เมื่อลมฝนพัดมาพร้อมกับฟ้าคะนอง หลายคนยังไม่ตระหนักถึงอันตรายจากฟ้าผ่าและขาดวิธีรับมือที่ถูกต้อง จึงมักเลือกที่จะเดินหลบฝนใต้ต้นไม้ใหญ่หรือวิ่งไปหลบในกระท่อมสังกะสีกลางทุ่งนาเพราะคิดว่าปลอดภัย แต่หารู้ไม่ว่าพฤติกรรมเหล่านี้คือการพาตัวเองไปเผชิญหน้ากับอันตรายถึงชีวิตโดยไม่คาดคิด จากประสบการณ์ที่เราเคยลงพื้นที่พูดคุยกับเจ้าหน้าที่กู้ภัยและผู้รอดชีวิตจากเหตุภัยพิบัติทางธรรมชาติ เราพบความจริงที่น่าตกใจว่า ผู้ประสบภัยส่วนใหญ่ขาดความรู้เรื่องวิธี
อย่างไม่ทันตั้งตัว โดยส่วนใหญ่ไม่ได้โดนฟ้าผ่าโดยตรง (Direct Strike) แต่เกิดจากการโดนกระแสไฟแลบแถบข้าง (Side Flash) หรือกระแสไฟวิ่งตามพื้นดิน (Ground Current) เนื่องจากพฤติกรรมการหลบภัยในจุดที่ผิดวิธี
ในทางวิทยาศาสตร์ ฟ้าผ่าเกิดขึ้นเมื่อประจุไฟฟ้าลบในก้อนเมฆคิวมูโลนิมบัส (Cumulonimbus) ดึงดูดกับประจุไฟฟ้าบวกบนพื้นดินจนเกิดความต่างศักย์ไฟฟ้าขนาดมหึมา กระแสไฟฟ้าแรงสูงกว่า 100 ล้านโวลต์จะหาเส้นทางที่มีความต้านทานต่ำที่สุดเพื่อถ่ายเทประจุลงสู่พื้นดิน โดยวัตถุที่สูงเด่นจะช่วยย่นระยะทางให้กระแสไฟฟ้าเดินทางผ่านอากาศได้ง่ายขึ้น ส่วนความชื้นภายในจะทำหน้าที่เป็นตัวนำไฟฟ้าที่ช่วยลดความต้านทานลงอย่างมหาศาล ซึ่งก็คือวัตถุที่มีความสูงเด่นเหนือน่านฟ้าหรือวัตถุที่เป็นตัวนำไฟฟ้าที่ดี
อ้างอิงข้อมูลสถิติจากกรมควบคุมโรค ประเทศไทยมีรายงานผู้บาดเจ็บและเสียชีวิตจากฟ้าผ่าเฉลี่ยปีละกว่า ราย โดยสถานที่เกิดเหตุสูงสุดถึงร้อยละ 28.57 คือบริเวณใต้ต้นไม้ใหญ่และกระท่อมกลางทุ่งนา และช่วงเวลาที่มีรายงานการเกิดเหตุมากที่สุดคือระหว่างเวลา 15.00 น. ถึง 16.59 น. ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มวลอากาศร้อนและเย็นปะทะกันจนเกิดพายุฤดูร้อนบ่อยที่สุด
วิเคราะห์พื้นที่ปลอดภัย VS พื้นที่เสี่ยงสูง
หากเราลองเปรียบเทียบระหว่าง "รถยนต์ที่เป็นโครงโลหะปิดสนิท" กับ "กระท่อมไม้หรือเต็นท์ผ้าใบกลางแจ้ง" รถยนต์จะมีระดับความปลอดภัยที่สูงกว่าอย่างเห็นได้ชัด เนื่องจากหลักการกรงฟาราเดย์ (Faradd Cage) ที่กระแสไฟฟ้าจากฟ้าผ่าจะวิ่งผ่านเปลือกโลหะภายนอกรถแล้วไหลลงสู่พื้นดินโดยไม่ทำอันตรายต่อคนข้างใน ในขณะที่กระท่อมไม้หรือเต็นท์ผ้าใบไม่มีโครงสร้างที่ช่วยกระจายแรงดันไฟฟ้า กระแสไฟจึงสามารถวิ่งผ่านโครงสร้างที่เปียกชื้นและเข้าทำร้ายร่างกายมนุษย์ที่อยู่ภายในได้โดยตรง
วิธีรับมือแบบเป็นขั้นตอนด้วยกฎ 30-30 การยืนหลบฝนใต้ต้นไม้ใหญ่แบบพระเอกนางเอกในละครโรแมนติก นอกจากจะไม่ช่วยสร้างบรรยากาศรักหวานชื่นแล้ว ยังเป็นการเพิ่มโอกาสไปทัวร์ยมโลกแบบ Fast Track อีกด้วย
สรุปวิธีรับมืออันตรายจากฟ้าผ่า เพื่อความปลอดภัยของทุกคน
ภัยจากฟ้าผ่าไม่ใช่เรื่องของดวงดีดวงซวย แต่เป็นปรากฏการณ์ทางฟิสิกส์ที่เราสามารถหลบเลี่ยงได้ด้วยสติและการเตรียมความพร้อม การหลีกเลี่ยงพื้นที่โล่งแจ้ง การไม่ใช้อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ขณะเกิดพายุ และการปฏิบัติตามกฎ 30-30 จะช่วยเปลี่ยนสถานการณ์ที่อันตรายถึงชีวิตให้กลายเป็นเรื่องที่เราควบคุมได้อย่างปลอดภัย