เหมือนจะมี Thème แต่จริง ๆ แล้วก็คือเขียนอะไรที่นึกอยากจะเขียนนั่นเอง
Group Blog
 
All Blogs
 
คำอธิบายพระยศเจ้านายไทย

คำอธิบายพระยศเจ้านายไทย


ฌานิทธิ์ สันตะพันธุ์



เจ้านาย หมายถึง พระบรมวงศานุวงศ์ หากพูดภาษาชาวบ้านก็คือ ญาติของพระมหากษัตริย์นั่นเอง
แท้จริงแล้วคำว่า “พระบรมวงศานุวงศ์” มีความหมายอันลึกซึ้งหมายถึง พระประยูรญาติใหญ่น้อยทั้งหมดทุกราชสกุลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โดยประกอบด้วย 2 คำ คือ
พระบรมวงศ์ (บรมวงศ์ แปลว่า วงศ์ประเสริฐ หมายถึง วงศ์ใหญ่) หรืออาจจะกล่าวได้ว่าเป็น “พระญาติที่สนิทของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว” อันได้แก่ เจ้านายที่มีพระยศเป็น เจ้าฟ้า และพระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้า
พระอนุวงศ์ (อนุวงศ์ แปลว่า วงศ์น้อย) หรืออาจจะกล่าวได้ว่าเป็น “พระญาติห่าง ๆ ของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ” อันได้แก่ เจ้านายที่มีพระยศตั้งแต่ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า ลงมาถึง หม่อมเจ้า ซึ่งหม่อมเจ้าถือเป็นพระอิสริยยศชั้นสุดท้ายในบรรดาพระบรมวงศานุวงศ์

นอกจากนี้ ยังมีคำที่พึงทำความเข้าใจและใช้ให้ถูกต้องคือคำว่า “ราชตระกูล” “ราชสกุล” “ราชนิกุล” และ “ราชินิกุล”
ราชตระกูล หมายถึง สกุลที่มิได้สืบเชื้อสายโดยตรงจาก พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช แต่มีการสืบสายจากสมเด็จพระเชษฐภคินี พระอนุชา และพระขนิษฐา ผู้เป็นพระโอรสและพระธิดาในสมเด็จพระปฐมบรมมหาชนก สำหรับสายพระพี่พระน้องนี้ บางครั้งก็เรียกกันว่า ราชตระกูลสายพระปฐมวงศ์ หรือ พระปฐมบรมราชวงศ์ มี 6 สกุล ดังนี้ นรินทรางกูร เทพหัสดิน มนตรีกุล อิศรางกูร เจษฎางกูร นรินทรกุล

ราชสกุล สกุลของผู้ที่สืบเชื้อสายโดยตรงจากพระมหากษัตริย์แห่ง พระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรไทยซึ่ง ราชวงศ์จักรีนั้นราชสกุล ตั้งแต่รัชกาลที่ 1 จนถึงปัจจุบัน โดยมักจะเป็นพระนามของพระราชโอรส และยังมีราชสกุลในสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชอีก 18 ราชสกุล นามสกุลสำหรับผู้สืบเชื้อสายมาจากตระกูลวงศ์ในพระมหากษัตริย์ เกิดขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2455 หลังจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงตราพระราชบัญญัตินามสกุลขึ้น โดยบัญญัติไว้ว่าผู้ที่สืบเชื้อสายทางบิดามาจากบรรพบุรุษคนเดียวกันให้ใช้ “นามสกุล” เดียวกัน ทำให้คนไทยทุกคนมีนามสกุลใช้และทำให้ทราบว่าใครเป็นพี่น้องหรือสืบเชื้อสายมาจากผู้ใด โดยผู้สืบเชื้อสายจากราชสกุล เรียกว่า “ราชนิกุล” กล่าวคือ เป็นบุคคลที่นับเนื่องราชราชสกุล ลำดับรองลงมาจากหม่อมเจ้า แม้มีคำนำหน้านามเป็นพิเศษอยู่ (คือหม่อมราชวงศ์และหม่อมหลวง) แต่ก็ถือเป็นสามัญชน และบุคคลที่สืบเชื้อสายต่อจากหม่อมหลวง ซึ่งจะไม่มีคำนำหน้านามเป็นพิเศษ แต่จะมี “สร้อย” นามสกุลต่อท้ายว่า “ณ อยุธยา” และรวมตลอดถึงสกุลอันสืบเนื่องมาจากกรมพระราชวังบวรสถานมงคล (วังหน้า) และกรมพระราชวังบวรสถานภิมุข (วังหลัง) นั้น เรียกว่า “บวรราชสกุล”

ส่วน ราชินิกุล หมายถึง สกุลที่เป็นพระญาติของสมเด็จพระเจ้าแผ่นดิน นับทางฝ่ายสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง (นับทางพระมารดา) เช่น สกุลบุนนาค แสง-ชูโต ณ บางช้าง เป็นต้น

อนึ่ง พระยศของเจ้านายนั้นมี 2 ส่วนคือ สกุลยศอย่างหนึ่ง กับอิสริยยศอีกอย่างหนึ่ง

1. สกุลยศ คือ พระยศที่ได้รับมาแต่ประสูติ หรือด้วยเหตุว่าสืบสายพระโลหิตมาแต่องค์พระมหากษัตริย์หรือเจ้านาย ในสมัยหลังนี้ปรากฏเป็น 3 ระดับใหญ่ ๆ คือ เจ้าฟ้า พระองค์เจ้า แลหม่อมเจ้า (ตั้งแต่หม่อมราชวงศ์ลงไปมิใช่เจ้า คงเป็นแต่เพียงผู้มีเชื้อสายสืบเนื่องในราชสกุลเท่านั้น)

1.1 ชั้นเจ้าฟ้า แบ่งเป็น 2 ชั้นย่อย
1.1.1 เจ้าฟ้าชั้นหนึ่ง หรือ เจ้าฟ้าชั้นเอก ได้แก่
(1) สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ (พระราชโอรส) และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ (พระราชธิดา) อันประสูติแต่สมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินี โดยเหล่าพระบรมวงศานุวงศ์ด้วยกันและข้าราชบริพารมักเอ่ยว่า “ทูลกระหม่อม” นำหน้าพระนามอย่างลำลอง เช่น
- สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ กรมขุนเทพทวาราวดี (พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ออกพระนามอย่างลำลองว่า “ทูลกระหม่อมโต”
- สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าประชาธิปกศักดิเดชน์ กรมหลวงสุโขทัยธรรมราชา (พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ออกพระนามอย่างลำลองว่า “ทูลกระหม่อมเอียดน้อย” เป็นพระอนุชาร่วมพระชนนีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว
- สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ออกพระนามอย่างลำลองว่า “ทูลกระหม่อมเล็ก” เป็นพระอนุชาร่วมพระชนนีในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวและพระเชษฐาธิราชร่วมพระชนนีในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
- สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิรินทรเทพรัตนสุดา (สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี) ออกพระนามอย่างลำลองว่า “ทูลกระหม่อมหญิงน้อย”
(2) สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ และสมเด็จพระเจ้าลูกเธออันประสูติแต่สมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชเทวี เป็นพระอัครมเหสีเช่นกัน แต่เป็นตำแหน่งรองจากสมเด็จพระราชินี (เช่น สมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา บรมราชเทวี ผู้เป็นพระอัยยิกาในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว) ออกพระนามอย่างลำลองว่า “ทูลกระหม่อม” เช่นกัน
- สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์ (สมเด็จพระมหิตลาธิเบศ อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา บรมราชเทวี ออกพระนามอย่างลำลองว่า “ทูลกระหม่อมแดง” เป็นต้นราชสกุลมหิดล
- สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี ออกพระนามอย่างลำลองว่า “ทูลกระหม่อมชาย” เป็นต้นราชสกุลบริพัตร

1.1.2 เจ้าฟ้าชั้นสอง หรือเจ้าฟ้าชั้นโท ได้แก่
(1) สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ อันประสูติแต่ พระนางเจ้า พระวรราชเทวี พระมเหสีอันดับรอง (เช่น พระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) เจ้าฟ้าชั้นนี้เหล่าพระบรมวงศานุวงศ์และข้าราชบริพารมักเอ่ยเรียกว่า “สมเด็จ” เช่น
- สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าเพ็ชรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี พระราชธิดาในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวกับพระนางเจ้าสุวัทนา พระวรราชเทวี ปัจจุบันสถาปนาที่สมเด็จพระเจ้าภคินีเธอ
(2) สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ อันประสูติแต่พระอัครชายา พระราชชายา หรือพระวรราชชายา ซึ่งเป็นพระราชนัดดาของพระมหากษัตริย์ (เช่น พระอัครชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมขุนสุทธาสินีนาฏ)
- สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับพระอัครชายาเธอ พระองค์เจ้าสายสวลีภิรมย์ กรมขุนสุทธาสินีนาฏ ออกพระนามอย่างลำลองว่า “สมเด็จชายยุคล” พระองค์มีศักดิ์เป็นสมเด็จปู่ของหม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล หรือท่านมุ้ย
อนึ่ง โปรดสังเกตว่าเฉพาะเจ้านายชั้นเจ้าฟ้าจะมีคำนำหน้าสกุลยศว่า “สมเด็จ” อยู่เสมอ แต่เจ้านายชั้นอื่นจะไม่มี และในรัชกาลปัจจุบันเฉลิมพระนามสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอในรัชกาล ก่อน ๆ เป็น “สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้า”

1.2 ชั้นพระองค์เจ้า แบ่งเป็น 3 ชั้นย่อย
1.2.1 พระองค์เจ้าชั้นหนึ่ง คือ พระเจ้าลูกยาเธอ พระเจ้าลูกเธอ อันประสูติแต่พระสนม หรือเจ้าจอมมารดา กฎมณเฑียรบาล เรียกว่า “พระเยาวราช” เจ้านายชั้นนี้จะเอ่ยพระนามว่า “เสด็จ” เช่น
- พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมรดาอ่วม เอ่ยพระนามว่า “เสด็จชายกิติยากร” ต่อมาได้รับสถาปนาเป็น กรมพระจันทรบุรีนฤนาถ ก็ออกพระนามอย่างลำลองเป็น “เสด็จในกรมพระจันทบุรี” พระองค์มีศักดิ์เป็นเสด็จปู่ของสมเด็จพระนางเจ้า พระบรมราชินีนาถ
- พระเจ้าลูกยาเธอ พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมรดาตลับ ออกพระนามอย่างลำลองว่า “เสด็จชายรพี” ต่อมาได้รับสถาปนา เป็น กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ก็ออกพระนามเป็น “เสด็จในกรมหลวงราชบุรี” พระบิดาแห่งกฎหมายและการศาลไทย
ในรัชกาลปัจจุบันเฉลิมพระนามพระเจ้าลูกยาเธอ พระเจ้าลูกเธอในรัชกาลก่อน ๆ เป็น “พระเจ้าบรมวงศ์เธอ” เว้นแต่พระเจ้าบรมวงศ์เธอพระองค์นั้นได้รับสถาปนาพระอิสริยยศทรงกรมเป็นเจ้าต่างกรมชั้น “กรมพระยา” ก็จะมีคำนำหน้าพระนามเป็น สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เหมือนชั้นเจ้าฟ้า เช่น
- สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ (พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมารดาชุ่ม เป็นต้นราชสกุลดิศกุล และพระบิดาแห่งประวัติศาสตร์ไทย

1.2.2 พระองค์เจ้าชั้นสอง คือ พระราชนัดดา (หลาน) ของพระมหากษัตริย์อันประสูติแต่พระบิดาที่เป็น “เจ้าฟ้า” และมีพระมารดาเป็น “เจ้า” (เจ้าฟ้า พระองค์เจ้าหรือหม่อมเจ้า) มีคำนำหน้าพระนามว่า “พระเจ้าวร วงศ์เธอ” และเอ่ยพระนามว่า “พระองค์” เช่น
- พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธ์ยุคล) พระโอรสในสมเด็จ เจ้าฟ้ายุคลทิฆัมพร กรมหลวงลพบุรีราเมศวร์ (พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมเขตรมงคล จึงมีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ออกพระนามอย่างลำลองว่า “พระองค์ชายใหญ่” เป็นเสด็จพ่อในหม่อมเจ้าฐิติพันธุ์ ยุคล หรือท่านกบ
- พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุมภฏพงษบริพัตร พระโอรสในสมเด็จ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต (พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับ หม่อมเจ้าประสงค์สม มีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ออกพระนามอย่างลำลองว่า “พระองค์ชายจุมภฏ” เป็นเจ้าของวังสวนผักกาด
อนึ่ง ในรัชกาลปัจจุบันโปรดพระทานสกุลยศแก่พระราชนัดดาเป็น “พระเจ้าหลานเธอ” เช่น
- พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าพัชรกิตติยาภา พระธิดาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ ออกพระนามอย่างลำลองว่า “พระองค์ภา”
- พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าฑีปังกรรัศมีโชติ พระโอรสในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร กับพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าศรีรัศม์ พระวรชายา ออกพระนามอย่างลำลองว่า “พระองค์ฑี”
อย่างไรก็ตาม อาจมีข้อยกเว้นได้หากพระเจ้าอยู่หัวมีพระบรมราชโองการเป็นการเฉพาะ เช่น
- พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงศ์ พระโอรสในสมเด็จ เจ้าฟ้าจักรพงศภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ (พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับหม่อมคัทริน เดสนิตสกี ชาวรัสเซีย มีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่แรกประสูติเป็นหม่อมเจ้า เพราะมารดาเป็นสามัญชน แต่พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสถาปนาขึ้นเป็นพระเจ้าวร วงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงศ์ พระองค์เป็นผู้ทรงพระนิพนธ์หนังสือ “เกิดวังปารุสก์” เป็นเสด็จตาของฮิวโก้ จุลจักร จักรพงศ์ คือเป็นพระบิดาของหม่อมราชวงศ์นริศรา จักรพงศ์ คุณหญิงแม่ของฮิวโก้
- พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริวัณณวรีนารีรัตน์ พระธิดาในสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช สยามมกุฎราชกุมาร กับหม่อมสุจาริณี มหิดล ณ อยุธยา เมื่อแรกประสูติเป็นหม่อมเจ้าหญิงดุจน้ำเพชร มหิดล ภายหลัง ทรงพระกรุณาโปรดฯ ให้สถาปนาขึ้นเป็นที่ “พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้า”

1.2.3 พระองค์เจ้าชั้นสาม ได้แก่
(1) พระราชนัดดาของพระมหากษัตริย์อันประสูติแต่พระบิดาและพระมารดาซึ่งเป็นพระองค์เจ้าทั้งคู่ เช่น
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวิมลฉัตร พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน (พระองค์เจ้าบุรฉัตรไชยากร พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับ พระเจ้าวร วงศ์เธอพระองค์เจ้าประภาวสิทธินฤมล จึงมีศักดิ์เป็นพระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
(2) พระราชนัดดาของพระมหาพระมหากษัตริย์อันประสูติแต่พระบิดาเป็นเจ้าฟ้า แต่มารดาเป็นสามัญชน หรือที่เรียกว่า “หม่อม” เมื่อแรกประสูติเป็นหม่อมเจ้าแต่พระเจ้าอยู่หัวสถาปนาขึ้นเป็นพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า จึงเรียกพระองค์เจ้าชั้นนี้ว่า “พระองค์เจ้าตั้ง” หรืออาจพระราชทานเป็นพระวรวงศ์เธอ แต่ประสูติเลยก็ได้ เช่น
- พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากัลยาณิวัฒนา (สมเด็จพระเจ้าพี่นางเธอฯ) พระธิดาในสมเด็จ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์ (พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับหม่อมสังวาลย์ มหิดล ณ อยุธยา เมื่อแรกประสูติเป็นหม่อมเจ้ากัลยาณิวัฒนา ต่อมาพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดฯ ให้สถาปนาเป็นพระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้ากัลยาณิวัฒนา

1.3 ชั้นหม่อมเจ้า มักเอ่ยคำนำหน้าพระนามว่า “ท่าน” หรือ “ท่านชาย” “ท่านหญิง” ได้แก่
1.3.1 พระราชนัดดาของพระมหาพระมหากษัตริย์อันประสูติแต่พระบิดาเป็นเจ้าฟ้าหรือพระองค์เจ้า แต่มารดาเป็นสามัญชน หรือที่เรียกว่า “หม่อม” และมิได้เป็นนางห้ามพระราชทาน เช่น
- หม่อมเจ้าศุภัทรดิศ ดิศกุล พระโอรสในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ (พระองค์เจ้าดิศวรกุมาร พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ท่านทรงเชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ศิลปะ เคยเป็นคณบดีคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร
- หม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัย ดิศกุล พระธิดาในสมเด็จ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ
- หม่อมเจ้าทิพยฉัตร ฉัตรไชย พระโอรสในพระเจ้าบรมวงศ์เธอเธอ กรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน (พระองค์เจ้าบุรฉัตรไชยากร) กับหม่อมเอื้อม ท่านเป็นนักแปล Subtitle ภาพยนตร์
- หม่อมเจ้าปิยะรังสิต พระโอรสในสมเด็จกรมพระยาชัยนาทนเรนทร (พระองค์เจ้ารังสิตประยูรศักดิ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับหม่อมเอลิซาเบธ (Elisabeth Scharnberger)
- หม่อมเจ้าสุทธสิริโสภา พระธิดาในสมเด็จ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพชรบูรณ์อินทราชัย (พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) กับหม่อมลออ ภายหลังสถาปนาขึ้นเป็น พระวร วงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธสิริโสภา

1.3.2 พระโอรสหรือพระธิดาของพระองค์เจ้าชั้นสอง เช่น
- หม่อมเจ้าฐิติพันธุ์ ยุคล (ท่านกบ) พระโอรสในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล
- หม่อมเจ้าชาตรีเฉลิม ยุคล (ท่านมุ้ย) พระโอรสในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอนุสรมงคลการ
- หม่อมเจ้าหญิงพันธุ์สวลี (พระมารดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินัดดามาตุ) พระธิดาในพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าภาณุพันธุ์ยุคล

2. อิสริยยศ คือ พระยศที่พระมหากษัตริย์พระราชทานให้แก่พระบรมวงศานุวงศ์ที่บำเพ็ญพระกรณียกิจแก่ชาติบ้านเมือง เรียกว่า “เจ้าทรงกรม” หรือ “เจ้าต่างกรม” มี 5 ชั้นดังนี้
2.1 กรมพระยา เช่น
- สมเด็จพระราชปิตุลาบรมพงศาภิมุข เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยาภาณุพันธุ์วงศ์วรเดช พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และเป็นพระอนุชาร่วมพระชนนีกับพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
- สมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระยานริศรานุวัติวงศ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงเป็นสถาปนิกใหญ่แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ผู้ทรงออกแบบอาคารกระทรวงต่าง ๆ ในสมัยรัชกาลที่ 5 ทรงออกแบบพระเมรุมาศในพิธีถวายพระเพลิงหลายรัชกาล และผู้ทรงพระนิพนธ์เพลงสรรเสริญพระบารมี
- สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ (พระองค์เจ้าเทวัญอุไทยวงศ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) ทรงเป็นต้นราชสกุลเทวกุล เสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศ ผู้เป็นดั่งพระหัตถ์ขวาของรัชกาลที่ 5 ในการพาสยามให้รอดพ้นภัยจากการล่าอาณานิคม
โปรดสังเกตว่าหากพระองค์เจ้าได้รับการสถาปนาเป็นเจ้าต่างกรมชั้นกรมพระยาจะมีคำนำหน้าว่า “สมเด็จ” ด้วยดังกล่าวแล้ว

2.2 กรมพระ เช่น
- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระสวัสดิวัฒน์วิศิษฏ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นต้นราชสกุลสวัสดิวัฒน์ พระบิดาในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
- สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจาตุรนรัศมี กรมพระจักรพรรดิพงศ์ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นต้นราชสกุลจักรพันธ์ เป็นพระอนุชาร่วมพระชนนีกับพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
- สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระนางเจ้าสุขุมาลมารศรี พระราชเทวี ทรงเป็นต้นราชสกุลบริพัตร
- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระกำแพงเพ็ชรอัครโยธิน (พระองค์เจ้าบุรฉัตรไชยากร) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมารดาวาด เป็นพระบิดาแห่งการรถไฟไทย

2.3 กรมหลวง เช่น
- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงราชบุรีดิเรกฤทธิ์ (พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมรดาตลับ เป็นพระบิดาแห่งกฎหมายและการศาลไทย
- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงชุมพรเขตรอุดมศักดิ์ (พระองค์เจ้าอาภากรเกียรติวงศ์) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมรดาโหมด เป็นพระบิดาแห่งการทหารเรือไทย
- สมเด็จ เจ้าฟ้ามหิดลอดุลยเดช กรมหลวงสงขลานครินทร์ (สมเด็จพระมหิตลาธิเบศ อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระนางเจ้าสว่างวัฒนา บรมราชเทวี (สมเด็จพระศรีสวรินทิรา บรมราชเทวี พระพันวสาอัยยิกาเจ้า)

2.4 กรมขุน เช่น
- สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพชรบูรณ์อินทราชัย พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ และเป็นพระราชอนุชาร่วมพระชนนีกับพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เป็นผู้ทรงก่อตั้งโรงเรียนเพาะช่าง

2.5 กรมหมื่น เช่น
- กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ (พระองค์เจ้าทับ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กับเจ้าจอมมารดาเรียม (สมเด็จพระศรีสุลาลัย)
- พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหมื่นพิไชยมหินทโรดม (พระองค์เจ้าเพ็ญพัฒนพงศ์) พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมารดามรกฎ เป็นผู้ทรงพระนิพนธ์เพลงลาวดวงเดือน

อนึ่ง การอธิบายของผู้เขียนเป็นการอธิบายภาพกว้าง ๆ เฉพาะพระยศที่มักได้ยินในปัจจุบัน และพบเห็นบ่อยในหนังสือประวัติศาสตร์เท่านั้น หากต้องการศึกษากฎเกณฑ์ต่าง ๆ ในรายละเอียด ผู้เขียนขอแนะนำให้อ่าน “ธรรมเนียมราชตระกูลในกรุงสยาม” ซึ่งเป็นพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราชจัดพิมพ์ และหนังสือ “สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมารและฐานันดรแห่งพระราชวงศ์ของไทย” ซึ่ง คณะอนุกรรมการแผยแพร่พระราชกรณียกิจ ในคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติจัดพิมพ์




Create Date : 04 มีนาคม 2554
Last Update : 11 สิงหาคม 2554 7:00:51 น. 1 comments
Counter : 340 Pageviews.

 
มีแก้ไขนิดนึงครับ...
ตรงเจ้าฟ้าชั้นโท เป็นเจ้าฟ้าประสูติแต่พระมารดาชั้นหลานหลวงอย่างพระอรรคชายาเธอทั้งสามพระองค์ เป็นพระราชนัดดาในรัชกาลที่ 3 คือ ไม่ใช่พระมารดาเป็นพระอรรคชายาเธอ แล้วลูกถึงเป็นเจ้าฟ้าชั้นโทนะครับ
ส่วนเสด็จนั้นชาววังใช้เรียกเฉพาะผู้เป็นลูกเธอเท่านั้น
ส่วนที่เรียก เสด็จพระองค์ชายใหญ่ หรือ เสด็จพระองค์อาทิตย์ อันนี้เป็นความเข้าใจผิดของคนทั่วไป ส่วนพวกที่รับใช้พระองค์ท่านก็คงอยากจะยกย่องให้ดูยิ่งขึ้นไปซึ่งผิด ความจริงพระองค์เจ้าในชั้นหลานหลวงนี้ เรียกลำลองว่า พระองค์เฉยๆ เท่านั้น จึงเป็น พระองค์ชายใหญ่ พระองค์อาทิตย์ หรือ พระองค์จุลฯ เป็นต้น
ได้เรียกได้แต่ชั้นลูกเธอ เช่น เสด็จพระองค์เหมฯ เสด็จพระองค์อาทรฯ เสด็จพระองค์วาปีฯ เช่นนี้เป็นต้นครับ


โดย: Chuck Bass IP: 223.205.162.202 วันที่: 14 มิถุนายน 2554 เวลา:16:48:29 น.  

ชื่อ :
Comment :
  *ใช้ code html ตกแต่งข้อความได้เฉพาะสมาชิก
 
รหัสส่งข้อความ
กรุณายืนยันรหัสส่งข้อความ

ลูกทุ่งคนยาก
Location :
Aix-en-Provence France

[Profile ทั้งหมด]

ให้ทิปเจ้าของ Blog [?]
ฝากข้อความหลังไมค์
Rss Feed
Smember
ผู้ติดตามบล็อก : 1 คน [?]




นักกฎหมายมหาชน ผู้สนใจประวัติศาสตร์ วรรณคดีไทยและการเมือง
Friends' blogs
[Add ลูกทุ่งคนยาก's blog to your web]
Links
 

 Pantip.com | PantipMarket.com | Pantown.com | © 2004 BlogGang.com allrights reserved.