Of Monsters and Men - Dirty Paws

เพลงนี้เหมาะกับสถานการณ์สงครามทีกำลังเป็นข่าว และพอดีช่วงนี้ไปอ่านหนังสือปรัชญาผสมจิตวิทยา แล้วนึกถึง*โสเครติส(ต้นกำเนิดของการกระตุกต่อมเอ๊ะ)/ เอ๊ะเก่งมาก ขนาดตอนช่วงสุดท้ายของชีวิต เพื่อนวางแผนเส้นทางการหนีให้ โสเครติสเลือกที่จะไม่หนี

เพราะเป็น“การทำผิดหลักที่ตนเองเชื่อ” ซึ่งแย่กว่าความตายอีก

และตอนถูกตัดสินประหารชีวิต เขา “อาจรอดได้” ถ้ายอมเงียบ หรือยอมเลิกตั้งคำถาม แต่เขาเลือกไม่ทำ ยอมกินยาพิษซะดีกว่า

เขาเป็นคนให้รากฐานของการตั้งคำถาม เค้าคือคนไปกระตุ้นต่อมเอ๊ะให้ลูกศิษย์และคนที่เชื่อเขา (การตั้งคำถามเชิงศีลธรรมและความหมายชีวิต)

ในหนังสือกล่าวถึงอีกหลายคนเช่น เพลโต และอริสโตเติล

อ่านไปอ่านมา เหมือนวิธีการคิดถูกถ่ายทอดต่อๆกันมา และพัฒนารูปแบบกันมาเรื่อยๆ และเป็นรากฐานคลาสสิกของการคิดในรูปแบบ Critical thinking

แต่ถ้ามองว่า 3 คนนี้คิดแบบไหน อาจจะตรงกับ Dialectical–Rational Thinkingมากกว่า (การคิดแบบใช้เหตุผล + ปะทะความคิดเพื่อหาความจริง)

เป็นฟิลถามแบบท้าทาย แต่เป็น “การท้าทายด้วยเจตนาบริสุทธิ์”

ถ้าเราโดน 3 คนนี้มานั่งถามเรา ก่อนเราจะมานั่งหาคำตอบให้ 3 คนนี้ เราคงจะพูดว่า

มาท้าทายเราเหรอ / จะจับผิดเราหรอ/ จะเล่นงานเราให้ได้เลยใช่ไหม /กวนหรอ

ฮ่าฮ่า

------------------------

มาเข้าเรื่องประเด็นสงคราม ต่อค่ะ

เลยลองให้เพื่อนรัก chatGPT สมมติตัวเองว่า ถ้าเป็นสถานการณ์ 3 คนนี้( โสเครติส เพลโต และอริสโตเติล) มาทำวาไรตี้โชว์ ถามคำถามท่านผู้นำ 3 ประเทศ (อเมริกา/ อิสราเอล และอิหร่าน) จะถามอะไรบ้าง

🇺🇸 สหรัฐอเมริกา

ถ้าเป็น Socrates จะถามว่า:

คุณเรียกสิ่งนี้ว่า “การปกป้องเสรีภาพ” — เสรีภาพของใคร?
ถ้าความมั่นคงต้องแลกกับชีวิตผู้บริสุทธิ์ คุณยังเรียกมันว่าความยุติธรรมได้ไหม?
อำนาจมากขึ้น ทำให้คุณมีคุณธรรมมากขึ้นหรือไม่?

ถ้าเป็น Plato จะถามว่า:

ผู้นำของคุณตัดสินใจจากปัญญา หรือจากแรงกดดันทางการเมือง?
รัฐของคุณปกครองด้วย “เหตุผล” หรือด้วย “ความกลัว”?
ถ้ารัฐถูกขับเคลื่อนโดยผลประโยชน์ มากกว่าความดีสูงสุด รัฐนั้นจะมั่นคงจริงหรือ?

ถ้าเป็น Aristotle จะถามว่า:

เป้าหมายที่คุณประกาศ สอดคล้องกับวิธีการที่ใช้หรือไม่?
สงครามนี้พาไปสู่ “ความเจริญของมนุษย์” (human flourishing) หรือไม่?
ถ้าการกระทำขัดกับคุณธรรมหลัก เช่น ความพอดีและความยุติธรรม คุณจะเรียกมันว่า “ดี” ได้อย่างไร?

🇮🇱 อิสราเอล

Socrates:

ความมั่นคงหมายถึงการไม่มีภัย หรือการไม่มีความกลัว?
คุณกำลังปกป้องชีวิต หรือกำลังปกป้องความโกรธ?
ถ้าความยุติธรรมของคุณทำให้ผู้อื่นสิ้นหวัง มันยังเป็นความยุติธรรมอยู่ไหม?

Plato:

ผู้นำของคุณตัดสินใจจากปัญญา หรือจากแรงกดดันของความสูญเสีย?
ความกลัวสามารถเป็นรากฐานของรัฐที่ยั่งยืนได้หรือไม่?

Aristotle:

การตอบโต้ในระดับใดจึงถือว่า “พอดี”?
คุณธรรมของความกล้าหาญ ต่างจากความหุนหันอย่างไร?

🇮🇷 อิหร่าน

Socrates:

การต่อต้านอำนาจใหญ่ คือความยุติธรรม หรือคืออัตตาระดับรัฐ?
คุณกำลังยืนหยัดในหลักการ หรือยืนหยัดในภาพลักษณ์?

Plato:

รัฐของคุณถูกนำโดยปัญญา หรือโดยอุดมการณ์?
เมื่อศาสนาและการเมืองหลอมรวมกัน ใครตรวจสอบความถูกต้อง?

Aristotle:

การกระทำของคุณนำไปสู่ความดีของประชาชนจริงหรือ?
ถ้าความขัดแย้งยืดเยื้อ ประชาชนของคุณเจริญขึ้นหรือลดลง?

สิ่งที่น่าสนใจคือ
ไม่มีคำถามไหนตั้งขึ้นเพื่อ “จับผิด”

แต่ทุกคำถามพยายามเจาะว่า:

คุณกำลังทำสิ่งนี้เพราะอะไร?
เป้าหมายสอดคล้องกับวิธีการไหม?
คุณธรรมยังอยู่ตรงไหน?

-----------------------------------

ขอปิดท้ายด้วยความเอ๊ะบ้าง ไปเอ๊ะใส่ chatGPTมา

แล้วความ “เอ๊ะเก่ง”ของโสเครติส มาจากไหน พ่อแม่เลี้ยงดูมายังไง/กรรมพันธุ์เป็นแบบไหน/ อยู่ในสิ่งแวดล้อมแบบไหน/ โตมากับความเชื่อ/ความต้องการ/คุณค่าในชีวิตแบบไหน / มีประสบการณ์ชีวิตแบบไหน?

1️⃣ พ่อแม่เลี้ยงดูแบบไหน?

พ่อ: ช่างแกะสลัก
แม่: หมอตำแย (ผดุงครรภ์)

ไม่มีหลักฐานว่าครอบครัวเป็นนักคิดหรือนักวิชาการ
เขาน่าจะเติบโตในครอบครัวชนชั้นกลางค่อนล่าง

สิ่งที่เป็นไปได้:
บ้านไม่ได้มีอำนาจการเมือง → เขาไม่ถูกหล่อหลอมให้รักษาผลประโยชน์ชนชั้นสูง
อาชีพแม่ “ทำคลอด” กลายเป็นอุปมาอุปไมยสำคัญในวิธีคิดของเขา (เขาเรียกวิธีสอนว่า การทำคลอดความคิด)
แต่ไม่มีหลักฐานว่าพ่อแม่เลี้ยงแบบกระตุ้นให้เป็นนักตั้งคำถามโดยตรง

2️⃣ กรรมพันธุ์?

ยุคนั้นไม่มีข้อมูลทางชีววิทยา
แต่ถ้าใช้กรอบจิตวิทยาสมัยใหม่:

ความ “เอ๊ะเก่ง” อาจสัมพันธ์กับบุคลิกภาพแบบ:
Openness สูง
Low agreeableness บางด้าน (ไม่ตามใจสังคม)
Need for cognition สูง
ลักษณะบุคลิกภาพมีองค์ประกอบทางพันธุกรรมบางส่วน
แต่สิ่งสำคัญคือ เขา “ใช้” มันตลอดชีวิต

3️⃣ สิ่งแวดล้อมที่โตมา

เขาโตในเอเธนส์ช่วงศตวรรษที่ 5 ก่อนคริสตกาล
ยุคประชาธิปไตยแรก ๆ ของโลก

เมืองเต็มไปด้วย:
การอภิปรายในที่สาธารณะ
ครูสอนวาทศิลป์ (Sophists) ที่สอนให้พูดเก่งเพื่อชนะ
ความวุ่นวายทางการเมือง
สิ่งแวดล้อมนี้ทำให้:
คนที่ชอบคิด → มีเวทีทดลองคิด
คนที่สงสัย → มีวัตถุดิบให้สงสัยเต็มเมือง

4️⃣ โตมากับความเชื่อแบบไหน?

เขาไม่ใช่คนไร้ศาสนา
แต่เขาวิจารณ์ความเชื่อที่ไร้เหตุผล

เขาเชื่อว่า:
ความดีสำคัญกว่าชื่อเสียง
วิญญาณสำคัญกว่าทรัพย์สิน
การรู้ว่าตัวเองไม่รู้ คือปัญญา
เขายังพูดถึง “daimonion”
คือเสียงเตือนภายในที่ห้ามเขาทำบางอย่าง
แปลว่าเขามีมิติทางจิตวิญญาณด้วย ไม่ใช่แค่ตรรกะล้วน ๆ

5️⃣ ความต้องการและคุณค่าในชีวิต

เขาไม่ได้ต้องการ:
เงิน
อำนาจ
การยอมรับจากฝูงชน

เขาต้องการ:
ความสอดคล้องระหว่างคำพูดกับการกระทำ
ความจริง
ความยุติธรรม
6️⃣ ประสบการณ์ชีวิตที่หล่อหลอมเขา
เป็นทหารในสงคราม Peloponnesian War
เห็นความตายจริง
เห็นการเมืองล่มสลาย
เห็นประชาธิปไตยที่กลายเป็นการตัดสินด้วยอารมณ์ฝูงชน
ท้ายที่สุด เขาถูกตัดสินประหารด้วยข้อหาทำให้เยาวชนเสื่อมศรัทธาในรัฐ

ประสบการณ์เหล่านี้ทำให้เขาไม่เชื่อ “ความเห็นส่วนใหญ่” ง่าย ๆ