2. ระบบขับถ่ายปัสสาวะ (Urinary system)

2.1 องค์ประกอบและการทำงานของระบบขับถ่ายปัสสาวะ

                อวัยวะของระบบขับถ่ายปัสสาวะที่สำคัญ ได้แก่

1)       ไต ( Kidneys  ) มีจำนวน 1 คู่ โดยจะอยู่ระหว่างกระดูกสันหลัง ( Thoracic spine ) อันที่ 12 และตอนเอว กระดูกสันหลัง ( Lubber spine ) 3 อันแรกรูปร่างคล้ายเมล็ดถั่วแดง โค้งออกด้านข้างและด้านในเว้า โดยไตแต่ละข้างจะประกอบด้วยหน่วยไตหรือเนฟรอนประมาณ 1-2 ล้านหน่วย หน้าที่สำคัญของไตมีมากมายได้แก่

1.1)   ทำให้เกิดปัสสาวะและขับปัสสาวะโดยขับออกทางหลอดไตไปยังกระเพาะปัสสาวะ

1.2)   ขับของเสียจากกระบวนการเมตาบอลิซึมของร่างกาย ได้แก่ ยูเรีย ครีอาตินิน แอมโมเนีย กรดยูริก และสารพิษที่ร่างกายไม่สามารทำลายได้

1.3)   กักเก็บสารที่มีประโยชน์ต่อร่างกายเพื่อนำมาใช้ใหม่ เช่น กลูโคส กรดอะมิโน ฮอร์โมน และวิตามิมต่างๆ เป็นต้น

1.4)   รักษาสมดุลของน้ำและอีเล็กโตรไลท์ในร่างกาย

1.5)   การรักษาสมดุลของกรดด่างในร่างกาย

1.6)   การผลิตฮอร์โมนหรือสารที่สำคัญต่อกระบวนการเมตาบอริซึมของร่างกาย

2)       ท่อไต ( Ureters ) มีจำนวน 2 ท่อ เป็นท่อที่นำปัสสาวะจากไตไปยังกระเพาะปัสสาวะมีความยาวประมาณ 10-12 นิ้ว

3)       กระเพาะปัสสาวะ ( Urinary Bladder ) เป็นอวัยวะที่ประกอบด้วยกล้ามเนื้อ ภายในเป็นโพรง สำหรับพักปัสสาวะก่อนขับออกภายนอกร่างกาย ในพระเพาะปัสสาวะจะเป็นทางเปิด 3 ช่อง คือ ทางเปิดชองท่อไตเข้าสู่กระเพาะปัสสาวะจำนวน 2 ช่อง และทางเปิดออกสู่ท่อปัสสาวะจำนวน 1 ช่อง หน้าที่สำคัญของกระเพาะปัสสาวะคือรับน้ำปัสสาวะที่กรองมาจากไต และเป็นที่พักชั่วคราวของปัสสาวะทั้งนี้เพื่อป้องกันการไหลของปัสสาวะที่จะออกทางท่อปัสสาวะตลอดเวลา และเมื่อกระเพาะปัสสาวะรวบรวมปัสสาวะมากเท่าที่สามารถบรรจุได้ ก็จะมีการขับถ่ายออกเป็นครั้งคราว โดยมีระบบประสาทควบคุมอัตโนมัติและระบบประสาทส่วนกลางเป็นตัวควบคุมการขับถ่าย ซึ่งจะกระตุ้นให้เกิดความรู้สึกอยากถ่ายปัสสาวะออกมา

                กระเพาะปัสสาวะสามารถขยายได้จากจำนวนทีละน้อยๆคือ ขยายได้ทีละ 1 มิลลิเมตรจนเต็มที่ได้ถึง 1 ลิตร จะรับน้ำปัสสาวะได้ 200 – 400 c.c. และจะเกิดความรู้สึกปวดขับถ่ายทันทีแต่พบว่าในบางครั้งกระเพาะปัสสาวะสามารถขยายตัวรับได้ถึง 700 c.c. แต่ถ้าเกินกว่านั้นโดยไม่มีการขับถ่ายออก จะทำให้เป็นอันตรายได้

                4) ท่อปัสสาวะ ( Urethra ) เป็นส่วนที่ต่อจากกระเพาะปัสสาวะ เพื่อนำปัสสาวะออกสู่ภายนอกร่างกาย ซึ่งในเพศหญิงจะมีความยาวประมาณ 4 ซม. ในขณะที่เพศชายจะมีความยาวประมาณ 20 ซม.

                การทำงานของระบบขับถ่ายปัสสาวะจะเริ่มขึ้นเมื่อเลือดหรือพลาสม่าไหลผ่านไต และหน่วยไต ซึ่งในบริเวณนี้จะมีการกรองและดูดซึมสารที่มีประโยชน์ และน้ำบางส่วนกลับเข้าไปใช้ใหม่ในร่างกาย ในขณะที่สารที่ร่างกายไม่ได้ใช้ประโยชน์และน้ำบางส่วนจะถูกผลิตออกมาจากไตในรูปของปัสสาวะ และถูกขับออกมาจากไตไปเก็บยังกระเพาะปัสสาวะผ่านทางท่อไต และเมื่อปริมาณของน้ำปัสสาวะมากพอระบบประสาทที่ควบคุมการขับถ่ายปัสสาวะจะกระตุ้นให้ร่างกายมีการขับน้ำปัสสาวะออกมาทางท่อปัสสาวะต่อไป

            2.2) การเสริมสร้างและดำรงประสิทธิภาพการทำงานของระบบขับถ่ายปัสสาวะ

                การเสริมสร้างและดำรงประสิทธิภาพในการทำงานของระบบขับถ่ายปัสสาวะนั้น สามารถดำเนินการได้ดังต่อไปนี้

                1.ดื่มน้ำสะอาดในปริมาณที่เพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย คืออย่างน้อยวันละ 8 แก้ว เพื่อทดแทนปริมาณน้ำที่ขับออกมาพร้อมกับปัสสาวะ

                2.ไม่ควรรับประทานผักที่มีปริมาณของสารอ๊อกซาเลตสูง เช่น หน่อไม้ ผักแพว ชะพลู ใบมันสำปะหลัง ผักสะเม็ด ผักกระโดน ฯลฯ ในปริมาณมากๆเนื่องจากจะทำให้เกิดการสะสมของผลึกสารแคลเซียมอ๊อกซาเลตในไต หรือกระเพาะปัสสาวะจนเป็นนิ่วได้

                3.ควรรับประทานอาหารประเภทโปรตีน เช่น เนื้อสัตว์ นม ไข่ และถั่วต่างๆ ซึ่งมีปริมาณของสารฟอสเฟตสูง ซึ่งก็จะชวยลดอัตราของการเกิดนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะได้เช่นกัน

                4.ไม่กลั้นปัสสาวะเป็นเวลานาน เพราะจะทำให้มีโอกาสเกิดการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะได้โดยง่าย

                5.เมื่อมีอาการผิดปกติเกิดขึ้นกับระบบทางเดินปัสสาวะ เช่น ปัสสาวะกระปริกระปรอย หรือปัสสาวะมีสีที่ผิดปกติหรืออื่นๆควรรับปรึกษาแพทย์

                credit : ขอบคุณ TtanakitT ที่ช่วยพิมพ์ ^o^