มาเข้าเรื่องชื่อพืชและกล้วยไม้รองเท้านารีกันนะครับกันเลยนะครับ

1. มีใครเคยสงสัยไหมว่า ชื่อภาษาลาติน และอังกฤษของพืชและกล้วยไม้รองเท้านารีที่เรารักนั้น มีการเรียกและตั้งชื่อกันยังไง อย่างในเหลืองตรัง Paphiopedilum godefroyae เค้าตั้งกันยังไง???

ที่แน่นอนเลยมันต้องมีกฎการตั้งชื่อครับ ในพืชก็มีสองกฎครับ คือ 1. ICBN (International Code of Botanical Nomenclature) หรือกฎสากลตั้งชื่อทางพฤกษศาสตร์นั่นเองครับ 2. ICNCP (International Code of Nomenclature for Cultivated Plants) หรือกฎสากลตั้งชื่อไม้เพาะเลี้ยงครับ

2.ถามว่าแล้วเมื่อไหร่เราจะใช้กฎไหนล่ะครับ???

ชื่อพืชมีตั้งแต่ระดับ อันดับ วงศ์ สกุล ชนิดพันธุ์ ชนิดย่อยแปรผัน แบบสายพันธุ์หรืออาจจะแยกย่อยลงไปอีก ชื่อเหล่านี้ทั้งหมดใช้กฎสากลในการตั้งชื่อทางพฤกษศาสตร์ สรุปคือ ครอบคลุมชื่อของสิ่งมีชีวิตทุกชนิดที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติทุกชนิด รวมทั้งลูกผสมที่เกิดขึ้นเองในธรรมชาติด้วย

ส่วนกฎสากลตั้งชื่อไม้เพาะเลี้ยง นั้นก็ใช้ตั้งชื่อพืชที่เราเพาะพันธุ์กันขึ้นมาเองครับ ซึ่งจะมีการตั้งชื่อเฉพาะ สกุล (genus) ชื่อชนิดผสม (Grex name) และ ชื่อสายพันธุ์ (Cultivar name) ผมคิดว่าพี่น้องหลายท่านอาจจะมีโอกาสได้ตั้งชื่อพืชก็ได้นะครับ ไม่ว่าจะเป็นพืชที่พบในธรรมชาติ หรือเป็นไม้ที่เราเพาะพันธุ์ และได้ถูกคัดเลือกพันธุ์มาแล้ว ทำให้มีลักษณะที่ดีขึ้น หรือแตกต่างจากที่เคยพบในธรรมชาติครับ

3.หลักของกฎสากลตั้งชื่อทางพฤกษศาสตร์ คร่าวๆมีอะไรบ้างครับ???

ชื่อวิทยาศาสตร์เป็นภาษาลาตินแม้ว่าจะมีรากศัพท์มาจากภาษาอื่นก็ตาม เค้าจะมีหลักการเติม ส่วนข้างท้ายคำให้เป็นภาษาลาตินครับ ชื่อลำดับ วงศ์ และสกุลจะขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์ใหญ่ครับ ยกเว้นชื่อชนิดพันธุ์ ชนิดย่อย หรือ สายพันธุ์ จะขึ้นต้นด้วยชื่อสกุลก่อน แล้วเว้นวรรคตามด้วย ชื่อชนิดพันธุ์ ซึ่งขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์เล็ก ถ้ามีชนิดย่อยก็มีตัวย่อ var. หรือ สายพันธุ์ fma.

อย่างเช่นพันธุ์แท้เหลืองขาวชุมพร และเหลืองตรังของเราครับ Paphiopedilum godefroyae (Godefroyae-Lebeuf) Stein (1892)

และอย่างเหลืองตรังหรือเหลืองพังงาที่มีกระเป๋าขาว ก็เรียกว่า Paphiopedilum godefroyae fma. leucochilum (Rolfe) Braem & Chiron (2003) จะเห็นว่าจะมีการให้เกียรติผู้ตีพิมพ์ และปีที่ตีพิมพ์ไว้ด้านหลังด้วย

ลองมาดูตัวอย่างลูกผสมในธรรมชาตินะครับ ไม่แน่ใจนะครับเค้าเรียกรองเท้านารีเกาะช้างรึเปล่านะครับ เป็นลูกผสมคางกบ กับคางกบคอแดง Paphiopedilum x siamense Rolfe (1896) = Paph. callosum x Paph. appletonianum สังเกตได้ว่ามันจะมี x มาไว้หน้าคำชื่อชนิดพันธุ์ครับ ไว้คราวหน้าจะมาอธิบายให้ละเอียดขึ้นนะครับ

การตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ของสิ่งมีชีวิตที่เกิดตามธรรมชาติ เมื่อเราพบตัวอย่างตัวอย่างที่น่าสนใจว่าจะเป็นไม้ชนิดใหม่ก็พอสรุปการตั้งชื่อได้ดังนี้ครับ

ข. เก็บข้อมูล ถ่ายรูป วัดขนาด ทุกรายละเอียด ทั้งดอก ต้น ใบ ราก แล้ว วาดรูปตัวอย่างทางพฤกษศาสตร์ (Botanical Illustration) เพื่อไว้เปรียบเทียบและนำไปวินิจฉัยในขั้นต่อไปครับ

ค. ค้นหาเอกสารอ้างอิงรายงานดั้งเดิมของชนิดพันธุ์ใกล้เคียง และได้ดูตัวอย่างเดิมด้วย

ง.วิเคราะห์ แล้ววินิจฉัย โดยเปรียบเทียบกับชนิดพันธุ์ใกล้เคียงว่ามันแตกต่างกันอย่างไรมากแค่ไหน และจัดหมวดหมู่ แล้วสรุปว่าควรเป็น สกุลใหม่ ชนิดพันธุ์ใหม่ ชนิดย่อยใหม่ หรือสายพันธุ์ใหม่

จ. ทำตัวอย่างโดยทำเป็นตัวอย่างแห้ง หรือแช่ในแอลกอฮอล์ได้ เก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์พืช

ฉ. ตั้งชื่อ โดยใช้ภาษาลาติน ซึ่งจะมีรายละเอียดค่อนข้างมาก ต้องนำมาเล่ากันภายหลังและเขียนบทความส่งตีพิมพ์ในวารสารทางด้านพฤกษศาสตร์ที่เป็นที่ยอมรับ โดยจะต้องรีบตีพิมพ์ให้เร็วที่สุด เพราะจะยึดกฎว่าใครตีพิมพ์ก่อนนั้น ถือเป็นชื่อที่ถูกต้อง (valid) แม้ตีพิมพ์หลังเพียงไม่กี่วันก็จัดเป็นแค่ชื่อซ้ำ

ช. รอการวิเคราะห์จากนักพฤกษศาสตร์โดยรวมว่า ที่เราตีพิมพ์ไปนั้นถูกต้องไหม เพราะบ่อยครั้ง ที่มีการตีพิมพ์เป็น ชนิดพันธุ์ใหม่ (New species) แต่ต่อมาถูกจัดและปรับไปเป็นแค่ ชนิดย่อย (variation) หรือไม่ก็เป็นการวินิจฉัยซ้ำกับชนิดพันธุ์เดิมไปเลย ทั้งนี้เนื่องจากทฤษฎีการแบ่งชนิดพันธุ์ยังไม่สามารถหาข้อสรุปได้ ซึ่งในปัจจุบันยังใช้แต่รูปลักษณะภายนอกในการจำแนก แต่ในอนาคตน่าจะมีการใช้หลักฐานทางพันธุกรรม (DNA)มากขึ้น

การตั้ง และการปรับเปลี่ยนชื่อวิทยาศาสตร์ เป็นงานรับผิดชอบโดยนักพฤกษศาสตร์โดยตรง แม้ว่าบ่อยครั้งที่ นักเพาะเลี้ยงอย่างเราๆจะสามารถ เสนอตั้งชื่อโดยการตีพิมพ์ได้ แต่สุดท้ายก็จำเป็นต้องได้รับการยอมรับจากนักพฤกษศาสตร์ด้วย

4.หลักของกฎสากลตั้งชื่อไม้เพาะเลี้ยง คร่าวๆมีอะไรบ้างครับ???

ตอบ

กฎสากลตั้งชื่อไม้เพาะเลี้ยงอยู่ภายใต้กฎสากลตั้งชื่อทางพฤกษศาสตร์ เมื่อยามที่ต้องใช้ชื่อลาตินที่มีอยู่เดิม ซึ่ง กฎนี่จะตั้งชื่อเพียงสามระดับคือ 1. ชื่อสกุล (Genus) 2. ชื่อชนิดพันธุ์ (species) หรือ ชื่อชนิดผสม (grex name) และ 3.ชื่อสายพันธุ์ปลูก (Cultivar) หรือต้นเดียวกันจากเมล็ดเดียวกัน (Clone)

1. อธิบายเพิ่มเติมนะครับ เริ่มจาก ชื่อสกุลก่อนนะครับ หากเราผสม กล้วยไม้ต่างสกุลลองยกตัวอย่าง รองเท้านารีของไทยเรา Paphiopedilum Pfitzer (1886) ผสมกับรองเท้ารีของอเมริกาใต้ Phragmipedium จะได้ Phragmipaphium (1936)

2. ต่อไปมาดูชื่อเกร็กซ์ (Grex name) นะครับ ก็คือชื่อตัวที่สองเหมือนชื่อชนิด แต่มันเป็นลูกผสม เราจะใช้ชื่อขึ้นต้นด้วยตัวพิมพ์ใหญ่ครับ

อย่างเช่น Paph. glaucophyllum x Paph. primulinum จะเห็นว่ามันก็เป็นสกุลเดียวกันคือ Paph. แต่เราก้ต้องตั้ง ชื่อเกร็กซ์ ใหม่ โดยได้เป็น Paphiopedilum Pinocchio

หรืออย่าง Paph. callosum x Paph. lawrenceum ก็จะได้ Paph. Maudiae

หรืออย่าง Paph. Maudiae x Paph. Tadao Takahashi ก็จะได้ Paph. Nightwing

เราจะสังเกตได้ว่าชื่อเกร็กซ์นั่นอาจจะเป็นภาษาลาตินหรือเป็นภาษาปัจจุบันก็ได้โดยอาจจะมีหลายคำ แต่ก็ไม่ควรเกิน 3 คำ โดยที่หลักการของการตั้งนั้น ผู้เลี้ยงต้องเพาะเลี้ยงจนไม้ผสมคู่ใหม่นั้นออกดอกแรกให้เห็นก่อน แล้วตั้งชื่อเตรียมตีพิมพ์และส่ง ชื่อไม้ไปจดทะเบียนที่ สำนักงานจดทะเบียนสากล IRA (International Registration Authority) ซึ่งอยู่ในสังกัดของ ราชกสิกรรมสมาคม แห่งสหราชอาณาจักร RSH (Royal Horicultural Society, London) ซึ่งก็จะมีค่าธรรมเนียมต่างๆด้วยครับ แล้วต้องรอการรับรองชื่อว่า ชื่อนี้ถูกต้องตามกฎ ชื่อนี้ไม่เคยมีใครจด และ ชื่อนี้ไม่ซ้ำกับที่เคยมาจดก่อนแล้ว

3. สุดท้ายมาดูชื่อพันธุ์ปลูกเลี้ยงดูนะครับ ซึ่งมันใช้เรียก สายพันธุ์ที่จำเพาะ โดยเฉพาะพวกที่สวยงาม โดยจริงแล้วคือชื่อต้น ที่มาจากเมล็ดเดียวกัน อย่างในเมืองไทยก็มี ช่องอ่างทองเผือกต้นตาเหลือครับ แต่ถ้าตามหลักสากลเค้าจะใส่ลูกน้ำตัวเดียวรอบคำชื่อพันธุ์ปลูกนี้ อย่างเช่น ขาวสตูลต้นซูปเปอร์บัม Paph niveum ‘Superbum’ หรืออย่าง Paph Maudiae ‘Magnificum’

Paphmania

paph_album@yahoo.com target=_blank>paph_album@yahoo.com

Create Date : 28 สิงหาคม 2548
Last Update : 27 เมษายน 2551 22:56:46 น.		12 comments
Counter : Pageviews.
Tweet Add to