PM2.5 เป็นมลพิษทางอากาศที่มีขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางน้อยกว่า 2.5 ไมครอน (0.0025 มิลลิเมตร) ซึ่งมีขนาดเล็กจนสายตาของมนุษย์มองไม่เห็น ประกอบไปด้วยสสารของแข็ง (ฟูม) และหยดของเหลวที่ลอยอยู่ในอากาศ (ละออง) พิษเหล่านี้ประกอบไปด้วยส่วนประกอบหลายอย่าง เช่น ซัลเฟอร์ออกไซด์ (SOx) ไนโตรเจนออกไซด์ (NOx) แอมโมเนีย (NH3) สารอินทรีย์ โลหะละเหย (ปรอท)  ดินหรือฝุ่นละออง และสารก่อภูมิแพ้ (ละอองเกสรหรือเชื้อรา)

 

มลพิษนี้เมื่อเกิดขึ้นจึงเป็นสาเหตุสำคัญของการมองเห็นที่ลดลงในเมืองใหญ่ ซึ่งนั่นก็คือผลกระทบอันดับแรกที่เราสามารถรู้สึกได้ทันที ส่วนผลกระทบอันดับที่สองต้องใช้เวลาถึงจะรู้ได้นั่นก็คือผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์ เช่นระบบทางเดินหายใจที่ก่อให้เกิดโรคมะเร็ง

 

แล้ว PM2.5 เกิดจากแหล่งใด

1. เกิดจากอุตสาหกรรมยานยนต์ ซึ่งควันรถยนต์ที่อยู่ตามท้องถนนพวกนี้ส่วนใหญ่จะปล่อย SOx, NOx, NH3 และสารประกอบอินทรีย์ละเหย (VOCs) ออกมา

2. เกิดจากอุตสาหรรมการก่อสร้าง การผลิตปูนซีเมนต์ การเผาไหม้โดยใช้ถ่านหิน รวมถึงเหมืองต่าง ๆ 

3. อุตสาหกรรมอื่น ๆ ที่ก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศ

4. การเผาวัชพืชของกลุ่มเกษตร และไฟป่า

 

แล้วจะแก้ไขได้อย่างไร

การเกิดขึ้นทั้งของ PM10 และ PM2.5 ในประเทศไทยโดยเฉพาะเขตเมืองใหญ่และเขตอุตสาหกรรมเกิดขึ้นมานานแล้ว เพียงแต่เกิดขึ้นเป็นระยะเวลาสั้น ๆ เนื่องจากมีการกระจายตัวของลมบนพัดพามลพิษเหล่านี้ให้เจือจางลง อีกทั้งเมื่อถึงฤดูฝน ฝุ่นควันพิษเหล่านี้ก็จะลดลง แต่เมื่อไม่ใช่ฤดูฝน อีกทั้งลมบนสงบนิ่ง อาการที่เมืองถูกปกคลุมไปด้วยหมอกควันพิษาจึงปรากฎชัดเจนขึ้นมา การแก้ปัญหาจึงควรจัดการที่ต้นกำเนิดของมลพิษเหล่านั้น

 

อย่างไรก็ตาม PM2.5 เกิดขึ้นจากองค์ประกอบหลายอย่าง หน่วยงานราชการและรัฐบาล โดยเฉพาะนักการเมืองผู้กำหนดนโยบายจะต้องไม่เพียงมุ่งเน้นไปที่การควบคุมการปล่อยควันพิษและฝุ่นละออง แต่จะต้องกำหนดกลยุทธ์เพื่อควบคุมองค์ประกอบของมลพิษเหล่านั้นอย่างมีชั้นเชิง นั่นก็คือการควบคุมแบบบูรณาการ เช่นการควบคุมหลายจุด / การควบคุมในระดับภูมิภาค / ความจริงใจของภาครัฐ / การอุดหนุนการวิจัยหาพลังงานที่ก่อให้เกิดมลพิษน้อยที่สุด / การควบคุมและหานวัตกรรมการปล่อยควันเสียของยานพาหนะ / การวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีสำหรับควบคุมมลพิษทางอากาศ / ความสอดคล้องของนโยบาย / การปฎิบัติตามและการบังคัยใช้ / กฏระเบียบของรัฐที่เพียงพอ / การสร้างจิตสำนึกในการรักษาสภาพอากาศด้วยการไม่เผา / การรับรู้ของสาธารณะ

 

การทำงานร่วมกันในระดับภูมิภาคและการปฏิบัติตามกฏระเบียบอุตสาหกรรมเป็นกุญแจสู่ความสำเร็จในการควบคุมมลพิษและหมอกควัน PM2.5 รวมถึงมลพิษทางอากาศอื่น ๆ 

เรื่องโดย จับซา
เครดิตภาพ จากสมาชิกพันทิป "pencil"

“ทรัพย์ในดิน สินในน้ำ” คำนี้ทุกท่านคงเคยได้ยินกันมา ความหมายก็คือพื้นดินจะปลูกพืชอะไรก็งาม สามารถเก็บเกี่ยวมาเป็นอาหารหรือเปลี่ยนเป็นสินทรัพย์ได้ ส่วนในน้ำก็มีปลาและสัตว์น้ำมากมายที่สามารถจับได้ง่าย ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของพื้นที่ที่ก่อให้เกิดความมั่งคั่งและมั่นคงของอาหาร

เมื่อพิจารณาถึงคำว่า “สินในน้ำ” เราจะพบว่าในประเทศไทยมีอาชีพการทำประมงอยู่ 2 ลักษณะ นั่นก็คือประมงน้ำจืดและประมงน้ำเค็ม ในส่วนของประมงน้ำเค็มนั้นก็แบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท นั่นก็คือประมงขนาดเล็กหรือประมงพื้นบ้าน และประมงขนาดใหญ่ที่เรียกว่าอุตสาหกรรมการทำประมง แต่ไม่ว่าจะเป็นประเภทใด ผู้ที่ทำจะต้องออกเรือไปในทะเลเพื่อจับปลา ซึ่งต้นทุนดำเนินการที่เกิดขึ้นที่เป็น Fix Cost ก็คือ เรือพร้อมเครื่องมืออุปกรณ์และน้ำมันเชื้อเพลง หรือที่เราเรียกกันว่าสังหาริมทรัพย์ ส่วนค่าแรงคนงานนั้นจะเป็น Available Cost

การออกหาปลาของกลุ่มประมงไม่ใช่ออกเรือไปสะเปะสะปะ แต่จะต้องมีจุดหมายที่แม่นยำไม่เช่นนั้นจะเป็นการเพิ่มต้นทุนให้กับผู้ประกอบการ เมื่อมองดูถึงการหาปลาของประมงขนาดใหญ่เพื่อจับปลาทีละมาก ๆ ส่วนใหญ่แล้วจะต้องมีเครื่องไม้เครื่องมือที่เอื้อต่อประโยชน์ดังกล่าว

เครื่องมือที่สำคัญสำหรับนำทางไปจับปลาก็คือระบบ Sonar Fish Finder ซึ่งสามารถที่จะตรวจสอบได้ว่าฝูงปลาขนาดใหญ่อยู่ในบริเวณใดจะได้ล้อมอวนเพื่อจับ ซึ่งผลกระทบต่อทรัพยากรของการทำประมงประเภทนี้ก็คือจะทำให้ปลาซึ่งถือว่าเป็นสินในน้ำลดน้อยลงจนถึงขนาดหมดไปจากพื้นที่ ทำให้ต้องออกเรือไปไกลมากขึ้นจนถึงขั้นต้องไปขอจับปลาในเขตทะเลของประเทศอื่น

สำหรับประมงขนาดเล็กที่เป็นประมงพื้นบ้านก็ต้องออกเรือไปเช่นกัน โดยจะออกไปเป็นกลุ่มลักษณะเป็นการลงแขกหาปลา และเรือจะไม่ใหญ่โตเท่า เป็นแค่เรือที่รูปทรงคล้ายเรือหางยาวหรือเรือกอและที่ติดเครื่องยนต์ที่ท้ายเรือเท่านั้น และอุปกรณ์ก็ไม่ได้มีมากมายเหมือนของอุตสาหกรรมประมง คนงานก็ไม่มากเป็นเพียงแค่สมาชิกในครอบครัวไม่เกิน 3 คนต่อหนึ่งลำเรือเท่านั้นและต้องมีพรานทะเลอย่างน้อย 1 คนติดสอยห้อยตามไปด้วย

ดังนั้นประมงประเภทนี้ต้นทุนจึงไม่สูงแต่ก็จับปลาได้แบบสมน้ำสมเนื้อหลายร้อยกิโลกรัมกันเลยทีเดียว เครื่องมือสำคัญที่ใช้สำหรับนำทางไปจับปลาจะใช้ "หู" ของพรานทะเลที่ฝึกวิชาดูหลำแทนระบบ  Sonar Fish Finder

โดยก่อนฟ้าสางประมาณตี 2-3 ชาวประมงพื้นบ้านจะใช้แผนที่จักรวาลนั่นก็คือดวงดาวบนท้องฟ้านำทางออกเรือไปถึงจุดใดจุดหนึ่งในทะเลจากนั้นจะดับเครื่องยนต์ และใช้หูแนบน้ำหรือใช้พายจุ่มน้ำแล้วใช้หูแนบกับด้ามพาย เพื่อฟังเสียงปลาก็สามารถบอกได้ทันทีว่าบริเวณนั้นมีปลาหรือไม่ ปลาอยู่ใกล้หรือไกลในทิศทางใด เป็นปลาหรือสัตว์น้ำชนิดใด ใช่ปลาที่ต้องการหรือไม่ มีปริมาณมากเท่าใด ตัวเล็กหรือตัวโตเต็มวัย ถ้าลงอวนจะคุ้มหรือไม่

แทบจะเรียกได้ว่าการประมงประเภทนี้จะใช้หูในการหาสินในน้ำ และใช้ตาเพื่อดูอันตรายเท่านั้น เมื่อรู้ทิศที่อยู่ของปลาแล้วพรานจะพายเรือไปแบบเงียบ ๆ แล้วดำน้ำเพื่อฟังเสียงร้องของปลาเป็นระยะ เมื่อรู้สึกว่าเสียงนั้นดังอยู่บริเวณหน้าอกของตนนั่นแสดงว่าพรานได้อยู่ท่ามกลางฝูงปลาแล้ว จากนั้นพรานจะส่งสัญญาณเพื่อให้ชาวประมงล้อมอวนต่อไป

พรานทะเลที่มีวิชาดูหลำติดตัวจะได้รับการยกย่องจากชุมชนมากเนื่องจากถือว่าเป็นผู้ที่มีวิชาความรู้สูงในเรื่องสินในน้ำ การหากินกับทะเล และการป้องกันภัยจากทะเลให้กับชาวประมงในชุมชน ซึ่งกว่าที่พรานจะได้วิชาดูหลำนั้นจะต้องถูกฝึกแบบเข้มข้นจากครูผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชาด้วยการ learning by doing ซึ่งเป็นเรื่องยากเย็นไม่หย่อนไปกว่าการเรียนในระดับด๊อกเตอร์เลยทีเดียว

นอกเหนือจากความรู้ ความชำนาญและวิธีการแล้ว ผู้ที่เป็นพรานจะต้องรู้ถึงนิสัยและฤดูของปลาชนิดต่าง ๆ ในทะเลเช่น ฤดูกาลโยกย้ายเพื่อว่างไข่ ฤดูกาลโยกย้ายสำหรับตัวเต็มวัย และฤดูกาลอนุบาลตัวอ่อน

อย่างไรก็ตามเมื่อมีประมง 2 ประเภทหาสินในน้ำเดียวกัน ประมงประเภทหนึ่งย่อมต้องส่งผลกระทบต่ออีกประเภทหนึ่งเป็นที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ ซึ่งผลกระทบที่ประมงพื้นบ้านได้รับจากอุตสาหกรรมประมงนั่นก็คือการสูญเสียระบบนิเวศธรรมชาติใต้ทะเลอันเป็นที่ทำมาหากินของพวกเขานั่นเอง