึก เพื่อใช้ในการเผยแพร่ลัทธิบริโภคนิยมอเมริกัน ให้หยั่งรากลึกในชุมชนของประเทศกำลังพัฒนาและประเทศด้อยพัฒนาทั้งหลาย การที่มีสาวกลัทธิบริโภคนิยมในภาคชนบทย่อมหมายถึง ตลาดขนาดมหึมาของกลุ่มทุนอเมริกันด้วย

เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อมูลเชิงลึกเพื่อขยายขอบเขตตลาดของสินค้าอเมริกัน สหรัฐฯจึงมีการจัดตั้งหน่วยงานที่มีชื่อว่า USAID (United States Agency for International Development) ขึ้นเพื่อแทรกแทรงตัวเองเข้าไปใน NGOs ต่างๆที่ทำงานอยู่กับมวลชน โดยอาศัยการให้เงินช่วยเหลือการทำโครงการของเหล่า NGOs แต่การที่ให้เงินตรงๆของ USAID อาจนำมาซึ่งความเคลือบแคลงสงสัยของคนที่พอจะรู้ทันได้ สหรัฐฯจึงใช้วิธีให้ NGOs ของตัวเองครอบ NGOs คนอื่นๆอีกทีเพื่ออำพรางตัวเอง โดยสหรัฐฯจะให้เงินช่วยเหลือผ่านวิธีที้เรียกว่า การประมูลงบประมาณ โดยคนที่มักจะไปประมูลงบประมาณก็คือพวก NGOs ฝ่ายศาสนจักรในสหรัฐฯนั่นเอง โดยทางกลุ่มต้องมีการเขียนหนังสือแสดงเจตจำนงหรือ LOI (Letter of Intent) ส่งไปยัง USAID เพื่อแจงรายละเอียดของโครงการ เมื่อ USAID พิจารณาแล้วว่า NGOs กลุ่มนี้ไว้ใจได้ และโครงการที่เขียนเข้าทางที่วางไว้ ก็จะให้เงินช่วยเหลือไปตาม LOI ที่ขอ จากนั้น NGOs เหล่านี้ก้จะนำเงินไปปล่อยให้ NGOs อื่นๆ ผ่านวิธีการเขียน LOI เพื่อขอเงินอีกที ซึ่ง NGOs ที่รับเงินในปลายทางจะต้องรายงานความก้าวหน้าของโครงการ และส่งข้อมูลมาเป็นระยะๆอยู่เสมอ ซึ่งผลที่ตามมาก็คือ กองทัพข้อมูล หรือ Information Convoy จำนวนมหาศาลถูกส่งกลับมายังสหรัฐฯ และเข้ามาอยู่ในมือกลุ่มทุนโดยไม่รู้ตัว

ด้วยเล่ห์เพทุบายเช่นนี้ บรรดากลุ่มทุนผุกขาดจึงอาศัยการตั้ง NGOs บังหน้าบ้างเพื่อไปคลุกคลีกับชาวบ้าน แล้วหลอกเอาข้อมูลต่างๆมา เพื่อประโยชน์ในการครอบงำตลาดในอนาคตด้วย

ดังนั้น NGOs จึงเป็นองค์กรระหว่างประเทศที่มีบทบาทสำคัญในทาง IPE จากการที่มีกิจกรรมเคลื่อนไหวในระดับต่างๆ ตั้งแต่ระดับชุมชนจนถึงเครือข่ายระดับโลก มีเป้าหมายที่หลากหลาย และนอกจากนี้ก็กลายเป็นเครื่องมือเพื่อบรรลุเป้าหมายในการครอบงำ และแผ่อิทธิพลของมหาอำนาจและกลุ่มทุนข้ามชาติด้วย


TNCs / MNCs

ภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ และการเติบโตแบบก้าวกระโดของทุนนิยมโลกนับตั้งแต่สหภาพโซเวียตล่ม สลายลง ย่อมหลีกเลี่ยงการพูดถึงบทบาทของ บรรษัทข้ามชาติ หรือ TNCs (Transnational Corporations) หรือ MNCs (Multinational Corporations) ไม่ได้ โดยการค้าโลกกว่าร้อยละ 40 นั้นเป้นการค้าอันเป็นผลมาจากการซื้อขายภายในเครือของ MNCs เอง นอกจากนี้ MNCs ยังมีกำลังทางทรัพยากรมหาศาลที่ใหญ่เกินกว่ารัฐบาลของประเทศยากจนจนถึงประเทศที่มีรายได้ปานกลาง หรือแม้แต่รัฐบาลมหาอำนาจเองจะควบคุมได้ MNCs ที่ใหญ่ที่สุดในโลกอย่าง Wal-Mart Stores มีรายได้เกือบ 380,000 ล้านเหรียญสหรัฐฯ มีคนงานกว่า 2 ล้านคนทั่วโลกในปี 2007 ซึ่งถ้าเทียบกับประเทศไทย ต้องถือว่าไทยเล็กกว่า Wal-Mart เสียอีก เพราะไทยมีขนาดเศรษฐกิจแค่ 250,000 ล้านเหรียญเท่านั้น คือ Wal-Mart ใหญ่กว่าไทย 1.5 เท่า ทั้งๆที่ไทยมีประชากรกว่า 63 ล้านคน นอกจากนี้รายได้ของ Wal-Mart ยังคิดเป็นกว่า 11% ของขนาดเศรษฐกิจจีนซึ่งเป็นเศรษฐกิจที่ใหญ่เป็นอันดับที่ 4 ของโลก และแม้แต่เศรษฐกิจสหรัฐฯเองก็ถูกควบคุมโดยเศรษฐกิจของ MNCs ไม่กี่บริษัทที่ทำการวางแผนการจ้างงาน การลงทุน การตลาด เพื่อแข่งกับ MNCs จากซีกโลกอื่น ซึ่งหากพิจารณามุมนี้ อาจเรียกได้ว่า ระบบการบริหาร MNCs เป็นระบบเศรษฐกิจแบบวางแผนจากส่วนกลางคือ จากบริษัทแม่ ไม่ต่างจากระบบของพรรคคอมมิวนิสต์ทั่วโลกในยุคสงครามเย็น ดังนั้นกลไกการแข่งขันเสรีจึงเป็นเรื่องที่โกหกโดยสิ้นเชิง

MNCs นั้นมีประวัติอันยาวนานย้อนไปได้ถึงยุคพาณิชยนิยมตั้งแต่สมัยศตวรรษที่ 14 ที่ยุโรปเริ่ม ออกล่าอาณานิคม และ MNCs ก็ขยายตัวอย่างมากในยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมในศตวรรษที่ 19 เป้าหมายหลักของ MNCs ไม่ว่าในอดีตหรือปัจจุบัน และในอนาคตนั้นคือ การแสวงหากำไร ซึ่งเป็นธรรมชาติของธุรกิจที่มีการแข่งขันกันในระบบทุนนิยม โดยหาก MNCs ต้องการกำไรที่มากกว่าเดิมนั่นย่อมหมายถึง ต้องมีการผลิตขนาดใหญ่ (Mass Production) และการผลิตขนาดใหญ่ก็ย่อมต้องการตลาดขนาดใหญ่ (Mass Market) ซึ่งมีศักยภาพในการเป็นแหล่งวัตถุดิบ และเป็นตลาดในการระบายสินค้าได้ ดังนั้นจึงต้องมีการล่าอาณานิคมเพื่อเป็นแหล่งวัตถุดิบและตลาดไปในตัว MNCs ในยุคนั้นเช่น บริษัท East India Trading Company ของอังกฤษถึงกับวางแผนยึดประเทศอินเดียทั้งประเทศ ซึ่งในที่สุดก็ตกเป้นอาณานิคมของอังกฤษในที่สุด

ทั้งนี้การที่ MNCs ทำการยึดอาณานิคมในยุคล่าอาณานิคมก็เพื่อการ exploit เอาความมั่งคั่งหรือมูลค่าส่วนเกินจากตลาดที่เข้าไปยึด ในยุคใหม่ภายใต้สภาวะโลกาภิวัตน์ที่ MNCs สามารถเคลื่อนย้ายทุน และทรัพยากรระหว่างประเทศได้อย่างเสรี MNCs จึงไม่จำเป้นต้องอาศัยกำลังทหารเข้ายึดดินแดนเหมือนสมัยก่อน แต่อาศัยอำนาจแห่งทุน และกลไกระหว่างประเทศอย่างเช่น องค์กร Bretton Woods ทั้ง 3 ที่กล่าวมาแล้วข้างต้น และ NGOs เข้าทำการควบคุมทรัพยากรทั้งหมดเอาไว้ ใช้ทั้งเงินและการล็อบบี้ในระดับชาติและระหว่างประเทศในการสร้างกฎกติกาที่เอื้อต่อการครอบครองตลาด รวมทั้งการครอบงำทางคิดผ่านการโฆษณาชวนเชื่อ และการศึกษา ดังนั้นในยุคใหม่ MNCs จึงสามารถเข้าควบคุมตลาดได้อย่างเบ็ดเสร็จเด็ดขาดกว่า และถูกต่อต้านน้อยกว่าในยุคล่าอาณานิคม ดังนั้น MNCs จึงเป็นตัวแทนของลัทธิล่าอาณานิคมสมัยใหม่ (Neo Colonialism) อย่างปฏิเสธ

เครดิต : อ.ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ




 

Create Date : 14 ธันวาคม 2554    
Last Update : 14 ธันวาคม 2554 11:59:17 น.
Counter : 2866 Pageviews.  

1  2  3  

ขอบฟ้าบูรพา
Location :
สมุทรปราการ Thailand

[Profile ทั้งหมด]

ให้ทิปเจ้าของ Blog [?]
ฝากข้อความหลังไมค์
Rss Feed
Smember
ผู้ติดตามบล็อก : 18 คน [?]




ผู้ประกาศกรุงเทพธุรกิจทีวี พิธีกรรายการแกะรอยหยักสมองและ World Class Smart Thai
สนใจประวัติศาสตร์ ศาสนา ปรัชญา ต่างประเทศ เทคโนโลยี สังคม และชนชั้น

ติดตามทวิตเตอร์ได้ที่ @atis_kttv นะครับ
New Comments
Friends' blogs
[Add ขอบฟ้าบูรพา's blog to your web]
Links
 

 Pantip.com | PantipMarket.com | Pantown.com | © 2004 BlogGang.com allrights reserved.